سلاموطندار از گفتوگو با ۴۲ داوطلب کانکور ۱۴۰۵ دریافته است که ۳۰ تن آگاهانه و بر بنیاد علاقهی شخصی و ۱۲ تن زیر تأثیر خانواده یا فشارهای اجتماعی و اقتصادی، رشتهی تحصیلی خود را انتخاب کرده اند.
الگوی انتخاب رشتهها میان این دانشجویان بر محور رشتههای علوم پزشکی، کمپیوتر ساینس، مهندسی، اقتصاد، خبرنگاری و زراعت بوده است. هفت تن از میان آنان، در انتخاب رشتهی خود سردرگم مانده اند.
متقاضیانی که رشتههای خود را آگاهانه و بر بنیاد علاقهمندی خود انتخاب کرده اند، میگویند که ظرفیت جذب بازار کار، میزان اشتغال فارغالتحصیلان و مشوره با استادان را مبنای انتخاب خود قرار داده اند.
محمدمصطفا ملکزی، داوطلب ۱۸سالهای که با علاقهی خودش رشتهی طب معالجوی را انتخاب کرده است، در این باره میگوید: «رشتهی طب معالجوی را انتخاب کردم. دلیل انتخابم این است که میخواهم به مردم کمک کنم و در خدمت جامعه باشم. اگر داکتران در کشور زیاد باشند، مردم کمتر مجبور میشوند به کشورهای دیگر مراجعه کنند و زندگی آرامتر خواهند داشت.»
بر بنیاد یافتههای این گزارش، نقش خانوادهها در انتخاب رشتهی تحصیلی دانشآموزان در دو سطح متفاوت تأثیرگذار بوده است؛ برخی از خانوادهها از انتخاب فرزندان شان حمایت میکنند و برخی دیگر بدون توجه به تمایل داوطلب، آنان را برخلاف میل شان به انتخاب رشتههای مورد نظر خود شان وا میدارند.
جلالالدین و محمداجمل که هر دو ۱۸ سال دارند و به رشتهی کمپیوتر ساینس علاقهمند اند، میگویند که خانوادههای شان در انتخاب رشته از آنان پشتیبانی کرده و اجازه داده اند بر اساس تمایل خود تصمیم بگیرند.
جلالالدین، میافزاید: «خانوادهام به من آزادی انتخاب داده و گفته اند هر رشتهای که علاقه دارم، همان را بخوانم. آنان مرا تشویق کردند که در مسیر مورد علاقهام ادامه بدهم.»
محمداجمل، نیز میافزاید: «خانوادهام همیشه تأکید کرده اند که با مشوره تصمیم بگیرم و رشتهای را انتخاب کنم که خودم به آن علاقه دارم. به همین دلیل، انتخاب نهایی از خودم بوده است.»
الهامالدین سروری ۲۰ساله از کابل، میگوید که خانوادهاش برخلاف علاقهی او، بر انتخاب رشتههای طب یا مهندسی تأکید دارند. «دلیل انتخابنکردن رشتهی تحصیلی من این است که من دوست دارم تجارتپیشه باشم؛ ولی فامیل میگوید رشتهی داکتری/پزشکی یا انجنیری/مهندسی را پیش ببر.»
از سویی هم، محمدیعقوب کوهستانی، داوطلب دیگر، تأکید میکند که تصمیمگیری آگاهانه نیازمند مشورت است. «طبیعی است که انسان در هنگام انتخاب رشته دچار اضطراب شود. این مشکل با گرفتن مشوره از افراد باتجربه و استادان قابل حل است. در انتخاب رشته، انسان باید بر اساس علاقه و خواست شخصی تصمیم بگیرد.»
یافتهها همچنین نشان میدهد که یکی از دغدغهها میان داوطلبان، نگرانی در بارهی آیندهی شغلی است. شماری از آنان، هنوز رشتهی مشخصی انتخاب نکرده اند؛ نه به دلیل عدم تمایل، بل که در اثر بیم از بیکاری در فردای فارغالتحصیلی.
