در حالی که حقوقدانان و عالمان دین، کار زنان را حق قانونی و شرعی آنان میدانند، شماری از زنان در دایکندی، میگویند که فشارهای زندگی، مسئولیتهای خانهداری و نگرشهای سنتی پس از ازدواج و مادرشدن، مهمترین مانعهای ادامهی کار آنان است.
روانشناسان، میگویند که ترک اجباری کار بر سلامت روان زن تأثیر منفی میگذارد؛ چون کار، در کنار این که منبع درآمد است، بخشی از هویت فردی زن را نیز تشکیل میدهد. با این که مسئولان ریاست امربهمعروف و نهیازمنکر دایکندی، میگویند که برای زنان تجارتپیشه فضای مناسب و مصونی را فراهم کرده اند، شماری از زنان در این ولایت همچنان از وجود چالشها فراراه ادامهی شغل شان شکایت دارند.
شکیلای ۲۵ساله که در شهر نیلی به عنوان آموزگار کار میکرد، پس از مادرشدن با مخالفت خانوادهی همسرش مجبور به ترک وظیفه شده است. «دلیل آنها برای ترک کار من این بود که مثلاً تو صاحب فرزندی و یک مادر هستی. باید تمام توجهت بر بزرگکردن فرزندت باشد و فعلاً کارکردن یا داشتن وظیفه برای تو الزامی نیست.»
فاطمه احمدی ۳۵ساله، میگوید که پس از دو سال کار در یک مؤسسه و تولد فرزند سومش، خانوادهی همسرش به او اجازهی ادامهی کار را ندادند. «بعد از تولد طفل سومم، خانوادهی شوهرم اجازه ندادند که دیگر به کارم در یکی از مؤسسههای داخلی ادامه دهم. تقریباً دو سال در آن جا کارمند بودم، آنان گفتند حالا مسئولیت خانه و سه طفل بر گردنت است، باید بیشتر وقتت را در خانه بگذرانی، نظر شوهرم نیز همین بود.»
لیلا رحیمی ۲۵ساله، نیز میگوید که پس از ازدواج، خانوادهی همسرش به او اجازهی ادامهی کار را نداده اند. «در یکی از دواخانهها به عنوان قابله کار میکردم و کارم را خیلی دوست داشتم، اما بعد از ازدواج خانوادهی همسرم گفتند که دیگر نیاز نیست بیرون از خانه کار کنم، وظیفهی زن خانهداری است و باید در خانه بمانم.»
در همین حال، کارشناسان، میگویند که زنان از دیدگاه شریعت و قانون از حق کار، استقلال مالی و مالکیت برخوردار اند. محمدرضا محمدی، حقوقدان در دایکندی، میگوید: «از لحاظ حقوقبشری و قوانین اساسی و اسناد بینالمللی، کار از حقوق بنیادین هر انسان، فارغ از جنسیت، است. محرومشدن زنان از کار، نقص حقوق انسانی و بنیادین شان محسوب میشود. حق اشتغال و فعالیت اجتماعی زنان در چهارچوب احکام شرعی، فرامین رهبری و مقررات نافذ کشور تنظیم میشود.»
حکمتالله عارفی، عالم دین، میگوید که اسلام هیچ گونه ممانعت شرعی برای کار زنان در چهارچوب احکام دینی قائل نیست و زنان حق کار و مالکیت بر درآمد خود را دارند. «از دیدگاه دین، کار و فعالیتهای اقتصادی زنان جایگاه بالایی دارد. نه تنها هیچ نوع منع شرعی بر این امر وجود ندارد، بل اسلام استقلال مالی و حق مالکیت زنان را یک امر بسیار مهم و لازمی میداند.»
احسانعلی سعادت، روانشناس، نیز میگوید که محرومشدن اجباری زنان از کار، تنها یک چالش اقتصادی نه، بل میتواند پیامدهای عمیقی بر سلامت روان زنان داشته باشد. «ترک اجباری کار میتواند پیامدهای قابل توجهی بر سلامت روان زنان داشته باشد. کار تنها یک منبع درآمد نیست، بل بخشی از هویت فردی آنان است و احساس مفیدبودن و مشارکت اجتماعی افراد را نیز شکل میدهد. زمانی که زنی برخلاف خواست خود از کار محروم میشود، ممکن است احساس ناتوانی، بیارزشی، ناامیدی و کاهش اعتمادبهنفس را تجربه کند. در درازمدت، این وضعیت میتواند خطر بروز مشکلهایی مانند اضطراب، افسردگی، انزوا و کاهش رضایت از زندگی را افزایش دهد.»
با این همه، سیدروحالله گوهری، مسئول نشرات ریاست امربهمعروف و نهیازمنکر دایکندی، میگوید که این ریاست در همآهنگی با نهادهای مربوط برای زنان تجارتپیشه فضای مناسب و مصونی فراهم کرده است. «ریاست امربهمعروف، نهیازمنکر و سمع شکایات، از طریق آگاهیدهی محتسبان، مسجدها و جلسههای اصلاحی که با عالمان، متنفذان، وکیلان گذر و امامان مساجد برگزار کرده است، بر حفظ مسئولیتهای خانوادگی زنان تأکید و همواره تلاش میکند تا مسئولیتهای اساسی زنان که همانا تربیت نسل آینده و مسئولیت خانوادگی است را به سمع مردم برساند. در صورتی که فضای مناسب و مصون برای کار زنان در چهارچوب شریعت اسلامی وجود داشته باشد، قطعاً در این مورد نیز همکاری خواهد کرد.»
با این که در سالهای پسین با تغییر شرایط اجتماعی، حضور زنان در بازار کار نسبت به گذشته کاهش یافته، در بسیاری از خانوادهها، عاملهای دیگری مانند مسئولیتهای خانهداری، مراقبت از فرزندان و نگرشهای سنتی نیز بر تصمیم زنان برای ادامه یا ترک کار پس از ازدواج و مادرشدن تأثیر گذاشته است. کارشناسان حوزهی حقوق و روانشناسی، به این باور اند که ادامهی فعالیت اقتصادی زنان، افزون بر نقش آن در بهبود وضعیت معیشتی خانواده، میتواند به حفظ استقلال مالی، افزایش اعتمادبهنفس و ارتقای سلامت روان آنان نیز کمک کند.
