دایکندیده عیاللردن بعضیلری، اوز حقوقی قیینچیلیکلرینی حل قیلیشده رسمی ادارهلر گه مراجعت قیلیشدن کوره، نارسمی حکملرنی افضل کوریشلرینی ایتهدیلر.
سلاموطندارنینگ دایکندیده ایریم عیاللر و حقوقشناسلر بیلن صحبت نتیجهسی شونی کورستهدی کی، اجتماعی، فرهنگی چیکلاولر و اقتصادی قیینچیلیکلر، عیاللر حقوقی قیینچیلیکلرینی حل قیلیش اوچون نارسمی حکملر یا کی قوم آسقاللریگه مراجعت قیلیش گه سبب بولگن.
حقوقشناس محمدرضا محمدی گه کوره، محکمهلرده قضایی جریانلر اوزاق دوام قیلیشی و یوقاری خرهجتلر، خبردارلیک ییتیشمسلیگی و جمعیتده منفی قرهشلر، عیاللرنی نارسمی حکملر گه مراجعت قیلیش گه آلیب کیلگن. او شوندهی دییدی: «عیاللر اولا واسطهچیلر و قبیله آقسقاللری آرقهلی قیینچیلیکلرینی حل قیلیشگه حرکت قیلیشلری کیرهک؛ اگر بو یول بیلن حل بولمسه، اولر محکمهلر گه دعوا عریضهسی بیریب اوز حقوقلرینی حمایه قیلیشلری ممکن، شونده ایشلر شریعت قاعدهلریگه موافق کوریب چیقیلیشیگه ایشانچ حاصل قیلهدیلر.»
حقوقشناس سرور بهزاد، عیاللرنینگ حقوقی قیینچیلیکلرینی حل قیلیش اوچون قومی جرگهلر مراجعت قیلیشی، اولرنینگ تیزلیک بیلن عایلهوی قیینچیلیگی حل ایتیلیشیگه یاردم بیریشینی ایتهدی. اوشبو حقوقدان شوندهی دییدی: «فایدهسی شو کی تیزلیک بیلن قیینچیلیکلری حل قیلینهدی؛ بیراق اولرنینگ قیینچیلیگی محکمه آرقهلی حل ایتیلسه یخشی؛ رسمی و ایشانچلی بیر اسلوب دیر.»
باشقه تاماندن، دایکندیده دین عالمی قربان حسنی گه کوره،، نارسمی حکملر گه مراجعت قیلیش یانیده، اسلام عایلهوی قیینچیلیکلر حل ایتیلیشی اوچون واسطهچی صفتیده «حکمیت» نی مصلحت بیرهدی. اونینگ ایتیشیچه: «عیال و ایر تامانیدن حکملیک قیلیشدن مقصد اصلاح دیر بیر تاماننی تهدید و کلتکلش ایمس؛ قرآن هدفی اصلاح و صلح و عایله اعضالرینینگ کیلیشووی دیر.»
افغانستانده نارسمی حکملر، قبیله آقسقاللری تامانیدن کیلیشماوچیلیکلرنی حل قیلیش جریان حسابلنهدی – محکمهلرنینگ رسمی ایشلری و جمعیتدهگی عنعنهلر اساسیده عملگه آشیریلهدی.
برچهسی بیلن، دایکندیلیک ایریم عیاللرنینگ ایتیشلریچه، جمعیتلریده محکمه گه مراجعت قیلیش اویت (ننگ) حسابلنهدی و اولرنینگ اجتماعی و عایلهوی اورینلریگه ضربه ییتکزهدی.
دایکندی تومنلریدن بیرینینگ یشاوچیسی ۳۷ یاشلی رویا، ۱۰ ییل اول تورموش قورگن ایتیشیچه، تورموش قورگنیدن کیین عایلهوی قیینچیلیگینی حل قیلیش اوچون تورت مراتبه قومی جرگه گه مراجعت قیلگن. او شوندهی دییدی: «یشهیاتگن شرایطده، شو محلی اسلوب یخشیراق؛ محکمه گه بارگن حالده، قیینچیلیک حل بولیش اورنیده کتتهریب یا کی حیاتیم بوتونلی بوزیلردی و اجرهلیشگه آلیب کیلر ایدی.»
۲۷ یاشلی گلچهره، جمعیتدهگی منفی قضاوتلردن قورقیب و قیینچیلیگینی حل قیلیش اوچون رسمی ادارهلر گه مراجعت قیله آلمهگنینی بیلدیرهدی. اونگه کوره: «دایکندیده بیر عیال محکمه گه مراجعت قیلسه، آدملر او حقیده یامان گپیریشهدی؛ نیچه مرته عایلهوی جنجل تاپیلدی و قبیله آقسقاللری آلدیگه باردیک و ایکیله تامان گه نصیحت بیردی؛ بیراق انده-سنده اساسی معما حل قیلینمهیدی.»
دایکندی یشاوچیسی ۲۸ یاشلی نظیفه گه کوره، محکمه گه مراجعت قیله آلمسلیک و عایلهوی چیکلاولر سببلی قیینچیلیگینی رسمی اداره تامانیدن حل قیله آلمهگن؛ بو ایش قانونی حقوقیگه قول تاپه آلمسلیگیگه سبب بولگن. او شوندهی دییدی: «محکمه گه بارسم ایدی کوپ اوزاق ایدی و اوی اولسواللیکده ایدی، شونینگ اوچون محکمه گه مراجعت قیله آلمهدیم؛ اوستیمگه کوپ ظلم بولگندی؛ محکمه گه مراجعت قیلگن حالده نتیجه بیررمیدی دیب اویلهی من.»
نارسمی حکملر، اینیقسه افغانستاننینگ چیککه حدودلریده نزاعلرنی حل قیلیشنینگ کینگ ترقهلگن اصوللریدن بیری بولیب، اساساً محلی عرف-عادت و عنعنهلر گه تینهدی.