خاتم یعقوبی ۱۹ساله، میگوید: «هنوز رشتهی خاصی را انتخاب نکردهام؛ چون با مشکلات زیادی مواجه هستم؛ مثلاً آنانی که دقیق انتخاب نکردند، اکنون بیکار اند.»
سیداحمد حسینی ۲۳ساله، نیز میگوید: «تا کنون رشتهی خاصی را انتخاب نکردهام. نگرانی من در انتخابنکردن رشتهی تحصیلی این است که افراد زیادی بوده اند که از رشتهای که انتخاب کرده اند، پشیمان شده اند؛ چون از آن طریق موفق به ایفای وظیفه نشده اند.»
در این گزارش با شماری از خانوادههای دانشآموزان پسر که قرار است در کانکور سال روان اشتراک کنند، نیز گفتوگو کردهایم. آنان، میگویند که انتخاب رشتهی تحصیلی باید بر بنیاد علاقه، توانایی و استعداد فرزندان صورت گیرد تا بتوانند در آینده افراد مؤثر و موفق بار آیند.
سهیلای ۴۵ساله، مادر یکی از داوطلبان کانکور، میگوید که به عنوان مادر تلاش کرده فرزندش رشتهی مورد علاقهاش را انتخاب کند. «به باور من، هر فرزند باید رشتهای را انتخاب کند که به آن علاقه دارد و در آن استعداد و توانایی دارد. هیچ گاه نمیخواهم رشتهای را بالای فرزندم تحمیل کنم. میتوانم نظر و مشورهی خود را با او شریک بسازم، اما تصمیم نهایی باید از خود او باشد. من به عنوان یک مادر، از تصمیم او به طور کامل حمایت میکنم.»
کارشناسان آموزشوپرورش، نیز بر نقش مهم خانوادهها در انتخاب رشتههای تحصیلی تأکید میکنند و میگویند که فراهمکردن زمینهی انتخاب آزادانه میتواند در موفقیت آموزشی جوانان نقش مؤثر داشته باشد.
جمالالدین سلیمانی، کارشناس آموزش و پرورش، در این باره میگوید: «زمانی که رشتهای بر دانشجو تحمیل شود، علاقهمندی او کاهش مییابد و نمیتواند به درستی درس را فرا بگیرد. این بیعلاقگی سبب میشود که فرد نه تنها پیشرفت نکند، بل حتا پس از فراغت نیز نتواند نقش مؤثری در جامعه داشته باشد. در حالی که اگر یک دانشجو بر اساس علاقهی خود رشتهای را انتخاب کند، با انگیزه و تلاش بیشتر درس میخواند.»
در کنار این، دادههای میدانی از آموزشگاههای خصوصی نشان میدهد که تقاضا برای دانشگاههای دولتی در مقایسه با خصوصی به طور چشمگیری افزایش یافته است.
سیدبشیر رئوفی، مسئول یکی از آموزشگاههای خصوصی در کابل، میگوید: «علاقهمندی به دانشگاههای دولتی بیشتر است؛ هم از نظر اقتصادی برای شاگردان مناسبتر است و هم نسبت به بسیاری از دانشگاههای شخصی امکانات بهتر دارند.»
با این همه، در کنار داوطلبان پسر، دخترانی نیز هستند که چهار سال است از اشتراک در کانکور و ادامهی آموزش بازمانده اند. نتیجهی گفتوگو با ۱۸ تن از این دختران نشان میدهد که همهی آنان پیش از توقف آموزش دختران از صنف ششم به بعد، برنامههای مشخصی برای آیندهی تحصیلی خود داشتند.
ثنای ۲۰ساله که پس از صنف یازدهم و فرزانه حسینی ۲۱ساله که پس از صنف نهم از ادامهی آموزش بازمانده اند، میگویند.
ثنا، میگوید: «از آن جا که عاشق تجارت بودم و به اقتصاد علاقهی خاص داشتم، میخواستم اقتصاد بخوانم تا بتوانم کسبوکاری راهاندازی کنم و درآمد خوب و عالی داشته باشم.»
