گفت‌وگو سلام‌وطندار با ۲۵ جوان دارای چند شغل نشان می‌دهد که هم‌زمانی دو یا چندین شغل میان آن‌ها پیش از این که یک انتخاب باشد، یک ضرورت اقتصادی و راهی برای کسب مهارت است. از میان ۱۴ پسر و ۱۱ دختر گفت‌وگوشونده در این گزارش، ۱۱ تن به دلیل مشکلات اقتصادی و نبود فرصت‌های شغلی پایدار، نُه تن به دلیل علاقه به کسب مهارت بیشتر و پنج تن دیگر برای استفاده‌ی مؤثر از وقت شان، به پیشبرد هم‌زمان چند شغل رو آورده اند.
۱۶ تن از گفت‌وگوشوندگان این گزارش دو شغل و نُه تن دیگر سه شغل را به گونه‌ی هم‌زمان پیش می‌برند. از نظر نوع کار، هفت تن در بخش رسمی، شش تن در بخش آزاد و ۱۲ تن دیگر هم‌زمان در هر دو بخش فعالیت دارند.
احمد ۲۳ساله، باشنده‌ی کابل و دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی کمپیوتر ساینس، می‌گوید که علاقه‌اش به تکنولوژی و برنامه‌نویسی سبب شد تا در هر دو بخش کار کند. او می‌افزاید: «تلاش می‌کنم از آن‌ها برای افزایش تجربه و مهارت‌های خود استفاده کنم؛ البته تأمین نیازهای مالی زندگی نیز یکی از دلیل‌های مهم است که مجبور شدم چند کار را هم‌زمان انجام بدهیم.»
علی محمدی ۳۴ساله، باشنده‌ی هرات، می‌گوید که به دلیل مشکلات اقتصادی و پایین‌بودن درآمدش از آموزگاری، در بخش ارائه‌ی خدمات درمانی نیز فعالیت دارد. «شرایط اقتصادی متأسفانه خیلی مشکل و درآمدهایی که ناشی از یک شغل باشد، به هیچ عنوان هزینه‌ی زندگی را تأمین نمی‌تواند.»
درآمد ماهانه‌ی جوانان گفت‌وگوشونده میان ۱۱ تا ۳۰ هزار افغانی است که از این میان، ۲۱ تن از مجموع شغل‌های شان و چهار تن دیگر تنها از یکی از شغل درآمد دارند.
بکتاش عزیزی ۲۲ساله، باشنده‌ی پروان، می‌گوید که آموزگاری و مدیریتش در یک مرکز آموزشی ماهانه نزدیک به ۱۲ هزار افغانی روی دستش می‌گذارد. او می‌افزاید:«در دو مرکز آموزشی درس می‌دهم که درآمدش حدود چهار هزار افغانی می‌شود ماهانه و از مسئول مالی و اداری مرکز آموزشی هشت هزار افغانی درآمد دارم.»
حمیده‌ی 28ساله، باشنده‌ی کابل که خبرنگاری و خیاطی را به گونه‌ی هم‌زمان پیش می‌برد، می‌افزاید: «در ماه درآمد فرق می‌کند؛ بعضی ماه‌ها زیادتر است و بعضی ماه‌ها کم‌تر مثلاً از ۱۰ هزار زیادتر و یا کم‌تر؛ کارهای خبرنگاری را بیشتر انجام می‌دهم و خیاطی را کم‌تر.»
با این همه، پیشبرد هم‌زمان چند شغل برای رشد اقتصادی و تأمین نیازهای زندگی شماری از گفت‌وگوشوندگان بسنده نبوده است. احمدظاهر، باشنده‌ی میدان‌وردک، می‌گوید که درآمد ماهانه‌اش نمی‌تواند به همه نیازهای زندگی او پاسخ‌گو باشد. «از درآمد که یک فرد که آموزگا باشد و معاش چندانی نداشته باشد و تقریباً پنج، شش یا کم‌تر از آن خانواده داشته باشد، از این چیزی پس‌انداز نخواهد شد و حتا بیشتر از این نیاز هم پیدا خواهد کرد.»
