اقلیم اوزگریشلری و کیتمه-کیت قوروقچیلیکلر، سونگی ییللرده فاریاب ولایتی اندخوی تومنی یشاوچیلری تیریکچیلیگیگه کینگ کولملی تاثیرلرنی قویگن. یاغینگرچیلیکلر کمهیگنی و ییر آستی سوولر سطحی پس توشگنی، قودوقلردن قطارینینگ قوریشی و ایکینچیلیک ییرلرنینگ کمراق حاصل بیریشیگه سبب بولگن.
محلی مسئوللر و ایش بیلرمانلرنینگ ایتیشلریچه، کیتمه-کیت قوروقچیلیکلر، ییر آستی سوولر سطحی کمهیشیده مستقیم رول اوینهگن. اولرگه کوره، سووغاریش اوچون شور سوولردن فایدهلنیش توپراق صفتینی کمهیتیریب و ایکینچیلیک ییرلر حاصل بیریشینی قیینچیلیکلر بیلن روپهره قیلگن.
شوندهی بیرحالده، اندخوی دهگی دهقانلر سوو تنقیصلیگی طفیلی ایکینچیلیک حاصللرینینگ سیزیلرلی درجهده کمهیگنیدن شکایت قیلهدیلر. ۴۰ ییلدن بیری ایکینچیلیک بولیمیده فعالیت قیلهدیگن محبالله ساداتنینگ ایتیشیچه، اوتگن ییللرده عایله نیازلریدن کوپینچه بولیمی ییرلریدن قولگه کیلهدیگن محصوللر آرقهلی تامینلنهر ایکن؛ لیکن حاضر ایسه سوو تنقیصلیگی و اونینگ شورلیگی، زراعتنی بحران بیلن روپهره قیلگن.
اونینگ ایتیشیچه: «بیر تاماندن هوا جودهیم ایسیق و باشقه بیر تاماندن ایسه سوولر شور، منگلی و تاشلی دیر. سووغاریشدن بیر هفته اوتگنی صورتده، توپراق سمنت کبی بولهدی و ایکینچیلیک محصوللر اوسه آلمهیدی. شونینگدیک اندخوینینگ جزیرمه ایسیقلیگی سبب اوسیملیک خاصیتینی قولدن بیرهدی و محصوللر اورتهدن کیتهدی. سوو کملیگی اوچون ایکینچیلیکنی ترک قیلیشگه مجبور بولدیک؛ چونکه نیچه ییلدن بیری هیچ نرسه قولگه کیلتیره آلمهیمیز.»
محل یشاوچیلریدن قطارینینگ ایتیشلریچه، ایچیملیک سوو تنقیصلیگی اولرنینگ کوندهلیک تیریکچیلیگی بوییچه اساسی قیینچیلیکلردن بیریگه اَیلهنیب و عایلهلردن کوپ قطاری سوو تیارلش اوچون کوپینچه یول یوریشگه مجبور بولهدیلر. محل آقسقاللریدن زلمی عزیزینینگ ایتیشیچه: «مینیمچه بو وضعیت توغریسیدهگی اینگ مهم عامل یاغینگرچیلیکلر کمهیشی، قوروقچیلیکلر و برمه همده کوبه بیلن ییر آستی سوولردن حددن تشقری فایدهلنیش دیر که دایمی شکلده دوامی بار.»
یشش محیط ایش بیلرمانلرینینگ ایتیشلریچه، کیتمه-کیت قوروقچیلیکلر، یاغینگرچیلیکلر کمهیشی و ییر آستی سوولر سطحی پس توشیشی آرهسیده مستقیم رابطه بار. اولرنینگ آگاهلنتیریشیچه، سووغاریش اوچون شور سوولردن فایدهلنیش، توپراق صفتی و ییرلرنینگ حاصل بیریشینی کمهیتیرهدی.
