سلاموطندارنینگ معلوماتلری شونی کورستهدی کی ایران ثباتسیزلیک، مردمی همایشلر و تشقی اوروش تهدیدی بیلن روپهره ایکن، افغانستانلیک یاشلر بو مملکت گه مهاجرت قیلماقده. بوندن اول هم، اسرائیلنینگ ایران گه هجومیدن سونگ، بو مملکتدهگی افغانستانلیک مهاجرلردن برقطاری جاسوسلیک، حقارت، قییناقلنیش و مجبوری چیقریش بیلن دوچ بولگن ایدی.
مهاجرلرنی چیقریش بیرینچی باسقیچیده، افغانستانلیک نیچه کیشی ایراندن قیتریش یونهلیشیده، سووسیزلیک و ایسیق طفیلی جان بیردی و باشقه بیرقطاری هم ساغلیغی آغیر احوالده افغانستان گه قیتدیلر.
شو بیلن بیرگه، سلاموطندارنینگ ایران گه مهاجر قیلیش گه قصد قیلگن ۱۲ یاش بیلن صحبتی شونی کورستهدی کی، قشاقلیک و ایشسیزلیک اولرنی حتا اوزلری هم حرمت و خوفسیزلیک یوقلیگینی بیلهدیگن مملکت گه باریش گه مجبور قیلگن.
سلاموطندار اوشبو گزارشده کابل، فاریاب، غور، نیمروز و هرات ولایتلریدن ۱۲ یاش بیلن صحبت قیلگن.
اوشبو یاشلر، عایله اعضالرینینگ احتیاجلرینی تأمینلش اوچون ایران گه باریشنی قصد قیلگنلرینی ایتهدی.
غور یشاوچیسی احسان، ایران گه باریشنی قصد قیلگن یاشلردن. اونگه کوره، یولدهگی خوف-خطرلر، ایراندهگی سونگی مردمی همایشلر و ثباتسیزلیکدن خبری بولسه-ده، بیراق اقتصادی قیینچیلیک سببلی بو ملمکت گه باریش گه قرار قیلگن.
او شوندهی دییدی: «ایراندهگی قیینچلیکلردن خبریمیز بار قیینچیلیگی کوپ بیراق بیر بُورده نان و بیر مقدار درآمد اوچون بو مملکت گه باریش گه مجبور میز، چونکی افغانستانده ایش یوق.»
کابل یشاوچیسی ۴۰ یاشر محمد، یقینده مملکت گه قیتگن، قیتهدن ناقانونی طرزده ایران گه باریشنی قصد قیلگنینی بیلدیرهدی. اونینگ ایتیشیچه: «کوپ خوف-خطرلرنی قبول قیلیب ناقانونی یول بیلن باریشنی قصد قیلگنمیز، قاچاقچیگه ۵۰ مینگدن آرتیق افغانی تولهیمیز، موفق بولیش اوچون کوپ قیینچیلیکنی باشدن اوتکزهمیز.»
فاریابلیک ۱۹ یاشر بصیر، کوپینچه عمرینی ایرانده اوتکزگن ایتیشیچه، برچه قیینچیلیکلر بیلن قیته ایران گه باریشنی قصد قیلگن. او، اچیق تجربهلری حقیده شوندهی دییدی: «پاسپورتی بولگنلرنی ایتهمن و ناقانونی بارگنلر هیچ، پاسپورتی بولگنلر بیلن هم یامان و ناقانونی یاندهشیلهدی و انسانیت گه ضد حرکتلر بیلن دوچ بولیشهدی. اوز کوزیم بیلن کوردیم اگر کورمهسم ایتمسدیم و یاشلر اقتصادی قیینچیلیک و قشاقلیک سبب هر قندهی قیینچیلیکنی تحمل قیلیشهدی.»
غور یشاوچیی ۲۶ یاشر عبدالظاهر، قشاقلیک و ایشسیزلیک سببلی، ایران گه باریش اوچون قرار قیلگن. او شوندهی دییدی: «یامان حس تاپیلگن؛ چونکی ۲۵ مینگ افغانی قاچاقچی آلهدی، اوشبو مقدار پولنی اورتاقلریمدن آلیب بیرهمن. اگر دیپورت بولسم، اولردن قرضدار قالهمن؛ شونینگ اوچون یامان حس تاپیلهدی.»
گزارشده صحبت قیلگنلردن محمد گه کوره، مملکتده ایشسیزلیک و قشاقلیک قربانی بولگنلردن بیری و کوپینچه یاشلر کبی افغانستاننی ترک ایتیش گه مجبور. او مسئول نهادلردن کوپینچه یاشلر مهاجرت قیلیش یولینی تنلشدن آلدین مملکت ایچیده ایش فرصتلرینی یرهتیشنی سورهیدی.
اونینگ ایتیشیچه: «فقط مین ایمس من؛ افسوس بیلن کوپینچه یاشلر بو قیینچیلیک بیلن دوچ. ایشسیزلیک و قشاقلیک سببلی بوندهی قرارنی قبول قیلدیم. حکومت و مسئول نهادلردن بوتوغریده دقت قیلیشلرینی ایستهی من؛ یاشلر مملکتنی ترک قیلمسلیک و نامعلوم تقدیر بیلن روپهره بولمسلیک اوچون ایش فرصتلرینی یرهتسینلر.»
