شماری از شهروندان افغانستان که به تازگی از تاجیکستان اخراج شده اند، میگویند که شب را بدون سرپناه در مرز سپری کرده و هنوز از سرنوشت برخی اعضای خانوادههای شان اطلاعی ندارند. آنها میافزایند که تمامی وسایل، پول و سندهای شان در تاجیکستان باقی مانده و اکنون در وضعیت دشوار و نگرانکنندهای به سر میبرند.
سهیلا، ۲۷ساله که ۱۰ سال در تاجیکستان زندگی کرده و حدود یک هفته پیش به افغانستان بازگردانده شده است، میگوید که وضعیت پیشآمده برای او به منزلهی قطع ناگهانی یک زندگی و پایان رویاهایش است.
او بخشی از چالشهای مهاجران افغان در تاجیکستان را چنین روایت میکند: «در آغاز، مشکلات مهاجران افغان در تاجیکستان بیشتر مربوط به کرایهی خانه و هزینههای درس بود. گاهی هم به دلیل مهاجربودن، کمک و پشتیبانی میکردند. اما پس از یک رویداد (قتل یک زن)، دیگر هیچ حمایتی صورت نگرفت و همه، زن و مرد، رد مرز شدند. در آن زمان از شهروندان تاجیکستان حدود ۳۰۰ سامانی برای کرایهی خانه میگرفتند، اما از افغانها ۳۰۰ تا ۴۰۰ دالر دریافت میکردند. فشار زیادی بر افغانها وجود داشت و ما نمیتوانستیم آزادانه رفتوآمد کنیم.»
سهیلا میافزاید که پلیس، آنها را شبهنگام بازداشت کرده و فرصت جمعآوری وسایل شان را نیز نداده است. «ما را شبانه اخراج کردند. من آن جا تدریس میکردم و برای آزمون دانشگاه آماده میشدم. حدود ساعت هشت شب ما را سوار موتر کرده و به سمت مرز انتقال دادند. هنوز هم بسیاری از وسایل و کتابهایم آنجا مانده و نمیدانم سرنوشت درسهایم چه خواهد شد.»
او از روزهای دشوار در مرز نیز، یاد میکند و میگوید مدتی را بدون سرپرست و در وضعیت سخت سپری کرده است. سهیلا، میافزاید که با مشکلهای جدی اقتصادی و کمبود امکانات اولیه زندگی روبهرو بوده است. «از حکومت میخواهم برایم سرپناه دایمی بسازد، زیرا در وضعیت بسیار دشواری زندگی میکنم و هیچ مکان ثابتی برای بودوباش ندارم. نبود سرپناه باعث شده همواره در نگرانی باشم.»
داوود، یکی دیگر از شهروندان افغانستان که پس از نُه سال زندگی از تاجیکستان اخراج شده است، میگوید با کارهای موقت و درآمد اندک زندگیاش را پیش میبرد. «یکشنبه به بهانه اینکه باید در جلسهای اشتراک کنیم، ما را خواستند. وقتی آن جا رسیدیم، سندهای ما را گرفتند و بدون هیچ توضیحی سوار موتر کردند. حدود ساعت یک شب ما را به بندر شیرخان رساندند.»
او همچنان میافزاید که تمامی داراییهایش در تاجیکستان باقی مانده و پلیس اجازه نداده وسایل شخصیاش را با خود منتقل کند. «من کپیکش بودم. هفتهوار پلیس میآمد و پول میگرفت. اگر نمیدادیم، میگفتند دیپورت تان میکنیم. ما هم مجبور بودیم. تمام زندگی مان همان جا ماند و نتوانستیم چیزی با خود بیاوریم. فقط با یک پتلون، یک مبایل و یک بلوز ما را روان کردند؛ حتا در جیبهای مان هم پول نبود.»
قاسم، برادر داوود، میگوید که دو روز پس از اخراج او، خودش نیز در تاجیکستان بازداشت و به افغانستان بازگردانده شده است. او میافزاید که پلیس هنگام اخراج با آنها برخورد توهینآمیز داشته است. «میگفتند شما افغان هستید، باید بروید به کشور تان. دشنام میدادند و ما را از خانه بیرون کردند.»
در همین حال، حکیم صدیقی، آمر سرحدی مهاجرین در بندر شیرخان کندز، میگوید در یک هفته اخیر ۷۷ خانواده و حدود ۶۰۰ تن به صورت انفرادی به افغانستان بازگشته اند.
او، میافزاید که برخی از بازگشتکنندگان با وجود داشتن سندهای قانونی نیز اخراج شده اند. «در حدود یک تا دو هفته اخیر تقریباً ۶۰۰ تن به صورت انفرادی و گروهی اخراج شده اند. هر شب حدود ۱۰ تن از طریق مرز وارد میشوند. در میان آنها افرادی نیز هستند که ویزای سهماهه دارند و هنوز مدت ویزای شان تکمیل نشده بود، اما باز هم اخراج شده اند.»
بر بنیاد دادههای سازمان ملل متحد، تا پایان ۲۰۲۴ میلادی نزدیک به نُه هزار شهروند افغانستان در تاجیکستان زندگی میکردند؛ هرچند آمار تازه و دقیقی از وضعیت کنونی آنها در دست نیست.
