سونگی تورت ییلدن آرتیق وقت ایچیده مملکتیمیزده اوزبیک تیلی سیزیلری کوتریلیشلر و پسهیشلرنی باشدن کیچیردی؛ ایریم بیلیم یورتلر و رسمی نهادلر پیش لوحهلریدن آلیب تشلهنیشیدن تارتیب، اوشبو تیل سوزلشووچیلرینینگ ناراضیلیکلری و قطعی توریشلری آرتیدن ینه قیته تیکلنیشگچه.
بو اوزگریش حکومتنینگ مدنی سیاستی حقیده کینگ محاکمهلر گه سبب بولدی؛ اساسی سوال شو کی، مملکت مدنی سیاستیده اوزبیک تیلینینگ اورنی قییرده؟ حاضرگچه اولگی و حاضرگی حکومتلر تامانیدن اوشبو تیلنی رواجلنتیریش یولیده قندهی چارهلر کوریلگن؟ مدنی و تیل جهتیدن مشترک بولگن دولتلرنینگ بو بارهدهگی رولی قنچهلیک مهم؟ اوشبو و باشقه سواللرنی مدنی فعال عتیقالله متین بیلن صحبتده محاکمه قیلهمیز، تا کی اوزبیک تیلینینگ قیینچیلیکلری و کیلهجک استقباللری حقیده علمی، آچیق و هر تامانلمه تصور گه ایگه بولهیلیک!
سلاموطندار: اگر صحبتنی قیسقچه کیریش بیلن باشلهسک، سونگی تورت ییل ایچیده اوزبیک تیلینینگ حالتینی قندهی بهالهیسیز؟
متین: افغانستانده اوزبیک تیلی تورلی دلیللر سبب کم مهرلیک بیلن روبهره بولیب کیلماقده، اسلام امیرلیگی حکومتی اوشبو تیلگه اعتبارسیزلیک بیلن قرهیدی و هر خیل بهانهلر بیلن فشار آستیگه آلگن و مثالی هم بیلیم یورت لوحهلریدن اوزبیک تیلی متنینی حذف ایتیش، تحقیقات و علمی ایشلر اوچون چیکلاولر کیلتیریش و نوایی هیکلینی بوزیشلری شو ادعامیزگه توغری کیلهدی.
سلاموطندار: بو دورنی اوزبیک تیلینینگ ضعیفلشووی دوری دیب بهالش ممکن می یا کی قیینچیلیکلر بیلن بیر قطارده قرشیلیک و جانلنیش بیلگیلرینی هم کوریش ممکن می؟
متین: البته که حاضرگی شرایطده اسلام امیرلیگی ایدئولوژی مذهبی و قومی فکر بولگنی اوچون تیل، فرهنگ، ادبیات و معاصر علملرگه انچه اعتبار بیرمهی خلقنی سوادسیز قالیشیگه سبب بولهیپتی. اوشبو قرشیلیکلر نهفقط اوزبیک تیلی اوچون بلکه دری- فارسی تیلیگه هم چیکلاولر کیلتیریشیگه گواه میز.
اوشبو دورنی تیل، فرهنگ، ادبیات و باشقه معاصر علملر اوچون ضعیفلهشوو دوری دیب بهالهسک مبالغه بولمهیدی.
سلاموطندار: سیزنینگچه، ینگی حکومتنینگ اوزبیک تیلیگه نسبتن مدنی سیاستی انیق و تعریف بولگن می یا کی کوپراق واکنشی و وقتینچهلیک می؟
متین: حاضرگی حکومت اوزبیک تیلیگه اورغو (فشار) کیلیتیریشیگه قرشی بیر قطار فرهنگی، مدنی و سیاسی فعاللرنینگ ایچکری و تشقریده بولگن اعتراضلری اولرگه نسبتا اوز تاثیرینی بیلدیرگن، شونینگ اوچون اولر احتیاط بیلن حرکت قیلیشگه مجبور بولگن.