فرزانه حسینی، نیز میگوید: «علاقه داشتم در رشتهی ژورنالیزم تحصیل کنم. همیشه دوست داشتم خبرنگار شوم و در بارهی مشکلات مردم گزارش تهیه کنم. فکر میکردم از طریق رسانه میتوان صدای مردم را به گوش دیگران رساند و در بارهی مشکلات اجتماعی آگاهی داد.»
یافتههای این گزارش، نشان میدهد که هرچند بسیاری از این دختران در مرحلهی نخست دچار ناامیدی و نگرانی عمیق در بارهی آینده شدند، اما بخش قابلتوجهی از آنان با استفاده از آموزشهای آنلاین، یادگیری هنر و زبانهای خارجی، تلاش کرده اند پیوند خود را با یادگیری حفظ کنند.
لیلای ۲۰ساله، میگوید: «با وجود تمام مشکلات، هنوز هم امید دارم. فکر میکنم هیچ شرایطی همیشه ثابت نمیماند. من هنوز هم آرزو دارم روزی بتوانم به دانشگاه بروم و تحصیلاتم را تکمیل کنم. شاید رسیدن به این آرزو زمان بگیرد، اما هنوز باور دارم که آموزش میتواند آیندهی انسان را تغییر دهد.»
حمیده امیری ۲۰ساله، نیز میگوید: «هنوز هم امید دارم که روزی دروازههای مکتبها و آموزش دوباره به روی ما باز شود و بتوانیم به تمام آرزوها و اهدافی که در ذهن داشتیم، برسیم. به همین خاطر، ما ادامه میدهیم؛ تلاش میکنیم و امیدوار میمانیم تا روزی موفقیت نیز به سراغ ما بیاید.»
در همین حال، مسئولان در ادارهی عمومی امتحانات، میگویند کانکور امسال که در ثور آغاز شد، در چهار دوره در تمامی ولایتها برگزار خواهد شد. به گفتهی مسئولان، در کانکور امسال برای پاسخ به پرسشها زمان بیشتری در نظر گرفته شده است و نیز آن عده از داوطلبانی که از بیرون بازگشت کرده اند، میتوانند به زبانهای عربی و انگلیسی آزمون را سپری کنند.
ناصرخان شیرزی، سخنگوی ادارهی عمومی امتحانات، میگوید: «زمان امتحان دوونیم ساعت بود، اما اکنون این زمان تا بیش از چهار ساعت افزایش یافته تا داوطلبان بتوانند با تمرکز بهتر پاسخ دهند. قبلاً به دو زبان دری و پشتو امتحان گرفته میشد، ولی اکنون چون داوطلبانی از کشورهای خارج برگشته اند، آنان میتوانند به زبانهای بینالمللی مانند عربی و انگلیسی نیز ورق امتحان را انتخاب کنند.»
بر بنیاد آمارهای ارائهشده از سوی ادارهی عمومی امتحانات، شمار اشتراککنندگان کانکور در سالهای پسین با نوسانهای چشمگیری همراه بوده است. در ۱۴۰۱ حدود ۱۲۵ هزار تن (به شمول دختر و پسر) در کانکور اشتراک کرده بودند، اما در ۱۴۰۲ به دلیل ممنوعیت اشتراک دختران در آزمون، به ۸۵ هزار تن کاهش یافت. آمار اشتراککنندگان در ۱۴۰۳ به ۸۷ هزار تن رسید و در ۱۴۰۴، طبق آمار ارائهشده توسط ادارهی عمومی امتحانات، به ۱۰۶ هزار تن افزایش یافت. بر بنیاد آمار این اداره، در ۱۴۰۵ قرار است حدود ۱۲۰ هزار داوطلب در کانکور سراسری اشتراک کنند و این چهارمین آزمونی است که بدون اشتراک و حضور دختران برگزار میشود.
