با این که حقوقدانان میگویند بر بنیاد قاعدهی فقهی «الضرر یزال» هر گونه تبعیض ممنوع است؛ اما برخی از زنان شاغل، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که در محیط کاری با تبعیض روبهرو اند و برخی دیگر میگویند که به دلیل تبعیض در محیط کار، ناگزیر به ترک شغل شان شده اند. حقوقدانان، میافزایند که در فقه اسلامی، هر رفتاری که موجب ضرر و سلب کرامت و حیثیت انسانی شود، نامشروع است و برای مطالبهی آن، متضرر میتواند شکایت کند و حکومت اسلامی نیز برای رسیدگی به آن مسئول است.
خاطره ریان، حقوقدان، میگوید: «اگر زن در محیط کاری مورد آزار، اذیت، تحقیر، تعرض یا تبعیض قرار بگیرد، میتواند زیر عنوان ضرر و ظلم شکایت کند و قاضی شرعی موظف است بر اساس قاعدهی الضرر يزال رفتار ناصواب را متوقف و جبران کند. در حقوق بینالملل و اسناد سازمان ملل متحد و سازمانهای بینالمللی، نیز حمایتهای مشخصی برای زنان در محیط کار وجود دارد.»
زیبا زحل، دیگر حقوقدان، نیز میگوید: «اگر زن مورد ضرب و جرح قرار بگیرد، حق دارد و یا مورد خشونت قرار بگیرد، به خاطر تضییع حقوقش به پلیس، محکمه و یا حقوق شکایت خود را درج کند و مرتکب عمل جرمی زیر تعقیب عدلی و قضایی قرار دهد و مجازات میشود؛ اما محاکم امارت اسلامی صرفاً به شریعت اسلامی استناد میکنند؛ در حالی که اعلامیهی جهانی حقوق بشر و کنوانسیون منع تبعیض علیه زنان و کنوانسیون بینالمللی کار ILOو کنوانسیون منع آزار و اذیت علیه زنان در سایر کشورها قابل تطبیق است.»
عالمان دین، نیز تأکید میکنند که اسلام هر گونه خشونت و تبعیض را منع کرده است و در صورت اعمال، زنان میتوانند به نهادهای عدلی و قضایی مراجعه کنند. صبغتالله وثیق، عالم دین، در این باره میگوید: «زن میتواند کار مشروع و حلال را انجام دهد و مالک درآمد خود باشد. تبعیض از دیدگاه اسلام ممنوع است؛ آموزههای اسلامی کرامت زنان را در هر جایی که هستند، تضمین میکند و هر گونه تبعیض، تحقیر و خشونت را اسلام محکوم میکند. خشونت کلامی و روانی، تحقیر، آزار روانی موجب ضرر و اخلال زندگی یک زن شود، در فقه اسلامی حاکم یا قاضی باید مجازات مالی زندان را تعیین کند.»
شاهمحمود محمدی، عالم دین و معاون شورای علما، در بارهی پیگیری این موضوع میگوید: «اول باید صحبت شود، دوم به رییسی که در آن جا مسئول است، مراجعه شود. اگر این را هم پاسخ نداشت، میتوانند به مراجع و محاکم اسلامی رجوع کنند. اگر نشد، باید تعزیراً بندی شود یا از وظیفه اخراج شود. قاعدهی الضرر یزال، قاعدهی فقهی است در قضایای کشور. فعلاً این را ما تأیید میکنیم، افرادی که متضرر میشوند، برای پیگرد به نهادهای عدلی و قضایی مراجعه کنند.»
با این همه، شماری از زنان، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که واقعیت محیط کاری با اصول حقوقی و آموزههای دینی فاصلهی بسیاری دارد. آنان، میافزایند که تحقیر کلامی و رفتاری، محدودکردن فرصتهای پیشرفت و نادیدهگرفتن شایستگیها، از چالشهایی اند که این زنان با آن روبهرو بوده و حتا ترک شغل کرده اند.