سببی شو که، اگر اولر اوزبیک تیلی، فرهنگی، مدنیت و ملی میراثیگه قرشی زوراوانلیک قیلیب و اولرنی یوق قیلیشیگه حرکت قیلسهلر اونده اوزبیک و تورکمن خلقی ناراضلیکلریگه سبب بولهدی و اجتماعی و سیاسی نقطه نظردن اولر بو موضوعنی یخشی توشونهدیلر.
سلاموطندار: اوزبیک تیلینینگ ایریم بیلیم یورتلر پیشلوحهلریدن آلیب تشلهنیشی اوشبو تیل سوزلشووچیلریگه نیمهنی انگلتهدی؟
متین: اوزبیک تیلی متنینی لوحهلردن توشیریلیشی، اوشبو تیل کمسیتیلیشی و بو تیلگه نسبتاً کم مهرلیک قیلیشدن درهک بیرهدی.
البته بوندهی بیر شرایط بیلن پشتو تیلینی باشقهلرگه تحمیل قیلیش اولرنینگ تیللریگه قندهی بیر تأثیر کیلتیرمهیدی بلکی تیلنی رواجلنتیریش علمی تحقیقات، تدقیقات، علمی و ارزشلی اثرلر یرهتیش بیلن اوزیدن- اوزی رواجلهنیب کیتهدی. باشقه تاماندن افغانستانده یقین اون میلیون تورک خلقی یشهیدی، اسلام امیرلیگینینگ لوحهلردن اوزبیک متنینی حذف قیلیشی اوشبو تیل سوزلاوچیلریگه هیچ قندهی تاثیری یوق بلکه ینه هم کوچلیراق حرکت قیلیش و بیرلشیشگه سبب بولهدی.
سلاموطندار: بو پیشلوحهلرنینگ آدملر قطعی توریب طلب قیلگنیدن سونگ، قیته اورنهتیلیشی اوزبیک تیلیده سوزلشووچی جمعیت اوچون مدنی یوتوق حسابلنهدیمی؟
متین: اسلام امیرلیگی حکومتی افغانستان تورکلرینینگ تاریخی، مدنیتی و بایلکلریدن یخشی معلوماتلری بار. اوشبو مملکتده مینگ ییلدن آلدین بیزنینگ بابه و اجدادلریمیز بویوک امپراتورلر و تاریخ قوریب کیلگنلر و اورته آسیادن تا اورته شرق مملکتلری و هندوستانگچه آت ایاقلرینینگ ایزلری تاریخده ثبت ایتیلگن. شونینگ اوچون اولر افغانستاندهگی تورکلری مدنی و سیاسی فشارلریگه اساسا اوزبیک تیلیدهگی متنلرنی لوحهلرده یازیشگه مجبور بولدیلر.
باشقه تاماندن اسلام امیرلیگینینگ ایچیدهگی اوزبیک عملدارلرنینگ اورنی اوشبو موضوعگه بولگنلیگی هم ایتیلگن.
سلاموطندار: حکومتلرنینگ، بومی تیللرگه نسبتن قندهی حقوقی و مدنی مسئولیتی بار؟
متین: افغانستانده هر حکومت که یوزهگه کیلهدی اگر بومیلرنینگ تیل، فرهنگ، مدنیت و عنعنهلریگه اعتبار بیرمسه او حکومت اوز اعتبارینی قولدن بیرهدی و آهسته-سیکین خلق ناراضلیگی کوچهییب و حکومت و خلق اورتهسیده فاصله یرهتهدی. اوشبو ناراضلیکلر حکومتلرنینگ ضعیفلشیشی و حتا سقوط قیلیشیگه سبب بولهدی.
سلاموطندار: مسئولیتلرنینگ برچهسی فقط حکومت زمهسیدهمی یا کی اوزبیک تیلیده سوزلشووچیلر هم بو وضعیت گه دخیل می؟
متین: تیلنینگ رواجلهنیشی و یوکسهلیشی نه فقط حکومتلر زمهسیگه بلکی خلقنینگ مسوولیتی هم حسابلنهدی.
عایلهدن باشلب تا فرهنگی و علمی شخصلر.
اونینگ یانیده حکومتلرنینگ هم مسئولیتی بار اوشبو تیل سوزلاوچیلریگه، اوقیش و تعلیم آلیش، یازیش و اثرلر یرهتیشیگه زمینه یرهتیشی کیرهک.
