گفت‌وگو با ۱۰ جوان در کابل، هرات، پنجشیر و پروان نشان می‌دهد که استفاده‌ی بیش از حد از گوشی‌های هوش‌مند و شبکه‌های اجتماعی، در برخی موارد، بر روابط خانوادگی، فعالیت‌های روزمره و سلامت آن‌ها تأثیر منفی گذاشته است؛ هرچند برخی دیگر تلاش می‌کنند، استفاده از این ابزار را به نیازهای آموزشی و فعالیت‌های ضروری محدود کنند.
وژمه عطایی، باشنده‌ی هرات، می‌گوید که روزانه زمان زیادی را با گوشی و شبکه‌های اجتماعی سپری می‌کند؛ وضعیتی که به گفته‌ی او، بر روابطش با خانواده و اجتماع تأثیر منفی گذاشته است. «این که بیشتر وقت خود را با تلفن سپری می‌کنم، باعث شده که اعضای خانواده‌ام با این موضوع مخالف باشند. آن‌ها همیشه گوش‌زد می‌کنند که استفاده‌ی بیش از حد از تلفن زیان‌بار است؛ هم برای حافظه و هم برای چشم‌ها. بارها نیز پیش آمده است که به دلیل استفاده از تلفن هم‌راه، از فعالیت‌ها و برنامه‌های مشترک خانوادگی غافل شده‌ام.»
زینب جویا، باشنده‌ی کابل نیز، از تجربه‌ی مشابه می‌گوید. به گفته‌ی او، استفاده‌ی بیش از حد از گوشی نه تنها بر روابط خانوادگی‌اش تأثیر منفی گذاشته، بل باعث سردردی‌های مکرر نیز شده است. «گاهی اوقات مادرم واقعاً ناراحت می‌شود و با جدیت می‌گوید: چند دقیقه از گوشی فاصله بگیر! تمام وقتت، از صبح تا شب، صرف استفاده از گوشی می‌شود. دیگر نمی‌توانی به زندگی شخصی و کارهای روزمره‌ات رسیدگی کنی.»
در مقابل، ثنا عزیزی، باشنده‌ی پروان، می‌گوید که تلاش می‌کند استفاده از گوشی و اینترنت را به نیازهای آموزشی، از جمله درس‌های آنلاین، محدود کند. «از تلفن فقط در زمان‌های مشخص‌شده برای درس استفاده می‌کنم و در زمان‌های دیگر سراغ آن نمی‌روم. در جریان روز، ساعت سه از تلفن استفاده می‌کنم که زمان درس خواندنم است و شب نیز از شش تا ده، که وقت درسی‌ام است، از آن استفاده می‌کنم.»
در همین حال، شعیب احمدی، جامعه‌شناس، می‌گوید که نبود برنامه‌های منظم تربیتی در خانواده‌ها و کم‌توجهی والدین به رفتارهای فرزندان، از عامل‌هایی است که می‌تواند به استفاده‌ی بی‌رویه از گوشی‌های هوش‌مند دامن بزند.
او می‌افزاید برای کاهش این مشکل، باید برنامه‌های تربیتی و آموزشی مؤثری در خانواده‌ها ایجاد شود تا جوانان بیاموزند که فن‌آوری ابزاری برای یادگیری، رشد و پیش‌رفت است و باید به گونه‌ی هدف‌مند از آن استفاده کنند. «در بسیاری از خانواده‌ها، برنامه‌های منظم تربیتی وجود ندارد. به جای آن که اعضای خانواده برای تربیت درست و رسیدگی به رفتار و کردار یک‌دیگر وقت بگذارند، بیشتر مصروف استفاده از تلفن‌های خود هستند؛ حتا هنگام غذا خوردن و گفت‌وگوهای خانوادگی نیز، گاهی به تلفن‌های شان سرگرم اند. در نتیجه، توجه کافی به رفتار و کردار اعضای خانواده صورت نمی‌گیرد. در این زمینه، پدران و مادران مسؤولیت ویژه‌ای دارند.»
در سوی دیگر، محمدشعیب رستمی، روان‌شناس، بر ضرورت مدیریت زمان استفاده از گوشی و جاگزین‌کردن فعالیت‌های مفید تأکید می‌کند. به باور او، محدودکردن زمان استفاده از گوشی باید با تشویق جوانان به فعالیت‌های سالم و اجتماعی هم‌راه باشد. «توصیه ما به والدین این است که استفاده جوانان از تلفن را محدود کنند و برای آن جاگزین مناسبی در نظر بگیرند. برای نمونه، اگر فرزندان شان روزانه هفت تا ده ساعت از تلفن استفاده می‌کنند، این زمان را دست‌کم به یک‌ونیم تا دو ساعت کاهش دهند و در عوض، زمینه فعالیت‌های دیگری مانند گردش و ورزش را برای آن‌ها فراهم کنند.»
کارشناسان تأکید می‌کنند که برنامه‌ریزی برای استفاده از گوشی‌های هوش‌مند، افزایش آگاهی جوانان، توجه بیشتر والدین و تشویق به فعالیت‌های ورزشی و اجتماعی می‌تواند به ایجاد تعادل میان زندگی مجازی و روابط واقعی کمک کند؛ تعادلی که برای حفظ صمیمیت خانوادگی و تقویت روابط اجتماعی اهمیت دارد.
