ایکینچیلیک و چاروهچیلیک کوپراق ایرککلرگه عاید ایش حسابلنسهده، بیراق افغانستاننینگ تورلی ولایتلریده عیاللردن کوپ قطاری اوشبو بولیملرده ایش بیلن شغللنگن. مذکور عیاللرنینگ ایتیشلریچه، ایکینچیلیک و چاروهچیلیک بولیمیده ایشلش بیلن درآمد قولگه کیلتیریب و عایلهلرینینگ اقتصادیگه یاردم بیره آلگنلر.
گرچی قانون و اسلامده عیاللر گه ییر (زمین)نینگ مالکیت حقی بیریلگن بولسه-ده، بیراق فاریاب ولایتیده ایکینچیلیک ایشلری بیلن مصروف عیاللردن بیرقطاری، بو حقدن محروم ایتیلگن. اولر گه کوره، ایکینچیلیک ییرلر آتهلریدن میراث قالیب و اوزلری ییرلر اوستیده کوپ زحمت چیککن بولسهلرده، بیراق جمعیتدهگی ناتوغری عنعنهلر سببلی ییرلر سندی هنوزگچه اولرنینگ آتیگه یازیلمهگن.
افغانستان عیاللر سودا و صناعت اتاقی تامانیدن، عیاللر قول صناعتی تانیشتیریلیشی و ساتیلیشی همده اقتصاد سکتوریده اولرنینگ اورنی کوچلنیشی مقصد، کابل ده «عید بازار» اسمی آستیده بیر بازار آچیلگن.
قندوز ده شفاکارلردن قطارینینگ ایتیشیچه، عیاللر آرقهلی حددن تشقری شیرینلیکلردن فایدهلنیش، اولر آرهسیده تورلیخیل کسللیکلر اورتهگه کیلیشی و حتا هورمون تینگلیگی بوزیلیب و عیاللرده ایرکک هورمونلرینی درجهسینینگ آشیشیگه سبب بوله آلهدی.
«یخشی عیال» توشونچهسی هر بیر جمعیتدهگی اینگ اساسی اجتماعی توزیلمهلردن بیری بولیب، او مدنی، دینی، تاریخی و روحی قرهشلرنینگ کیسیشیدن شکللنهدی. بیراق بیر تاماندن افغانستانده نیچه دهه اوروش، حکومتلرنینگ اوزگریشی و مهاجرت و ینه بیر تاماندن اوتگن دههلرده انسان حقوقی مذاکرهلری، قبیله و مدنی قدریتلر عیال شخصیتینینگ تعریفینی تورلیچه شکللنتیرگن.
حقوقشناسلر و دین عالملریگه کوره، قانون، حنفی فقه و شریعت اساسیده، عیاللر تعلیم آلیش، ایشلش و تورموش اورتاقلرینی تنلش حقوقیگه ایگه دیر. اولرنینگ ایتیشیچه، بو حقوقدن عیاللرنینگ محروم قیلیش جمعیتدهگی عرف-عادت و عنعنه گه باغلیق بولیب و شریعت قاعدهلریگه ضد دیر.
هرات شهریده بیر عیال، تورلیخیل ترشی تیارلش و اونی بازار گه چیقریش بیلن، عایلهسینینگ نیازلرینی تامین قیلهدی. ۱۰ ییل آلدین اوییده ترشی تیالش بولیمیده ایشگه باشلهگن ثریا قربانینینگ ایتیشیچه، هر هفته قریب ۲۰۰ کیلوگرام ترشی تیارلب و بازار گه چیقرهدی.
شفاکارلردن قطارینینگ ایتیشلریچه، کروموزوم بوزیلیشی جنین توشیشیگه سبب بولهدیگن اینگ مهم عامللردن بیری بولیب و بو مسئله، حاملهدار عیاللر اوچون یاشیرین خوف حسابلنهدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ انسانسیورلیک یاردملرنی هماهنگ قیلووچی ادارهسی افغانستان بولیمی (اوچا)، خلقارا خاتین-قیزلر بیردملیک کونی مناسبتی بیلن ایتیشیچه، افغانستان دهگی عیاللر چیکلاولر بولگنی بیلن ینه هم جمعیتلریگه یاردم بیریشگه دوام بیرهدیلر.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بالهلرنی قوللب-قوتلش صندیغی (یونیسف)، خاتین-قیزلر بیردملیک کونی مناسبتی بیلن، عیاللر و قیزلرنینگ افغانستان ده حقوق، عدالت و امکانیتلردن برابر فایدهلنیش حقیگه ایگه ایکنینی تاکیدلب، بو حقوقنینگ تضمینلنیشینی ایستهگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ ترقیاتی دستوری افغانستان بولیمیگه کوره، ۲۰۲۱-ییلدن حاضرگچه افغانستان ده رسمی و نارسمی ۸۹ مینگ تجارتنی قوللب-قوتلهگن.
سلاموطندارنینگ افغانستان ۹ ولایتیده ۱۵ عیال بیلن صحبتی شونی کورستهدی کی، بو عیاللرنینگ ۱۳ نفری ایر تامانیدن، بیر نفری آته تامانیدن و بیر نفری هم باشقه عیال (اوگهی آنه) تامانیدن فیزیکی زورهوانلیککه اوچرهگنلر.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باشکاتبی آنتونیو گوترش، خلقارا خاتین-قیزلر بیردملیک کونی مناسبتی بیلن ایتیشیچه، عیاللر ایرککلر ایگه بولگن قانونی حقوقنینگ یالغیز ۶۴ فایزیگه ایگه دیر.
حنفی فقه گه کوره، طلاق بیر نیچه تورگه بولینهدی: رجعی طلاق – بونده ایرکک عده عادتی توگهگونچه نکاحسیز عیالنی قیتریب آلیشی ممکن، بائن طلاقی – بونده قیته نکاح قیلمسدن قیتیش ناممکن و خلع طلاقی (عیال فدیه بیریب اجرهشهدی) و مبارات طلاقی (ایکیله تامان کیلیشووی) بیلن بولهدی، تفریق یا کی نکاحنی فسخ قیلیش – بونده عیال اوز عریضهسیگه بناً و قاضینینگ حکمی بیلن اجرهلهدی.
خلقارا ایش تشکیلاتینینگ اعلام قیلیشیچه، افغانستان ده عیاللر اوچون تعلیم و ایش امکانیتلرینی قوللب-قوتلهیدی.
بادغیس ولایتیده عیاللردن قطاری، آنه و جنین قانینینگ ماس کیلمسلیگی توغریسیده آگاهیسیزلیک سبب، یامان عاقبتلر بیلن روپهره بولگنلرینی بیان قیلیشلری بیرحالده، بو ولایتدهگی شفاکارلرنینگ آگاهلنتیریب و ایتیشلریچه…