سلاموطندار: اوزبیک تیلیده ایجاد قیلوچی یازووچیلر، شاعرلر، بیلیم یورت اوقیتووچیلری و ییتکرمه فعاللرینینگ رولینی قندهی بهالهی سیز؟
متین: تاسف بیلن حاضرگی شرایطده ییتکرمهلر فعالیتیگه چیکلاولر آشیب بارماقده، اوشبو چیکلاولر نهفقط اوزبیک تیلی بلکه همه مطبوعات فعالیتیگه چیکلاولر کیلتیرگن. شو باعث اونلر تصویری و چاپی رسانهلرنینگ باغلهنیشیگه سبب بولیب کیلماقده و شو بیلن بیرگه اوزبیک تیلیگه نشر بولهیاتگن بولیملر هم یاپیلیب کیلماقده و او جملهدن باتور و آیینه تی وی، محلی رادیو تلویزیونلر مثالی دیر.
لیکن بونگه قرهمی اوزبیک مدنی فعاللری، شاعر و یازووچیلر و اوقیتووچیلر اوز فعالیتلرینی اوشبو تیل رواجیگه اوز حصهلرینی قوشیب کیله یابدیلر.
سلاموطندار: نیگه اوزبیک تیلیدن رسمی، تعلیمی و ییتکرمهلرده فایدهلنیش، حلی هم قیینچیلیکلر گه دوچ کیلماقده؟
متین: بونگه نیچه سبب بار، افغانستانده اوزبیک تیلی رواجلهنیشی منه شو ۵۰ ییل جریانیده بیراز رواجلنگن زمان حسابلنهدی. البته که حاضر سوشیال میدیا آرقهلی اوشبو تیلگه یازیش و اثرلر یرهتیش و رواجلنتیریش حرکتی بولیب کیله یابدی.
سلاموطندار: اوزبیکستان مملکتینینگ منطقهده اوزبیک تیلینی رواجلنتیریشده قندهی رولی بولیشی ممکن؟
متین: اوزبیکستانده، اوزبیک تیلی دولت رسمی تیلی حسابلهنیب اداری و رسمی ایشلریدن باشلب باشقه ساحهلرده هم کینگ ترقهلیب بارماقده. اقتصاد، تخنیک، تاریخ و حتا خلق ارا همجمعیتده هم اوزبیکستان حکومتی اوشبو تیلنی یوکسلتیریشگه حرکت قیلیب کیلماقده. اونینگ یانیده اوشبو تیلگه سوزلیکلر، ویکی پیدیا و تورلی ساحهلر تحقیقات ایشلری جریانی بار و بو اوزبیک تیلینی رواجلهنیب باره یاتکنینی کورستهدی.
باشقه تاماندن اوزبیک تیلی دنیانینگ تیریک تیللری قطاریده بولیب ۱۷- ۴۰ نچی اورینده بولگن.
البته دنیاده یقین ۶۰۰۰ مینگ تیل بار و اولر جملهسیدن ۲۵۰۰ تیل حاضر تیریک تیللردن حسابلنهدی.
خلاصه اوزبیکستان اوزبیک تیلی رواجیگه دنیاگه کته رول اوینه آلهدی.
سلاموطندار: تیل و مدنیت جهتیدن مشترک دولتلر اورتهسیده مدنی و علمی همکارلیکلر، اوزبیک تیلینینگ رواجلنتیریش گه قنچهلیک یاردم بیره آلهدی؟
متین: آلدین شوروی دوریده تورک تیللریگه قرشی ظلملر جوده کوپ بولگن، اوشنده هم هیچ قچان تورک خلقی اوشبو ظلملرگه بویسونمهگنلر و اوز تیللریگه گپیریش و یازیش و اثرلر یرهتیشگه حرکت قیلگنلر.
اگر تورک زبان مملکتلر اورتهسیده مدنی، علمی و سیاسی همکارلیکلر یوزهگه کیلسه البته که اوزبیک تیلی تا باره کوچهیشی و رواجلهنیشیگه سبب بولهدی. اوشبو همکارلیک تورکی تیللرنینگ قیته کوچلی ترقی ایتیشیگه گواه بولهمیز.