غور یشاوچیسی ۲۶ یاشر محمد گه کوره، ایراندهگی همایشلر و ناتینچلیکلر گه قرهمسدن بو مملکت گه بارماقده و افغانستانده بالهلری آچلیک باعث اولمسلیگی اوچون هر قندهی خوف-خطرنی قبول قیلیش گه تیار. او شوندهی دییدی: «ایرانده همایشلردن خبریم بار؛ بیراق افغانستانده اقتصادی قیینچیلیگیم بار و قشاق میز. عایله و بالهلریمنینگ نفقهسینی تأمینلش و اولر گه بیر بُورده نان یوباریش اوچون هر قندهی خوف-خطرنی قبول قیلیش گه تیار من.»
جمعیتشناسلرنینگ فکریچه، افغانستانده یاشلر ایش امکانیتلری یوقلیگی و اقتصادی قیینچیلیک سببلی قوشنی مملکتلر اینیقسه ایران گه مهاجرت قیلهدی.
جمعیتشناس ضیا نیکزاد گه کوره، افغانستانلیک بیرقطار یاشلر ایش امنیتی یوقلیگی، کینگ کولمده ایشسیزلیک باعث مملکت ایچیده قالیش اوچون باشقه ورینتلری یوق و اولر شونینگ اوچون خوف-خطرلرنی قبول قیلیب و مهاجرت قیلیش گه مجبور. او شوندهی دییدی: «بولرنینگ افسوس بیلن افغانستانده ایش امنیتی یوق؛ بیرقطاری ایشسیز؛ افغانستانده ایشخانهلر رواجلنمهگن، جدی شکلده سرمایه کیریتیلمهیدی، حکومت هم اوشبو یاشلر مملکت ایچیده ایشلهشی اوچون ییترلیچه ایش فرصتلرینی یرهته آلمهگن؛ شونینگ اوچون کوپینچه آدملر قیین یوللرنی تنلش گه مجبور بولهدی.»
مهاجرت ساحهسیده بیلرمان علیرضا کریمینینگ ایتیشیچه، ایراندهگی کیسکینلیکلر بیلن افغانستانلیکلرنینگ بو مملکت گه ناقانونی یوللر بیلن باریشی، انسانی، حقوقی و امنیتی جدی عاقبتلرنی آلیب کیلیشی ممکن.
اونگه کوره: «سونگی کونلرده ایرانده انقراض کوچهیشی و امنیتی وضعیت بوزیلیشی بیلن، مهاجرلر اینیقسه چیت ایل یشاوچیلری اوچون تیریکیچیلیک شرایطی سیزیلری درجهده قیین بولگن. امنیتی کنترول آشیریلیشی، یشش چیکلاولری، قولگه آلینیش و مجبوری چیقریش، طبی خذمتلردن قیینلیک بیلن فایدهلنیش و اجتماعی قوللب-قوتلنمسلیک ایران حاضرگی شرایطیده مهاجرلرنینگ اساسی قیینچیلیگی حسابلنهدی.»
گزارش معلوماتلری شونی کورستهدی کی افغانستانده قشاقلیک و ایشسیزلیک و درآمد تاپیش اوچون امید گه بولگن باسیملر، بو یولدهگی امنیتی و اجتماعی قیینچیلیکنی، صحبت قیلگن یاشلر اوچون اهمیتسیز قیلگن.
باشقه تاماندن مهاجرلیک بوییچه بیلرمانلرنینگ فکریچه، بو جریان کمهیشی اوچون، افغانستانده ایش و تعلیم فرصتلری یرهتیلیشی و ناقانونی مهاجرت قیلیش خطرلری حقیده آگاهیلیک بیریلیش ضرور.
مهاجرلیک بوییچه بیلرمان آصفه استانکزی بوتوغریده ایتیشیچه، ایکی دولت اورتهسیده همکارلیک هم مهاجرلرگه حقوقی و انسانسیورلیک یاردمینی تقدیم ایتیشی همده اجتماعی ضررلرنی کمهیتیریشی ممکن.
او شوندهی دییدی: «مینینگ قوشنی دولتلر گه تکلیفیم شو کی، ایش جاییده ایشچیلری کم بولگن حالده نسبتن ارزان بولگن بو ایشچی یاشلردن یخشی شکلده قوللنسینلر و اوشه مملکتلرده مهاجرت قانونی و ایش قانونی اساسیده عمل قیلسینلر.»
ایران گه بارهدیگن و قیتگنلر نینگ سانینی انیقلش اوچون مهاجرلر و قیتگنلر وزیرلیگی بیلن علاقه قوردیک؛ بیراق اوشبو گزارش تیار و ترقهتیلگونچه، بو اداره تامانیدن هیچ قندهی رسمی معلومات بیریلمهدی. بوندن آلدین مهاجرت خلقارا تشکیلاتی، افغانستان قوشنی مملکتلریدن قیتگن قریب ۲.۴ میلیون مهاجر تورلی قیینچیلیک بیلن روپهره ایکنینی اعلان قیلدی. اوشبو تشکیلات گه کوره، فقط ۱۱ فایز قیتگن مهاجرلر ایش بیلن شغللنماقده و قالگنی ایشسیز.
