سونگی ییللرده اقلیم اوزگریشلری افغانستان ده جدی قیینچیلیکلردن بیری صفتیده، ایکینچیلیک و چاروهچیلیک سکتوریگه کینگ کولملی تاثیرلرنی ییتیشتیرگن. یاغینگرچیلیکلر کمهیگنی، ایسیقلیک درجهسی آشیشی و قوروقچیلیکلر دوام قیلیشی، طبیعی ییلاولرنینگ باسقیچمه-باسقیچمه بوزیلیشی و آذوقه ایشلب چیقریلیشینینگ کمهیشی گه سبب بولگن و بو وضعیت، مینگلب چاروهچی عایلهنینگ تیریکچیلیگینی اینیقسه کاپیسا ده، جدی خوف آستیگه قویگن.
کاپیسا ولایتی تورلی منطقهلریدهگی چاروهچیلردن قطارینینگ ایتیشلریچه، اوتگن ییللرده آذوقه کملیگی و ییلاولر قوریگنی سبب، کوپینچه قیینچیلیکلر بیلن روپهره بولگنلر. اوشبو ولایت نجراب تومنیدهگی چاروهچیلردن بیری علی احمدنینگ ایتیشیچه، قوروقچیلیگ سبب چاروهلریدن بیر قطارینی ساتیشگه مجبور بولگن.
او، چاروهلرنینگ یخشیراق نسلی رواجلنیشی، اورمانلر تیکلنیشی و چاروهلر اوچون ساغلیقنی سقلش خذمتلری قوللب-قوتلنیشینی طلب قیلماقده. اونینگ کوپهیتیریشیچه: «اوتمیشده ۲۰۰ باش چاروهم بار ایدی. قوروقچیلیک سبب کوپینچهسینی ساتدیم. اسلام امیرلیگیدن چاروهلرنینگ یخشیراق نسلی رواجلنیشی، دارو بیریلیشی همده آذوقه توغریسیده یاردم بیریلیشینی سورهیمیز.»
شونینگدیک کاپیسا ولایتی تگاب تومنیدهگی چاروهچیلردن نبیاللهنینگ ایتیشیچه: «کوپینچه چاروهمیز بار ایدی، کوپینچهسینی ساتدیک و حاضر بیر ۵۰ ته قالگن. بو ییل الحمدالله یاغینگرچیلیک بولدی. سوو توغانلری قوریلیشینی ایستهیمیز. بیزلرگه اوت اوچون یاردم بیرسینلر، محصوللر اوچون بازار توزهتسینلر که اوشبو محصوللر یخشیراق قیمتگه ساتیلسین.»
شوندهی بیرحالده، کاپیسا ولایتیده یوز بیرگن سونگی یاغینگرچیلیکلر وضعیتنی بیراز تغییر بیرگن. محل یشاوچیلرنینگ ایتیشلریچه، اوتگن ییللرگه نسب ییلاولر یشیلراق بولگن. کوهبند تومنیدهگی چاروهچیلردن محمد یونسنینگ ایتیشیچه: «بو ییل ییلاولر یخشیراق بولگن و اوتمیش کبی بازاردن آذوقه ساتیب آلیشگه مجبور قالمهیمیز. مسئول نهادلر سوت محصوللری ساتیلیشی اوچون بازار یرهتیلیشی توغریسیده همکارلیک قیلسینلر که بو صناعت رواجلنسین.»
باشقه بیرتاماندن، چاروه ساتیب آلهدیگنلردن قطاری هم بازار تغییر قیلگنینی بیان قیلیب و ایتیشلریچه، قوروقچیلیک ییللریده چاروهلر سانی کمهیگنی سبب، قیمتلر سیزیلرلی درجهده آشگن ایدی. محلی بازاردهگی چاروه ساتیب آلهدیگنلردن بیری غلامنبینینگ ایتیشیچه: «اوتگن ییل قوروقچیلیک بولگنیده چاروهلر هم کم بولگن ایدی و اهالی چاروهلرینی ارزانراق ساتگن ایدیلر. بو ییل یاغینگرچیلیک بولیب و یشیللیک بولگن. چاروهلر ساتیلیشی هم کمهیگن.»
چاروهچیلیک بولیمی ایش بیلرمانلردن قطاری، مذکور اوزگریشلرینی تصدیقلب و ایتیشلریچه، بو وضعیتنینگ وقتینچهلیک بولیشی ممکن. اولرنینگ ایشانچیگه کوره، ییلاولرنینگ درست مدیریت بولگنی، حددن تشقی چاروهلرنینگ ییلاولرده یوریتیلمسلیگی و طبیعی منبعلرنی تیکلش برنامهلرینینگ دواملی شکلده عملگه آشیریلمهگنی صورتده، بحرانی وضعیتگه قیتیش احتمالی بار.
چاروهچیلیک و طبیعی منبعلر بوییچه ایش بیلرمان ملتان زرهورنینگ بو توغریده ایتیشیچه: «بو ییل یاغینگرچیلیک ییلاولر اوتی یخشیلنیشیگه سبب بولگن؛ بیراق بو وضعیت دایمی ایمس، چونکه اقلیم اوزگریشلری دنیا بویلب بیر موضوع بولیب و دولت حیوانلر اوچون آذوقه ذخیرهلنیشی توغریسیده تیارگرلیگی بولسین. چاورهچیلرگه واکسین و اوت اوروغلری ترقهتیلسین یا-ده اوزلری اوروغلرنی سیپسینلر همده ساووق پیتلرده اولرگه باشپنه تیارلنسین و شونینگدیک ییلاولرده حددن تشقی چاروهلر یوریتیلیشی آلدی آلینسین.»
بو بیلن بیرگه، کاپیسا ولایتی مسئوللری هم ییلاولرنینگ بیراز یخشیلنگنینی تصدیقلب و ایتیشلریچه، سونگی یاغینگرچیلیکلر اوسیملیکلر و یشیللیک توغریسیده ایجابی تاثیر قوییب و اوتگن ییللرگه قرهگنده ییلاولر وضعیتی یخشی بولگن. بو توغریده کاپیسا حاکمی سوزلاوچیسی عبدالعزیز نظرینینگ ایتیشیچه: «سونگی یاغینگرچیلیکلر نتیجهسیده، ییلاولر بیراز یخشی بولگن. یشیللیک کوپهیگن. بار معلومات اساسیده، ولایت بویلب مینگلرچه هکتار ییلاو بار. بو توغریده ریجه بار که بو ییلاولرنینگ برقرار مدیریت بولیشی، سووغاریش سیستمی رواجلنیشی، اوسیملیک بولگن جایلر کوپهیشی، آذوقه بوییچه برنامهلر عملگه آشیریلیشی همده محلی ادارهلر برنامهلریگه ماسلشوو برنامهلر یرهتیلیشیدن عبارت دیر.»
گرچند سونگی یاغینگرچیلیکلر کاپیسا ده ییلاولر وضعیتی یخشیلنیشی و چاورهچیلیک قیته تیکلنیشی اوچون امیدلرنی یرهتگن؛ بیراق بو وضعیت دوامی طبیعی منبعلرنینگ برقرار مدیریت بولیشی، دقیق ریجهلشیش و چاروهچیلرنینگ دولت آرقهلی عملی قوللب-قوتلنیشیگه تیگیلشی دیر؛ عکسینچه حالده، قوروقچیلیک بحرانیگه قیتیش خوفی دوام قیلهدی.
