پاککاری خانه یا خانهتکانی در شبوروزهای منتهی به عید، یکی از فرهنگهای دیرین افغانستان است. بسیاری از زنان در افغانستان هنوز هم این کار شاق را بدون وقفه انجام میدهند. این فرهنگ میان زنان افغانستان چنان مهم تلقی میشود که حتا زنان باردار با وجود درک خطرهای احتمالی ناشی از آن، بدون هیچ پروایی، سالانه چند بار خانهتکانی میکنند.
زرینهی ۳۳ساله، باشندهی کندز که هفتماه باردار است، میگوید که به دلیل انجام پاککاری خانه و کار بیوقفه، احساس ضعف و خستگی بیشتری دارد. «در کار خانه وقفه نمیگیرم؛ اگر بگیرم، یک ساعت_دو ساعت، زیاد نمیگیرم. کار خانه جاندرد، پادرد، کمردرد، دستدرد و حتا فشار آدم را پایین میآورد. از وقتی زیاد کار میکنم، حرکت طفلم یگان وقت بیحد زیاد میشود.»
شبنم رحمتی ۳۴ساله، باشندهی کابل که در ماه پنجم بارداری قرار دارد میگوید که فشار سنگین خانهتکانی پیش از عید سبب خستگی، کمردرد، مشکلات جسمی و اختلال در خوابش شده است. «به خاطر کارهای خانه، خانهتکانی، شستن فرش و دیگر وسایل گران، برایم کمردرد و پادرد پیش شده است. کارکردن سخت است. از بس که روز کار میکنم، شب از درد خواب نمیداشته باشم، خودم حس میکنم طفلم آن قدر حرکت ندارد.»
خدیجهی ۴۰ساله، باشندهی پروان، نیز میگوید که با نزدیکشدن عید، کارهای خانه افزایش یافته و او با وجود بارداری و خستگی شدید، ناچار است بدون وقفه به خانهتکانی ادامه دهد. او، میافزاید که مردان به دلیل کارهای بیرونی و کشاورزی، نمیتوانند در کارهای خانه سهم بگیرند و بیشتر مسئولیتهای سنگین خانه بر دوش زنان و دختران خانواده است.
خدیجه، میگوید: «چهارماه باردار هستم؛ امروز روز اول است که کار خانه را شروع کردم. به خاطری که کار زود خلاص شود، وقفه نمیگیرم. جاندردی و کمردردی دارم. همین حالا کالاشویی را خلاص کردم، خیلی خسته و مانده هستم. مردها مصروف کار دهقانی هستند؛ وقت نمیشود که در خانه کمک کنند.»
با این حال، پزشکان، هشدار میدهند که کارهای سنگین و بدون وقفه و بلندکردن اجسام سنگین به ویژه برای زنان باردار، میتواند پیامدهای جدی و خطرناکی برای سلامت مادر و جنین داشته باشد. به گفتهی پزشکان، این کار در بسیاری موارد سبب بروز مشکلاتی مانند تأخیر در رشد جنین، سقط جنین، افت فشار خون، دردهای مفاصل، کمردرد، دیسک کمر و حتا زایمان زودرس میشود.
زرغونه محبت، پزشک متخصص نسایی_ولادی، تأکید میکند زنان از زمانی که بارداری شان تثبیت میشود تا هنگام زایمان باید در انجام کارهای سنگین و خانهتکانی به ویژه برداشتن وزن زیاد، محتاط باشند. «حتا دو هفته یا سه هفته هم که از بارداری شان گذشته باشد، نباید اجسام سنگین را بلند کنند، متوجه خود و جنین شان باشند. مشکلاتی که در اثر برداشتن وزن برای خانمهای باردار به وجود میآید، غیرقابل جبران است. بعضاً باعث مرگ جنین در رحم میشود؛ بنابراین، توصیه میشود که باید در جریان پاککاری سخت متوجه خود باشند.»
عابده رها، دیگر پزشک متخصص نسایی_ولادی، انجام کارهای سنگین در بارداری را، یکی از عاملهای سقط جنین عنوان میکند و میگوید که انجام این کارها میتواند سبب توقف رشد جنین و حتا تولد نوزاد مرده شود. «سه ماه اول حمل بیشترین خطر را دارد و تحقیقاتی که صورت گرفته، یکی از دلیلهای مرگهای جنین، کارهای بیش از حد و سنگین است که مادر در طول مدت حمل خود انجام داده است. این کار باعث میشود جنین رشدونموی درست نداشته باشد و سبب مرگ جنین شود. در بعضی کتابها حتا ۲۴ درصد سقط جنین را ناشی از کارهای سنگین گفته است و دلیل ۱۵ درصد ولادتهای قبل از وقت را همین کارهای سنگین دانسته است.»
در همین حال، پزشکان متخصص ارتوپدی، نیز از پیامدهای منفی کارهای سنگین برای زنان باردار هشدار میدهند و میگویند که انجام این کارها میتواند سبب ایجاد دردهای مفاصل و عضلات، دردهای کمر، فشار بالای زانو و کشیدگی عضلات شود.
فواد عمر، پزشک متخصص ارتوپدی، میگوید: «کارهای سنگین میتواند برای زنان باردار خطرساز باشد. بلندکردن وزن زیاد در زمان بارداری، میتواند برای مادر و جنین خطر داشته باشد. اگر مادر زیاد خم و راست شود یا وزن بالا کند، شاید برایش درد کمر و مفاصل پیدا شود؛ در این صورت ۵۰ درصد امکان دارد مادر دچار دیسک کمر شود. دیگر این که بالای رحم فشار میآید، وقتی رحم و شکم مادر زیر فشار قرار گرفت، به ویژه در ترایمستر اول (سه ماه نخست بارداری)، امکان دارد جنین سقط شود یا باعث زایمان زودرس شود.»
زنان در حالی این کارهای شاق را انجام میدهند که حتا در شهرهای افغانستان هنوز هم، بسیاری از سهولتهای زندگی برای زنان به ویژه زنان باردار فراهم نیست. پزشکان متخصص، میگویند که زنان باردار برای پیشگیری از خطرهای احتمالی ناشی از خانهتکانی و دیگر کارهای سخت در خانه، در کنار استفاده از کمربند، استراحت ۳۰ تا ۴۰دقیقهای و تغذیهی سالم، باید در جریان کار بیشتر از ۱۰ کیلوگرم وزن بلند نکنند.
