زنان در افغانستان در عید افزون بر پهنکردن سفرههای عیدی و پذیرایی از مهمانها، با حناماندن بر دستان شان، از این روزها تجلیل میکنند. حناگذاشتن هنوز برای بسیاری از زنان نمادی از زیبایی، شادی و زندهنگهداشتن سنتها است؛ رسمی که با وجود تغییر سبک زندگی و کمرنگشدن برخی آیینها، جایگاهش را از دست نداده است.
در این گزارش، با ۲۶ زن در ۱۰ ولایت گفتوگو شده که از این میان، ۱۴ تن از آنها حناماندن در عید را برای زیبایی و ارجنهادن به سنتها، مهم دانسته اند.
گلجان ۳۹ساله، باشندهی کاپیسا، میگوید که دوست ندارد عید را بدون حناماندن سپری کند. او میافزاید: «شبهای عید همیشه حنا میمانیم؛ این فرهنگ ما است که باید در شبهای عید دستان خود را حنا کنیم به ویژه در عید قربان.»
سارای ۱۴ساله، باشندهی فاریاب، میگوید که حناماندن در عید حس خوشحالی را در او تقویت میکند. به گفتهی سارا، «احساس میکنم عید بدون حنا کامل نیست؛ عید برای من یکی از مهمترین روزهای سال است؛ زمانی برای خوشی، دیدار با قوم و زندهنگهداشتن رسمورواجهای فرهنگی و حناماندن بخشی از این خوشیها است.»
حناماندن که برای بسیاری از زنان بخش جداییناپذیر تجلیل از عید دانسته میشود، علاقه به آن برای شماری دیگر به دلیل افزایش مصروفیتها و تغییر سلیقه، کاهش یافته است. ۱۲ تن از گفتوگوشوندگان در این گزارش، گفته اند که تغییر سلیقه و سبک زندگی علاقهی به حناماندن در آنها را کمرنگ کرده است.
الهه، باشندهی هرات که ۲۴ بهار زندگیاش را پشت سر گذاشته، میگوید: «حنا مدت طولانی روی دست میماند و دوست ندارم؛ حناگذاشتن چیزی نیست که من خوشم بیاید و حناها هم مثل حنای قدیم نیست و همگی رنگ است.»
نازنین ۳۲ساله، باشندهی کنر، میگوید که مصروفیتهایش او را از حناگذاشتن در عید دور نگه میدارد. «در عید گاهی خینه میگذارم؛ اما این کار هر سال عادت همیشگیام نیست؛ به دلیل مصروفیتهای روزمره همیشه موفق به انجام آن نمیشوم.»
شماری از زنان کهنسال که در این گزارش با آنها گفتوگو شده نیز، میگویند که گرایش جوانان به آرایشهای مدرن، جایگاه حنا در میان دختران را تضعیف کرده است.
صفیهی ۷۰ساله، باشندهی هرات، میگوید: «اکنون کسی حنا نمیکند و رواجها از بین رفته است؛ در سابق طفلی نبود که حنا نمیکرد؛ خروبزرگ همه دست و پاهای شان را حنا میکرد؛ اما اکنون این طور نیست.»
ناجیهی ۵۵ساله، باشندهی کابل، میگوید که حناماندن اکنون در میان زنان و دختران جایش را به آرایشهای دیگر داده است. او با تعریف از ارزش حنا در گذشته در میان زنان میافزاید: «در گذشته حناماندن بسیار ارزش داشت؛ اگر کسی شب عید حنا نمیکرد، حس میکرد عیدش نیمه مانده است؛ دختران با شوق زیاد حنا میگرفتند و هر فردی کوشش میکرد دستهایش خوشرنگتر شود.»
بسیاری از زنان گفتوگوشونده در این گزارش، بر احیای رسمورواجهای عیدی به ویزه حناماندن تأکید میکنند و میگویند که کنارگذاشتن این سنت میتواند به نابودی آن منجر شود.
حسنای ۲۰ساله، باشندهی بادغیس که همهساله عید را با حنابستن به دستانش سپری میکند، میگوید که حنا رابطهی نسل امروز با سنتهای گذشته را حفظ میکند. «اگر حناگذاشتن کمتر شود، یک بخش خیلی مهم و جلوه زیبایی از بین میرود و عید چندان معنا ندارد.»
شکیلا، باشندهی غور نیز، میگوید: «اگر این رسم کم شود، نسل آینده شاید بسیاری از رسمهای زیبای گذشته را فراموش کند و عید دیگر آن حالوهوای همیشگیاش را نداشته باشد.»
با این همه، زحل امیرزاده، روانشناس، میگوید که حناماندن حس صمیمیت، همدلی و آرامش را تقویت میکند. او با تأکید بر نقش حنا روی روان فرد، میافزاید: «حناماندن به افراد احساس امنیت و دوستداشتهشدن میدهد، به همین دلیل است که افراد در چنین مراسم ها احساس شادی آرامش و نزدیکی میکند.»
ضیا نیکزاد جامعهشناس نیز، میگوید که شکلگیری باورهای جدید و تغییر سبک زندگی، سبب کمرنگشدن سنتهای گذشته شده است. «با گسترش رسانهها، زندگی شهری و مهاجرت بیشتر، فرهنگ جدید شکل گرفته و سنتهای قدیمی که روستا و شهرها داشتیم، متأسفانه کمرنگ شده است.»
عید قربان، یکی از مهمترین مناسبتهای مذهبی مسلمانان است که همهساله با برگزاری مراسمهای ویژه و تهیهی لباس نو، پخت گونههای شیرینی و حناماندن، بزرگداشت میشود.
