۲۹ سپتمبر برابر با روز جهانی قلب است؛ روزی که هر سال با هدف افزایش آگاهی در بارهی بیماریهای قلبی و اهمیت پیشگیری و تشخیص بهموقع آن، گرامیداشت میشود. پزشکان میگویند که فشار خون بالا، دیابت، چربی خون، چاقی، کمتحرکی، مصرف سیگار، عاملهای ارثی و برخی تغییرات هورمونی میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را افزایش دهد.
جلیلاحمد عبیدی، متخصص بیماریهای قلبی، میگوید که فشار خون بالا، دیابت، چربی خون و چاقی میتواند باعث بندش رگهای قلب و کاهش یا قطع جریان خون به عضلهی قلب شود؛ وضعیتی که در مواردی به آسیب عضلهی قلب و حملهی قلبی میانجامد. «فشار بلند، دیابت، چربی بلند خون، عدم فعالیت فیزیکی استفاده از سیگار، الکل، عامل وراثت، یا تغییرات هورمونی که بعد از یائسگی در خانمها رخ میدهد، میتواند از عوامل خطر در آنها باشد و در بعضی حالتها مثل دوران بارداری یا بعد از ولادت نیز، میتواند پیدا شود.»
عبیدی، میافزاید که بعضی وقتها، بارداری هم میتواند سبب ضعیفی عضلهی قلب شود و مشکلهای جدیتری را به بار بیاورد. تجربهی برخی زنان نشان میدهد که نشانههای بیماری قلبی همیشه به شکل درد شدید و مشخص در ناحیهی قلب ظاهر نمیشود و گاهی ممکن با مشکلهایی مانند معدهدرد، خستگی یا ضعف اشتباه گرفته شود.
راکعه ۶۷ساله از لغمان، میگوید که پس از مراجعه به پزشک متوجه شده که رگهای قلبش بند شده است. او پیش از تشخیص بیماری، تصور نمیکرد که علت دردهایش مشکل قلبی است. «تختهی سینهام سوخت میکرد، فکر میکردم درد معده دارم. مشکلم این بود که نلهای قلبم بند شده بود. فشارم بالا میرفت، طرفِ چپم کمی درد پیدا کرده بود، فکر نمیکردم مشکل از قلبم باشد.»
صدف ۳۰ساله از هرات نیز، میگوید که نخستین علایم بیماریاش را با تپش قلب، خستگی، ضعف و گاهی نفستنگی تجربه کرده بود؛ علایمی که در ابتدا آنها را ناشی از خستگی روزمره میدانست. صدف میگوید: «اولین علایمیکه حس کردم تپش قلبم بود، خستگی داشتم، ضعف و بیحالی و بعضی وقتها، نفستنگی برایم ایجاد میشد. اول فکر نمیکردم که مشکل از قلبم باشد. تغییری که این بیماری برایم ایجاد کرد، باعث شد بیشتر به فکر سلامت خود باشم.»
نیایش از کندهار میگوید که بیماری قلبی پس از ایجاد پندیدگی در پاها و همه بدنش تشخیص داده شد. او پس از مراجعه به پزشک تحت درمان قرار گرفت، اما به گفتهی خودش اکنون مانند گذشته توان انجام کارهای روزمره و فعالیتهای فیزیکی را ندارد. این باشندهی کندهار، میگوید: «دو ماه میشود که مشکل قلبی پیدا کردیم، بعد از مراجعه نزد داکتر، برایم گفتند قلبم پندیدگی پیدا کرده است. داکتر گفت سر دو پای زیاد نشین و کارهای فزیکی سنگین را نکن و همچنین گفت زیاد راه نرو، چون قلبت طاقت فشار زیاد را ندارد.»
نیایش، میافزاید که مشکل قلبی سبب شده که در فعالیتهای روزمره نیز با مشکل روبهرو شود. «اگر ایستاد باشم، نشسته نمیتوانم، نشسته باشم، ایستاد بوده نمیتوانم؛ حتا نماز را نشسته میخوانم و بیشتر نان و آب میخورم و اشتها هم ندارم.»
پزشکان میگویند که توجه به سلامت قلب برای زنان در دورههای مختلف زندگی، به ویژه دوران بارداری و پس از آن، اهمیت بیشتری دارد.
خالد راشد، متخصص جراحی قلب، میگوید که زنان باردار باید در دوران بارداری به صورت منظم به داکتران نسایی-ولادی مراجعه کنند تا عاملهای خطر بهموقع تشخیص و کنترل شود. او، همچنین بر کنترل فشار خون، قند و چربی خون، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی و رعایت رژیم غذایی سالم تأکید میکند.
این پزشک، میافزاید: «خانمهایی مشکل قلبی دارند در دوران بارداری حداقل روزانه ۳۰ دقه قدم بزنند و در غذاها احتیاط کنند؛ غذاهای بازاری استفاده نکنند؛ از غذاهایی که منرالها و ویتامینهای طبیعی دارند مثل سبزیجات و غذاهای پروتیندار مثل شیر، تخم و گوشت استفاده کنند. همچنین از چربی و قند مثل: چاکلیت، کیک و کلچه پرهیز کنند و نیز فشار خونشان را باید دقیق کنترل کنند و نگذارند وزنشان زیاد شود.»
در همین حال، شرافتزمان امرخیل، سخنگوی وزارت صحت عامه میگوید که این وزارت برای گسترش خدمات صحی و آگاهیدهی در بارهی بیماریها تلاش میکند و در بخش خدمات قلبی نیز اقدامهایی در حال انجام است. او میگوید: «برای پیشگیری از امراض نیز تلاشها جریان دارد ما برای امراض ساری نیز آگاهیدهیهای عامه کردیم. بعضی کنفرانسها را نیز دایر کردیم و برای خدمات معالجوی هم دوامدار کار میکنیم. در کابل برای اطفال یک بخش جدید فعال شده که در آن عملیاتهای قلبی باز صورت گیرد. در شفاخانه ابن سینا نیز برای توسعه و گسترش این بخش، خدمات جریان دارد. در ولایات هم در بخش داخله خدمات داریم.»
بیماریهای قلبی تنها به یک گروه سنی یا جنسیتی محدود نیست؛ اما پزشکان تأکید میکنند که زنان باید عاملهای خطر و نشانههای بیماری قلبی را جدی بگیرند. روز جهانی قلب، فرصتی است برای یادآوری این که پیشگیری از بیماریهای قلبی تنها به زمان بروز نشانهها محدود نمیشود. تغذیهی سالم، فعالیت بدنی منظم، کنترل فشار خون، قند و چربی خون، حفظ وزن مناسب و مراجعهی بهموقع به پزشک میتواند در کاهش خطر بیماریهای قلبی و تشخیص زودهنگام آن مؤثر باشد.
