نورستان مرکزی پارون ده یوز بیرگن سونگی هلاکتلی سوو تاشقینلر، کمیده ۲۵ کیشینینگ اولیمی ۱۱۹ کیشینینگ یرهلنیشیگه سبب بولیب، اویلر، مارکیتلر، ایکینچیلیک ییرلر و سووغاریش آستقورمهلری زیان ییتیشتیرگن. نورستان ده طبیعی ۲۳۱ مینگدن آرتیق هکتار اورمان بولگنی بیلن بو واقعهنینگ یوز بیرگنی، بو سوارقنی اورته گه کیلتیرهدی که اورمانلر، تاغلی منطقهلرده توستدن سوو تاشقینلر شدتینی قنچه کمهیتیره آلهدی؟
نورستان یشاوچیسی جاوید صافینینگ ایتیشیچه، قیسقه بیر مدت ایچیده سوو تاشقینی یوقاریلیکلردن اهالی حیات کیچیرهدیگن محلگه ییتیشیب و اولرگه سرمایهلرینینگ قوتقره آلیش امکانیتینی بیرمهگن. «بو ییر، سوو تاشقینی یوز بیرگن محلدن قریب ایکی ساعت فاصلهسی بار؛ لیکن سوو یالغیز سکیز دقیقهده محلیمیز گه ییتیشدی. بیرته دکان و بیرته هوتلیم بار ایدی که برچهسینی اوزی بیلن آلیب کیتدی.»
شونینگدیک نورستان یشاوچیلریدن باشقه بیری ذاکر ذکی، اوشبو سوو تاشقینینینگ تیزلیگی و شدتی اوتمیشده یوز بیرگن واقعهلردن سیزیلرلی درجهده فرقلی بولگنینی بیان قیلیب و ایتیشیچه: «بو سوو تاشقینی، اوتگن ییللرده یوز بیرگن سوو تاشقینلریدن بوتونلی فرقلی ایدی؛ چونکه بو منطقهنینگ تاغلری و بولاقلری یوقاریلیگی جودهیم بلند دیر، سوو یالغیز ۱۰ دن ۱۵ دقیقهده بلندلیکلردن بو ییرگه ییتیشهدی. حتا یاغینگرچیلیک هم کوپ بولمسه، سوولردن برچهسی بیر جایگه ییغیلهدی که انه شوو سبب، سوو تاشقینی شدتی جودهیم کوپ بولهدی.»
محلی مسئوللرنینگ رسمی معلوماتلری اساسیده، اوشبو واقعهده ۲۵ کیشی اولیب و باشقه ۱۱۹ کیشی یرهلنگن؛ ۲۴ کیشینینگ جسدی تاپیلیب و بیر کیشینینگ جسدی حاضرگچه لادرک دیر. سوراق بو دیر که، نورستاننینگ کینگ اورمانلری، نیگه سوو تاشقینلر کمهیشیده تاثیر قیلمهگن؟
نورستان دینگیز بوییچه فرعی حوزه باشلیغی محمدعلی فاروقینینگ ایتیشیچه، طبیعی عامللر و بو ولایتنینگ جغرافیایی خصوصیتلری، سوو تاشقینلر شدتیده تعیین قیلووچی اورینگه ایگه دیر. اونگه کوره، قیسقه مدتده کوچلی یاغینگرچیلیکلر، تاغلرنینگ تیک یان بغیرلری، توپراققه سوونینگ جذب بولیش امکانیتی کملیگی و آقهدیگن سوولرنینگ تیزلیککه جمع بولیشی، سوو تاشقینلرنینگ جودهیم کوپ سرعت بیلن شکللنیشیگه سبب بولهدی. «قیسقه مدتده کوچلی یاغینگرچیلیکلر یوز بیریشی، تاغلی منطقهلرنینگ تیک یان بغیرلری، سوونی جذب قیلیش اوچون توپراقنینگ آز امکانیتی و آقهدیگن سوولرنینگ تیزلیککه ییغیلیشی، سوو تاشقینلر شدتی کوپهیشیگه سبب بولهدیگن اینگ مهم عامللردن دیر.»
