در حالی که بحران آبهای زیرزمینی در کابل هر روز عمیقتر میشود، افزایش ساخت بلندمنزلها در کنار رشد جمعیت، حفر چاههای عمیق و نبود مطالعات هیدرولوژیکی، نگرانیهای تازهای را دربارهی آیندهی منابع آبی پایتخت ایجاد کرده است.
بررسی سلاموطندار از گفتوگو با باشندگان شش ناحیهی شهر کابل و کارشناسان نشان میدهد که توسعهی عمودی شهر، بدون درنظرگرفتن ظرفیت منابع آب، فشار بر آبهای زیرزمینی را افزایش داده است. در مقابل، کارشناسان تأکید میکنند که توسعهی شهری بدون مطالعههای هیدرولوژیکی، مدیریت برداشت آب و رعایت معیارهای محیطزیستی، این بحران را تشدید کرده است.
افزایش مصرف آب؛ از یک خانواده تا دهها خانواده در یک ساختمان
در همین حال شهروندان کابل از خشکشدن چاههایشان در پی افزایش ساخت بلندمنزلها شکایت دارند. واجد، باشندهی خیرخانه، میگوید که چاه ۱۱۰متری خانهاش پس از ساخت چند واحد رهایشی در اطراف محل زندگیاش خشک شده است. او میافزاید: «دلیل اصلیاش ساخت و ساز بلاکهای رهایشی است که تا ۲۵۰ متر چاه برمهای زدند و سطح آب پایین رفت؛ در حویلیهاییکه یک فامیل زندگی میکرد، حال در همان حویلیکه بلاک جور شده حدود ۴۰ فامیل است که مصرف آب چند برابر افزایش یافته است.»
بکتاش، باشندهی کارتهی نو، نیز روایت مشابهی دارد. او میگوید چاه ۶۵متری خانهاش که تا چند ماه پیش نیاز خانوادهاش را تأمین میکرد، اکنون خشک شده و برای حفر دوبارهی چاه، خوشبین نیست. «خواستیم دوباره چاه حفر کنیم اما وقتی میبینیم آب زیر زمین کاهش پیدا کرده بازهم اگر حفر کنیم فکر نکنم مشکل را اساسی حل کند.»
علیم، باشندهی کوتهی سنگی، میگوید: «با این که چاه حفر کردیم اما بازهم مجبوریم آب خریداری کنیم. این کار به اقتصاد خانواده ضربه میزند؛ یک خانواده که ۱۲ تن باشند سه سطل آب زودتر نیاز کدامش تأمین کند؟»
سکینه، باشندهی دارالالمان نیز از کاهش چشمگیر آب در منطقه شان شکایت دارند و میگویند به ریاست شهرداری شکایت کرده اند، اما هنوز هم ساختوساز بلند منزلها ادامه دارد. «به خاطر چاه عمیق ساختمانها ما به شهرداری، وزارت انرژی و برق شکایت کردیم، گفتند موضوع را پیگیری میکنند اما تاحال حل نشده است.»
با این همه، حمیدخان، مالک ساختمان پنجطبقهای در ناحیهی پنجم شهر کابل تأیید میکند که حفرهای عمیق تأثیری چشمگیری بر کاهش آبهای زیرزمینی دارد.« چاهیکه ما حفر کردیم ۱۰۰ متر است در افغانستان سنجیده نمیشود که اگر با کار ما آب چاه همسایه کم شود، چه خواهد شد؟ استفاده از آب باران یا ذخیرهگاه؟ برای این مشکل باید یک برنامه جور شود حکومت یا نهادها حمایت کنند تا خشکسالی هم کمتر شود.»
کارشناسان: ساختوساز بدون مطالعه، بحران آب را عمیقتر میکند
به باور کارشناسان، این موضوع باید در کنار عواملی چون رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و مدیریت ضعیف منابع آب بررسی شود.
طوفان جبران، کارشناس محیط زیست، میگوید یکی از عوامل باعث کمبود آبهای سطحی و زیرزمینی در شهر کابل میشود اعمار بلندمنزلها است. او راهحل را در آگاهی مردم و بررسی صدور جواز میداند. «محدودسازی حفر چاههای عمیق، استفادهی بیرویه را به مردم آگاهیدهیکنند، جمعآوری و ذخیرهی آب باران، نصب تجهیزات کم مصرف در ساختمانها و دیجیتالیسازی میتر آب میتواند در مدیریت مصرف آن کمک کند.»
روحالله بیگی، انجینر ساختمانی نیز، میگوید اجرای پروژهها بدون برنامهریزی شهری، مطالعات هیدرولوژیکی و ارزیابی پیامدهای محیط زیستی، عواقب جبرانناپذیری خواهد داشت. «شهر کابل که متکی به آب های زیرزمینی است، حفر چاههای عمیق، میتواند کاهش سطح آبهای زیر زمینی را تشدید بخشد، چاههای کمعمق منازل اطراف را خشک کند، احتمال خطرنشست زمین را زیاد کند.»
کانکریت و آسفالت؛ مانعی برای بازگشت آب به زمین
نایب صدیقی، کارشناس منابع آب، میگوید که افزایش بلندمنزلها از چندین جهت بر منابع آب زیرزمینی کابل تأثیر گذاشته و نبود زیرساختهای لازم، پیامدهای آن را تشدید کرده است. «کانکریت و آسفالت مانع نفوذ آب باران به زمین میشود و در نتیجه، هم برداشت آب افزایش مییابد و هم تغذیه دوباره آبهای زیرزمینی کاهش پیدا میکند.»
نجیبالله سدید، دیگر کارشناس محیط زیست، میگوید: «کابل نه شبکهی سراسری فاضلاب دارد، نه سیستم جمعآوری آب باران و نه زیرساخت مناسب. آبرسانی، توسعهی عمودی بدون فراهمکردن این زیرساختها، فشار بیشتری بر منابع آب وارد میکند.»
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که برنامهی اسکان بشر سازمان ملل متحد نیز به تازگی اعلام کرده که میلیونها شهروند افغانستان هنوز به آب آشامیدنی سالم و پایدار دسترسی ندارند و مدیریت هوشمند شهری و حفاظت از منابع آب، برای جلوگیری از تشدید بحران ضروری است.
پیش از این نیز یوناما هشدار داده بود که خشکسالی، کاهش بارندگی و برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، زندگی بیش از نیمی از جمعیت افغانستان را تحت تأثیر قرار داده و امنیت آبی کشور را با تهدید روبهرو کرده است.
در کنار این، گزارش مؤسسهی «مرسی کورپس» نیز نشان میدهد که سطح آبهای زیر زمینی کابل در یک دهه گذشته بین ۲۵ تا ۳۰ متر کاهش یافته، نزدیک به نیمی از چاههای شهر خشک شده یا آبدهی اندکی دارند و اگر روند کنونی ادامه یابد، کابل تا سال ۲۰۳۰ با بحران جدی آبهای زیرزمینی روبهرو خواهد شد.
با ارسال پیامهای مکرر و پیگیریهای انجامشده تا زمان نشر این گزارش نتوانستیم در بارهی این موضوع، دیدگاه یا پاسخی از سوی وزارت انرژی و آب دریافت کنیم.
یافتههای این گزارش نشان میدهد اگر توسعهی شهری همچنان بدون درنظرگرفتن ظرفیت منابع آب ادامه یابد، بحران امروز میتواند در سالهای آینده به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی و شهری کابل تبدیل شود.