سلاموطندار: بوندهی همکارلیکلر، سیاسی حساسیتلرنی کیلتیریب چیقریشی ممکن می؟
متین: البته بوندهی همکارلیک روسیه و چین غرضلیک حساسیتلریگه کیلتیریشی ممکن، چونکه اوشبو همکارلیک ۷۰ میلیون چیندهگی اویغور تورکلرنینگ اویغانیشی و اوشبو همکارلیککه تمایل کورستیشی و تورکی خلقلرنینگ کوچلی بولیشی هم فرهنگی و مدنی و هم سیاسی کوچلهنیشی سبب بولهدی.
باشقه تاماندن روسیه فدراتیف جمهوریتلریدهگی تورکلر هم مستقللیک ایستش حرکتی کوچهیهدی و طبعاً که بو ایکی مملکت اوشبو همکارلیککه قرشی حساسیتلرنی کورستیشی ممکن.
سلاموطندار: اگر حاضرگی حالت دوام ایتسه، اوزبیک تیلینینگ کیلهجگینی قندهی بشارت (پیشبینلیک) قیلهسیز؟
متین: افغانستانده اوزبیک تیلی عبدالرحمن خان، نادرخان و خصوصا محمد گل مهمند دوریده اولمهدی و حاضرگی شرایط قطعا اولمهیدی. سببی شو که اوزبیک تیلی اگر افغانستانده کمسیتیلگن حالده، اوزبیکستانده بیر دولت تیلی دنیانینگ رواجلنگن تیللریدن حسابلنهدی. اوندن تشقری حاضرگی شرایطده افغانستانده اوزبیک تیلینی اوقیب چیققن یوزلرچه یاش ییگیت موجود و اولر هر قیسی اوز منطقهلریده اوشبو تیلنی رواجلنتیریش، خلقنینگ اوز تیللریگه گپیریش و یازیشگه ترغیبلب کیلماقدهلر. اونینگ یانیده یازووچیلر و شاعرلر، تحقیقاتچیلر، بیلیم یورت استاذلری اوز تیللریگه یازیشگه حرکت قیلیب کیله یابدی. سوشیال میدیاده هم حاضر اوزبیکچه یازووی کوچهیگن. اونینگ یانیده اوزبیک تیلی درسلیک کتابلری افغانستاننینگ تورلی ولایتلریده اینیقسه تورکنشین ولایتلرده ترقهلیب کیلماقده و مین مطمئن من اوشبو تیل بوندن هم کوپراق رواجلنهدی.
سلاموطندار: سیزنینگچه، اوزبیک تیلینی سقلش و رواجلنتیریش اوچون اینگ مهم و تیزکار چاره نیمه بولیشی کیرهک؟
متین: اوزبیک تیلینی سقلش و رواجلنتیریش، اوزبیک تیلیگه یازیش، گپیریش، اثرلر یرهتیش، سوشیال میدیالرگه کینگ اوز تیللریگه فعالیت ایتیش، برنامهلرنینگ اوز تیللریگه آلیش اوشبو تیلنینگ تیز رواجلهنیشیگه سبب بولهدی و باشقه رسانهلر هم بو تیلگه برنامه بیریشگه قیزیقیشهدی.
خلقیمیز اوز آنه تیللریگه گپیریش، یازیشگه حرکت قیلیشری کیرهک.
یازووچی و شاعرلریمیز هم اوز آنه تیللریگه شعر و مقالهلر یرهتیشلری و سوشیال مدیاده اوشبو تیلگه فعالیت قیلیشلری ضرور کورینهدی. اوشبو مسوولیت نه فقط شاعر و یازووچیلرنینگ وظیفهسی بلکه بوتون اوزبیک خلقینینگ مسوولیتی حسابلنهدی. چونکه اوشبو تیل همهمیزگه تعلقلی دیر.
حکومت هم غرضسیزلیک بیلن اوشبو تیل اوقووچیلریگه زمینهلرنی یرهتیشی کیرهک، اینیقسه مکتبلر، بیلیم یورتلر و تحقیقات ایشلریده.