باشقه بیر تاماندن، نورستان یشش محیطنی سقلش ریاستی طبیعی منبعلر عمومی مدیری میرزماننینگ ایتیشیچه، اورمان ساحهلر کمهیشی سوو تاشقینلر خوفینی کوپهیتیریب و منطقهلرنینگ جبرلنیشینی کوپهیتیره آلهدی. «باشقه عامل، اورمانلر کیسیلیشی دیر. درختلر سوونی جذب قیلیب و سوو تاشقین خوفی کمهیشیده مهم رول اوینهیدی. هر قنچه اورمانلر ساحهسی اورتهدن کیتسه، شونینگدیک سوو تاشقینلر شدتی و یوز بیریشی کوپهیهدی.»
بو بیلن بیرگه، یشش محیط ایش بیلرمانلریدن شیرآغانینگ ایتیشیچه، اورمانلر سوو تاشقینینی بوتونلی توختتمهیدی؛ بلکه آقهدیگن سوو حجمی، شدتی و سرعتینی کمهیتیرهدی. «اورمانلر بوتونلی سوو تاشقینلر یوز بیریشینینگ آلدینی آلالمهیدی، بیراق اونینگ شدتینی کمهیتیرهدی. درختلر یامغیرنینگ بیر بولیمینی جذب قیلهدی، اورمان توپراغی سوونی جذب قیلیش اوچون کوپراق امکانیتی بولیب و درختلر ریشهسی هم توپراقنی مستحکم سقلهیدی. لیکن یاغینگرچیلیک جودهیم کوچلی بولسه، حتا ساغلام اورمانلر هم کته سوو تاشقینلرنینگ بوتونلی آلدینی آلالمهیدی.»
شوندهی بیرحالده، محلی مسئوللرنینگ دستلبکی تیکشیریشلریگه کوره، بو سوو تاشقینلرنینگ اصلی منبعسی اهالیدن کوپینچهسینینگ ایشانچیگه قرشی، اورمان بولمهگن منطقهده ایکن. نورستان ایکینچیلیک ریاستینینگ ملی پارکلر و طبیعی منبعلرنی تنظیملش آمری ضیاءالدین جهانینینگ ایتیشیچه، سوو تاشقینلر حرکت قیلهدیگن یولدهگی اورمانلر اونینگ شدتیدن بیر قسمینی کمهیتیره آلگن؛ لیکن سوو تاشقینی باشلنگن محلده اورمان یوق ایکن. «دستلبکی تیکشیروولرگه کوره، اوشبو سوو تاشقینلر شکللنگن اصلی محلده، اورمان یوق ایکن. لیکن قویی بولیملردهگی اورمانلر سوو تاشقینلر شدتینی بیراز کمهیتیره آلگن.»
محلی مسئوللرنینگ معلوماتی اساسیده، اوشبو سوو تاشقینلر انسانی تلفات گه علاوه، قریب ۱۰۰ جریب ییرنی سووغارهدیگن ایکیته ییریک سووغاریش کانالیگه هم زیان ییتیشتیرگن. شونینگدیک ۶۰ باش چاروه اورتهدن کیتیب، بیشته یشش اوی زیان کورگن همده سکیز ته مارکیت هم بوزیلگن. بو گزارش گه کوره، اورمانلر هرچند سوو تاشقینلرگه قرشی اینگ مهم طبیعی سپرلردن دیر، لیکن یکه اوزی کته سوو تاشقینلر یوز بیریشیگه توسیق بوله آلمهیدی. یاغینگرچیلیک شدتی، ییرنینگ تیک یانبغیرلری، سوو بولاقلر وضعیتی، اوسیملیک ساحهسی میزانی و سوو کیتهدیگن حوزهلر مدیریت بولیشی، بو کبی واقعهلر شدتیده رول اوینهیدی.
ایش بیلرمانلرنینگ اورغولشیچه، اورمانلرنی سقلش و قیته تیکلش، اوسیملیک بولگن ساحهلر بوزیلیشینینگ آلدینی آلیش، سوو کیتهدیگن حوزهلرنینگ علمی مدیریت بولیشی، تیزلیککه آگاهلنتیرووچی سیستملرنی یرهتیش و سوو تاشقینلر یولیده قوریلیشلرنینگ آلدینی آلیش، نورستان و مملکتنینگ باشقه تاغلی منطقهلریده بو کبی واقعهلر تکرارلنیش خوفینی کمهیتیریشی ممکن.