پیامد هم‌زمانی چند شغل
پیشبرد هم‌زمان چند شغل، در کنار مزایای اقتصادی و فرصت‌های کسب تجربه و مهارت‌اندوزی برای فرد، چالش‌هایی را نیز به هم‌راه دارد؛ چنان که شماری از جوانان گفت‌وگوشونده در این گزارش، گفته که اشتغال در چندین بخش آن‌ها را با کم‌خوابی، خستگی و دورشدن از فرصت‌های تحصیلی روبه‌رو کرده است.
فرزانه‌ی ۲۲ساله، باشنده‌ی کابل، می‌گوید که پس از آغاز کار در دو بخش دچار خستگی و درگیری ذهنی شده است. «انجام هم‌زمان چند شغل متفاوت برایم مشکلات ایجاد کرده؛ گاهی نمی‌توانم برسم و گاهی پیش از حد خسته می‌شوم؛ کوشش می‌کنم به کارها رسیدگی کنم؛ ولی خستگی‌های‌ام بیش از حد می‌شود.»
حلیمه‌ی ۲۵ساله، دیگر باشنده‌ی کابل که دو کار هم‌زمان را مدیریت می‌کند، می‌افزاید: «مهم‌ترین چالش برای من مدیریت زمان میان کار، تحصیل و زندگی است.گاهی به دلیل زیادبودن مسئولیت‌ها، کم‌بود وقت، انجام همه کارها به گونه‌ی باکیفیت برایم دشوار می‌شود و در چنین شرایط مجبور می‌شوم کارها را اولویت‌بندی کنم.»
شماری از روان‌شناسان، می‌گویند که جوانان پس از اطمینان‌یافتن از ایجاد تعادل میان زندگی شخصی، استراحت و چندین شغل، می‌تواند فعالیت‌های متفاوت اقتصادی را آغاز کنند.
سیدروح الله رضوانی، روان‌شناس، می‌گوید که سلامت روان نباید قربانی کار در چندین بخش شود. او می‌افزاید: «یک جوان در یک زمان در چند وظیفه مشغول به کار باشد و پرداختن به سایر نیازهای زندگی خود را قربانی کند؛ این باعث آسیب در زندگی و سلامت روان فرد می‌شود؛ زمانی دچار فرسودگی شغلی و فرسودگی ذهنی می‌شویم که حجم انرژی هزینه‌شده خیلی بیشتر از انرژی دریافت‌شده باشد.»
در سوی دیگر، شماری از کارشناسان اقتصادی، می‌گویند که پیشبرد هم‌زمان چند شغل اگر به گونه‌ی درست مدیریت شود می‌تواند به رشد اقتصاد فرد و جامعه کمک کند.
امیدالله قاسم‌زی، کارشناس اقتصادی، با مهم‌خواندن داشتن درآمد از منبع‌های متفاوت می‌گوید: «با توجه به شرایط موجود نیاز است تا هر فرد از یک بخش یا یک منبع درآمد نداشته باشد و به چندین منبع باید دست‌رسی داشته باشد تا این که بتواند هزینه‌ی زندگی خود را تأمین کند و هم صاحب کسب مهارت‌ها شود.»
وزارت کار و امور اجتماعی امارت اسلامی، می‌گوید که برای کاهش بی‌کاری و فراهم‌کردن زمینه‌ی اشتغال جوانان، برنامه‌های آموزش فنی و حرفه‌ای، ارتقای مهارت‌های کاری و هم‌کاری با سکتور خصوصی و نهادهای هم‌کار را دنبال می‌کند. محمدصدیق توحیدی، رییس نشرات و اطلاعات این وزارت، می‌گوید: «ریاست تفتیش و راهنمای کار در سال گذشته ۴۷۰ مؤسسه‌یدولتی و غیردولتی را مورد بازرسی قرار داده است. در این مدت ۵۰ درخواست و شکایت کاری دریافت شده که از میان آن‌ها ۴۵ مورد به گونه‌ی کامل رسیدگی شده و حقوق ۲۹۲ کارمند وعده گردیده است.»
در سال‌های پسین، افزایش هزینه‌های زندگی، پایین‌بودن درآمدها و محدودبودن فرصت‌های شغلی در افغانستان، شماری از جوانان را به سمت پیشبرد هم‌زمان دو یا چند شغل سوق داده است؛ شرایطی که درآمد حاصل از چند شغل به بهبود وضعیت اقتصادی آن‌ها تا حدی تأثیرگذار بوده است.