یشش محیط ایش بیلرمانلریدن عبدالجلیل نورینینگ ایتیشیچه، شوو سوو بیلن ییرلر سووغاریلیشی محصول صفتیگه سلبی تاثیری بولیب و ایکینچیلیک محصوللر کمهیشیگه سبب بولهدی. «سوودهگی توز توپراق لایهلریگه ییغیلیب و اوسیملیککه نیاز بولگن مادهلر جذب بولیشیگه توسیق بولهدی. بو جریان دوام قیلیشی زراعتی ییرلر حاصلی کمهیشی و حتا ییرنینگ فایدهلنمسلیک حالتیگه کیلیشی سبب بولهدی.»
نوریگه کوره، شورلیککه چیدهملی اوسیملیکلر ایکیلیشی، یشیل ساحهلر یرهتیلیشی، چیدهملی کوچتلر ایکیلیشی، ییر آستی سوولر آلینیشینینگ مدیریت بولیشی و قیش موسومیده حوضچهلر بیلن جویچهلر یرهتیلیشی بیلن یامغیر و قار سووی ذخیره بولیشی، بو بحران کمهیشیگه یاردم بیره آلهدیگن ییچیم یوللردن دیر.
شونینگدیک اندخوی تومنی ایکینچیلیکنی رواجلنتیریش مدیری اسدیاللهنینگ ایتیشیچه، یاغینگرچیلیکلر کمهیگنی و کیتمه-کیت قوروقچیلیکلر، ییر آستی سوولر سطحینینگ سیزیلرلی درجهده کمهیشیگه سبب بولگن. «اقلیم اوزگریشلری سبب سوو منبعلری قوریدی. اندخویده سطحی سوو یوق دیسهک هم بولهدی. یالغیز ییر آستی سوولر قالگن؛ بیراق بو سوو سطحی هم هر ییلی پس توشهدی. اوتگن ییللرده ۱۵ دن ۲۰ متر چقورلیکده سووگه ییتیشهر ایدیک، لیکن حاضر بو چقورلیک قریب ۴۰ مترگه ییتیشگن.»
شوندهی بیرحالده، اندخوی تومنی اجرایی مدیری عبدالولی رشیقنینگ ایتیشیچه، قدیمی قودوقلردن کوپینچهسی قوریب و بار سوولرنینگ بیر بولیمی هم شور فایدهلنمسلیک حالیگه دیر. «بو وضعیت سبب اهالی ایچیملیک سوونی تامینلش اوچون ماشین و سوونی تازهلش دستگاهلریدن فایدهلنهدیلر که عایلهلرگه کوپینچه صرف-خرهجتنی یرهتهدی. بونگه علاوه، اهالی ایچیملیک سوونی تامینلش اوچون بعضا بیریریم دن ایکی کیلومتر یولنی یوریشگه مجبور بولهدیلر.»
ایش بیلرمانلرنینگ اورغولشیچه، ییر آستی سوولرنی یخشی شکلده مدیریت قیلیش، یامغیر سووینی ذخیره قیلیش، کیرهک بولمهگنیده قودوقلر قازیلیشی آلدی آلینیشی و سووغاریش بوییچه زمانهوی اسلوبلردن فایدهلنیش، بو بحراننی کمهیتیریش اینگ مهم یوللریدن دیر. شوندهی بیرحالده، اندخوی یشاوچیلریدن قطاری، قوشتیپه کانالی لایحهسی یکونلهنیب و فایدهلنیشگه تاپشیریلیشی بیلن سوو تنقیصلیگی، ایکینچیلیک ییرلرنی سووغاریش و حتا اهالینینگ ایچیملیک سوودن فایدهلنیش قیینچیلیگی بیر بولیمی حل بولیشیگه امیدوارلر. بو لایحهنی کوپینچه کیشی ایکینچیلیک قیته تیکلنیشی و مملکت شمالیدهگی یشاوچیلر تیریکچیلیگی وضعیتی یخشیلنیشی اوچون ینگی بیر امید بیلهدیلر.
