شماری از زنان در سرپل، میگویند که آگاهینداشتن در بارهی اهمیت فاصلهدهی میان زایمانها، فشارها، باورها و سنتهای رایج میان خانوادهها، آنان را به زایمانهای پیدرپی وا داشته است. آنان، میافزایند که این وضعیت پیامدهای شدید جسمی را به آنها به همراه داشته و در برخی موارد حتا به سقط جنین شان نیز انجامیده است.
نجیلا محمدی ۳۴ساله، باشندهی شهر سرپل، میگوید با این که زایمانهای پیدرپی با فاصلهی کم، او را دچار کمخونی و خستگی مفرط کرده؛ اما به دلیل باورهای رایج در خانوادهی همسرش، برای فاصلهگذاری میان زایمانها هنوز نزد پزشک مراجعه نکرده است. «من چهار فرزند دارم، فاصله بین بارداریام کمتر شده، حدود یک سال یا یکونیم سال است. بارداری من ناخواسته شده است؛ بیشتر اما به خواستهی شوهرم و خسرانم است؛ چون آنها زیاد طفل را دوست دارند و آنها گفتند که هر قدر طفل زیادتر باشد، هنوز خوبتر است. بارداری واقعیت که تأثیرات منفی بر من گذاشته؛ چون صبر و حوصلهام را کم کرده و پشتدرپشت این طفلها شده و من به هر کدامش رسیدگی کرده نمیتوانستم؛ به همین دلیل، خیلی بر روانم تأثیر کرده است. وقتهایی شده که حالتهای بدی سرم آمده است.»
زهرای ۲۴ساله از روستای «کنگرهباغ» شهر سرپل، میگوید که به دلیل آگاهینداشتن در بارهی فاصلهگذاری میان زایمانها و تجربهی بارداریهای پیدرپی، دچار سقط جنین شده است. «اکنون سه فرزند دارم؛ فاصله بین بارداریهایم معمولاً یک سال بوده؛ یعنی شیر به شیر به دنیا آمده اند. بارداریام ناخواسته بود؛ نفهمیده ماندم. به خاطر این که خودم ضعیف بودم، یک طفلم سقط شد که چهارماهه بود، نتوانستم او را رشد بدهم، خونم کم بود و به همین دلیل سقط شد. طفلم که سقط شد، اعصابم بههم ریخت. سه طفلی هم که دارم، خیلی ضعیف هستند و یکیاش کمی مشکل اعصاب دارد. معلومات ندارم، کاش کمی خبردار میشدم.»
آیخانم ۲۵ساله و مریم ۲۹ساله، دو زنی که زایمانهای پیدرپی و باورهای رایج در خانوادههای همسران شان سبب سقط جنین شان شده است، میگویند. آیخانم، میگوید: «شوهرم به من میگوید تو بیکار هستی، در خانه بنشین و نگهداری شان کن. فاصله بین بارداریهایم معمولاً یک سال بوده؛ یعنی پشتسرهم و شیر به شیر شده. ناخواسته باردار شدم. اولین مشکلی که برایم پیش آمد، کمی اعصابم بههم ریخت. دوم این که وقتی پیش داکتر رفتم، داکترها دیدند که من خیلی ضعیف شدهام. کمخونی خیلی زیاد است. نتوانستم درست تغذیه کنم. در بین ولادتها و بعد از بهدنیاآمدن طفل، بعد از سه یا چهار ساعت، طفل دیگر زنده نماند.»
مریم، نیز میگوید: «تأثیر منفی داشته است. مثلاً یک مادر وقتی زایمان میکند، حداقل میتواند تا دو سال از وجودش کمبود آهن و کلسیم داشته باشد. در زمان شیردهی، مادر این مواد را مصرف میکند و تا دو یا سه سال میتواند آنها را جبران کند و وجود خودش را بازسازی کند. شخصاً چندین بار خواستم بین ولادتهایم وقفه بگذارم؛ اما نتوانستم وقفه بین ولادتها را تنظیم کنم.»
در این میان، شماری دیگر از زنان در سرپل که فاصلهی مناسب میان زایمانهای خود را رعایت کرده اند، از وضعیت بهتر صحی و زندگی خود ابراز رضایت میکنند. حلیمهی ۲۵ساله و مرجان ۳۰ساله، دو زنی که با دریافت آگاهی، رعایت فاصلهی سهساله میان زایمانها و استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری، توانسته اند سلامت جسمی و روانی خود و خانوادههای شان را حفظ کنند، میگویند.
