در یکی از کوچههای شهر هرات، مردی صبح زود از خانه بیرون میشود؛ با امید یافتن کار و اینکه شام با دست پُر به خانه برگردد. اما این امید برای بسیاری از روزها برآورده نمیشود.
ذبیحالله، ۴۵ساله و کارگر، یکی از کسانی است که هر روز همین مسیر را طی میکند. او میگوید صبحها به امید یافتن کار از خانه بیرون میشود، اما بسیاری از روزها بدون درآمد به خانه برمیگردد؛ وضعیتی که تأمین نیازهای خانواده را برایش دشوار کرده است. «صبح بیدار میشوم به امید کار، اما کار نیست. سفارشهایی که از خانه میشود، نمیتوانم تهیه کنم.»
ذبیحالله میافزاید که ناتوانی مالی گاهی او را در برابر خواستههای ساده کودکانش نیز درمانده میکند. «بچههای آدم گریه میکنند و تو حتا نمیتوانی چیزی برایشان بخری. ما گاهی حتا ۱۰ افغانی هم در جیب نداریم.»
در غور، احمد که از راه کشاورزی هزینههای زندگی خانوادهاش را تأمین میکند، میگوید وابستگی درآمدش به یک فصل کشاورزی، ثبات اقتصادی خانوادهاش را با مشکل روبهرو کرده است. به گفتهی او، در بسیاری از ماههای سال فرصت کار دیگری وجود ندارد و همین موضوع فشار اقتصادی بر خانواده را افزایش داده است. «کار و وظیفه نیست. اگر فرصت کاری وجود میداشت، شاید بسیاری از ما میتوانستیم به خواستهها و آرزوهای خود برسیم.»
عبدالحکیم، در لوگر نیز، از تجربه مشابهی سخن میگوید. او میافزاید که کاهش فرصتهای کاری و افزایش هزینههای زندگی، مسئولیت نانآوری خانواده را برایش سنگینتر کرده است. «به عنوان نانآور خانواده، تأمین مخارج و نفقه در شرایط اقتصادی کنونی بسیار دشوار شده است. فرصتهای کاری کم است و نبود درآمد کافی، همراه با افزایش هزینههای زندگی، فشار زیادی بر ما وارد میکند.»
پیامدهای نبود کار تنها به دشواری تأمین هزینههای خانواده محدود نمیشود. کارشناسان میگویند که ناامنی شغلی میتواند بر وضعیت اجتماعی و روانی افراد نیز تأثیر بگذارد.
قربانعلی فکرتلعلی، جامعهشناس، میگوید نبود شغل پایدار میتواند بر جایگاه اجتماعی افراد و روابط آنها تأثیر منفی بگذارد و فرصت پیشرفت اجتماعی را محدود کند. «وقتی یک جامعه با درصد بالای بیکاری مواجه است، تحرک اجتماعی سیر صعودی ندارد، بلکه سیر نزولی پیدا میکند.»
محمدالله بلوچ، روانشناس نیز، فشار اقتصادی را یکی از عاملهای مؤثر بر اختلالهای روانی میداند و میگوید تأمیننشدن نیازهای اولیه میتواند بر سلامت روان افراد تأثیر مستقیم بگذارد. «وقتی نیازهای اولیه تأمین نشود، انگیزه، آرامش و روابط اجتماعی فرد به تدریج آسیب میبیند و زمینهی اضطراب و افسردگی فراهم میشود.»
در سوی دیگر، وزارت اقتصاد از برنامههایی برای بهبود وضعیت اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی سخن میگوید. این وزارت حمایت از تولیدات داخلی، جذب سرمایهگذاری و گسترش فعالیتهای بخش خصوصی را از راهکارهای ایجاد فرصتهای کاری میداند.
عبدالرحمان حبیب، سخنگوی وزارت اقتصاد، میگوید: «حمایت از تولیدات داخلی، استفاده از کالاهای ساخت داخل، سرمایهگذاری در بخشهای تولیدی و ایجاد فرصتهای شغلی از مهمترین راهکارها به شمار میروند.»
با این حال، سازمان ملل متحد و شماری از نهادهای امدادرسان در بارهی فشارهای فزاینده بر اقتصاد افغانستان هشدار داده اند. به گفتهی این نهادها، تغییرهای آبوهوایی و بازگشت گستردهی شهروندان افغانستان از کشورهای همسایه، در کنار مشکلهای اقتصادی موجود، فشار بیشتری بر بازار کار و معیشت خانوادهها وارد کرده است.