شمیلای 23ساله از کابل که نزدیک به دو سال در یکی از رسانههای تصویری کار میکرد و در این مدت بارها از سوی مدیرش مورد تبعیض قومی و مذهبی قرار گرفته است، میگوید: «در محیط کار با رفتارهایی که احساس ناراحتی، تحقیر و ناامنی ایجاد شده باشد، روبهرو شدهام. از لحاظ کلامی، بیشتر از این بود که آنها فرق قایل می شدند بر اساس قومیت، مذهب، در بیشتر موارد حق ما خورده میشد؛ تا اندازهای که حتا یک جایزه مربوط من و همکارم میشد؛ چون تمام زحمت را ما دیده بودیم؛ اما بر اساس همین فرقهایی که وجود داشت در محیط کاری و نابرابریهایی که بود، جایزه را به کسی دیگر دادند.»
همین گونه، محفوظهی 24ساله، باشندهی هرات، از خشونت و تبعیضهایی که در محیط کار تجربه کرده است، میگوید که این برخوردها سبب شده است تا تصویر وحشتناک از محیط کار داشته باشد و از فرصتهای خوب کاری استفاده نکند. او، با نگرانی میافزاید: «در محیط کاری با رفتارهای تبعیضآمیز و روانی روبهرو شدهام از جمله سپردن کارهای سنگین بدون حمایت، نادیدهگرفتن شایستگیها، محدودکردن فرصتهای پیشرفت و استفاده از لحن دستوری و تحقیرآمیز. این خشونتها بیشتر از سوی مسئول بخش و گاهی همکاران مرد صورت گرفته است. این تجربهها باعث شد فرصتهای کاری بهتر را از ترس تکرار خشونت رد کنم و مدتی در موقعیتی باقی بمانم که رضایت نداشتم.»
از سویی هم، شماری از این زنان، میگویند که این تبعیضها و نابرابریها سبب شده است تا تمرکز کافی روی کار نداشته باشند و شغل خود را ترک کنند. نصیبه، باشندهی کابل، در این باره میگوید: «این رفتارها به طور مکرر بوده و تأثیر منفی روی انگیزه و تمرکز من داشته؛ گاهی بیانگیزه شدهام، در ابتدا سکوت کردم و شکایتی نکردم به دلیل ترس از بدترشدن وضعیت. به خاطر این مسائل، محل کارم را تغییر دادم.»
زهرای 24ساله، دیگر باشندهی کابل، نیز در این باره میگوید: «رفتارها تکراری بود؛ هر هفته یک اتفاق پیش میآمد که کمکم عادی به نظر میرسید؛ ولی واقعاً آزاردهنده بود. تمرکزم کم شده بود، صبحها با دلسردی میرفتم سر کار و حس میکردم که دیده نمیشوم. فقط قضاوت میشوم و انگیزهام برای پیشرفت پایین آمده بود و باعث شده بود که کار را ترک کنم.»
فریحهی 26ساله از بلخ، میگوید که انتظار دارد در محیط کار امن باشد تا بتواند خلاقیت خود را رشد دهد و سبب پیشرفت نهادی شود که در آن کار میکند. «انتظار ما از محیط کار این است که از هر لحاظ امن باشد؛ روحی، روانی، اخلاقی، صحی. وقتی این گونه محیط برابر باشد، ما میتوانیم خوبتر و بهتر و با انگیزهتر کار کنیم و سبب خلاقیت در وجود ما شود، میتوانیم موارد بیشتر را خلق کنیم، سبب پیشرفت آن ساحه شویم.»
گفتنی است که این زنان در حالی از تبعیض قومی، مذهبی، نابرابریها و تحقیرهای کلامی و رفتاری ابراز نارضایتی میکنند که آموزههای دینی و قوانین نافذه، بر منع هر گونه تبعیض و خشونت علیه زنان تأکید دارند.