حلیمه، میگوید: «من دو فرزند دارم، ۱۹ساله بودم که ازدواج کردم. بین هر کدام از اولادم سه سال تفاوت وجود دارد. بلی، تدابیر پیشگیری گرفته بودم. خود تان میفهمید که زمانه پیشرفت کرده، تکنالوژی پیشرفت کرده، داروها و وسایل پیشگیری وجود دارد. من تدابیر گرفته بودم و حالا طفلهایم میتوانند شیر مادر و غذاهای کمکی بخورند و هم جسم و روح شان کامل باشد و صحت شان هم کامل باشد.»
مرجان، نیز میگوید: «ما از پیش در بارهی بارداری و فاصلهها معلومات داشتیم. پیش از بارداری و در جریان بارداری به کلینیک میرفتیم و به ما آگاهیدهی میشد. این معلومات همیشه در گوشم بود. برای تنظیم خانواده همیشه تلاش میکردیم که با هم مشوره کنیم و بر اساس یک برنامه، فرزندهای مان را به دنیا بیاوریم. آگاهیدهی دوطرفه بود و تصمیمهایی که گرفتیم، نیز دوطرفه بوده؛ این میتواند نظم برقرار کند.»
در همین حال، شماری از پزشکان متخصص نسایی_ولادی، با تأکید بر اهمیت فاصلهگذاری میان زایمانها برای حفظ سلامت مادر و نوزاد، از پیامدهای خطرناک زایمانهای پیدرپی هشدار میدهند. عاطفه سدید، پزشک متخصص نسایی_ولادی، میگوید: «تنظیم بارداری تنها یک انتخاب نیست، بل یک نیاز مهم برای حفظ صحت مادر و طفل است. وقتی فاصله بین بارداریها کم باشد، بدن مادر فرصت کافی برای بازسازی و جبران مواد غذایی ازدسترفته را پیدا نمیکند. این موضوع میتواند باعث کمخونی، ضعف و حتا افزایش خطرها در بارداری بعدی شود. از سوی دیگر، کودکانی که با فاصلهی مناسب به دنیا میآیند، معمولاً سالمتر هستند. مشکل کمبود آگاهی است؛ یعنی خانمها نمیدانند چه روشهایی برای جلوگیری از بارداری وجود دارد. همچنین، دسترسی به خدمات صحی ندارند.»
سعدیه گیلانی، دیگر پزشک متخصص نسایی_ولادی، نیز در این باره میگوید: «حداقل فاصله بین زایمانها ۱۸ تا ۲۴ ماه در نظر گرفته شده است. مشکلاتی که بر خود مادر ایجاد میکند؛ باعث کمخونی میشود. ذخایر آهن در بدن مادر تخلیه میشود و همین سبب کمخونیهای بیشتر در مادران میشود. خود کمخونی نیز میتواند سبب ضعف و خستگیهای مزمن برای مادر شود. همچنین امکان دارد فشار خون بارداری ایجاد شود. فواید رعایت فاصله در بارداری زیاد است؛ هم برای مادر، هم برای طفل، هم برای جامعه، اجتماع و خانواده تأثیرات خوبی دارد.»
با این حال، قطبالدین مجتهد، عالم دین، میگوید که برای حفظ صحت مادر و جنین، حدود دو سال فاصله میان زایمانها یک اصل شرعی دانسته میشود. «اسلام تشویق میکند که زنان فرزند بیاورند، اما در عین حال حفظ صحت مادر و طفل یک اصل شرعی مهم است. بنابراین، اگر بارداری پیدرپی باعث ضرر و مشکل شود، فاصلهگذاری یا تنظیم از نظر دین جایز است. اسلام به طور مشخص چند سال را تعیین نکرده؛ اما در قرآن شریف آمده که دوران شیردادن طفل دو سال است؛ یعنی طفل باید دو سال تغذیه شود. بهتر است حداقل تا این دو سال که طفل شیر داده میشود، حمل جدید گرفته نشود.»
خواستیم دیدگاه مسئولان در ریاست صحت عامهی سرپل را در این باره دریافت کنیم؛ اما با وجود تماسهای مکرر موفق نشدیم. بر بنیاد آمارهای سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۴۰۳، در افغانستان از هر ۱۰۰ هزار زایمان، ۶۳۸ مادر جان خود را از دست میدهند. کارشناسان حوزهی صحت، علت اصلی این وضعیت را نبود دسترسی کافی مادران به خدمات صحی، کمبود آگاهی خانوادهها در بارهی فاصلهگذاری میان زایمانها و تجربهی زایمانهای پیدرپی میدانند.
