هر بهار، آب حاصل از بارندگی و ذوب برف در بسیاری از منطقه‌های دایکندی جاری می‌شود؛ اما بخشی از این آب، به دلیل نبود ذخیره‌گاه‌های کافی، از منطقه خارج می‌شود. با رسیدن تابستان، باشندگان این منطقه‌ها با کاهش منابع آب و دشواری در دست‌رسی به آب برای کشاورزی، باغ‌داری و دام‌داری روبه‌رو می‌شوند.
در قریه‌ی تگاب‌لوره از مربوطات ولسوالی شهرستان دایکندی، باشندگان محل برای مقابله با این چالش، ساخت یک بند ذخیره آب به نام «بند مادر» را آغاز کرده اند. این بند که به گفته‌ی باشندگان محل حدود ۴۰ متر ارتفاع دارد، به هدف ذخیره آب‌های بهاری و فراهم‌کردن زمینه‌ی استفاده از آن در فصل کم‌آبی ساخته می‌شود.
این پروژه در قریه کوچک‌دهن اوشتران موقعیت دارد و ساخت آن با هم‌کاری مردم محل، کمک مهاجران و مشارکت جمعی باشندگان پیش می‌رود. به گفته‌ی مردم، هزینه‌ی این پروژه حدود دو میلیون تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار افغانی برآورد شده است.
خداداد پیمان، از باشندگان محل تگاب‌لوره، می‌گوید که خشک‌سالی و کم‌آبی بر حاصلات کشاورزی، باغ‌ها و منابع آب منطقه تأثیر گذاشته است. به گفته‌ی او، با آن که در زمستان و بهار آب فراوان است، نبود یک ذخیره‌گاه باعث می‌شود که بخش زیادی از این آب بدون استفاده از منطقه خارج شود.
او، می‌افزاید که اکنون امیدوار است با ساخت این بند، وضعیت دست‌رسی باشندگان محل به آب بهبود یابد. «در زمستان و بهار، در ساحه‌ای که بند ساخته می‌شود، آب فراوان بود؛ اما این آب بدون استفاده از ساحه خارج می‌شد و هدر می‌رفت. مردم به اندازه‌ی نیاز خود از آب استفاده می‌کردند و آب اضافی به دلیل نبود بند ذخیره نمی‌شد. در مقابل، در تابستان با خشک‌سالی شدید و کم‌آبی مواجه می‌شدیم.»
تلاش‌های مردمی برای ساخت این بند تنها به تأمین هزینه محدود نشده است. باشندگان محل، جوانان، زنان و بازگشت‌کنندگان نیز در بخش‌های مختلف این پروژه سهم گرفته تا زمینه تکمیل آن فراهم شود.
غلام‌حسین دانشور، یکی دیگر از باشندگان محل، می‌گوید پیش از آغاز ساخت بند، خشک‌سالی و کم‌آبی مشکلات اقتصادی و معیشتی زیادی برای مردم ایجاد کرده بود. به گفته‌ی او، خشک‌شدن درختان و کاهش فعالیت‌های کشاورزی، هم سرسبزی منطقه و هم اقتصاد خانواده‌ها را آسیب زده است. «پیش از ساخت این بند، خشک‌سالی آسیب‌های زیادی به مردم می‌رساند و آن‌ها از پیامدهای آن رنج می‌بردند. مردم با مشکلات اقتصادی، کم‌آبی و بی‌کاری روبه‌رو بودند. کم‌آبی و خشک‌سالی هم‌چنان باعث خشکیدن درختان و ازبین‌رفتن کشت‌وزرع می‌شد که این وضعیت، هم به سرسبزی منطقه آسیب می‌رساند و هم زیان‌های اقتصادی زیادی به مردم وارد می‌کرد.»
با آن که کار ساخت بند هنوز ادامه دارد، باشندگان محل امیدوارند که تکمیل آن بتواند بخشی از مشکلات ناشی از کم‌آبی را کاهش دهد. آن‌ها انتظار دارند که با ذخیره آب‌های بهاری، امکان دست‌رسی بهتر به آب در تابستان فراهم شود و شماری از زمین‌های کشاورزی که به دلیل کم‌آبی با محدودیت روبه‌رو بوده است، دوباره زیر کشت بروند.
محمدحسین دادگر، از باشندگان قریه تگاب‌لوره ولسوالی شهرستان، می‌گوید خشک‌سالی و کاهش منابع آبی در سال‌های گذشته، کشاورزی، دام‌داری و باغ‌داری باشندگان محل را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است. او درباره انتظارهای مردم از این پروژه می‌گوید: «با تکمیل بند، آب‌گیری و بهره‌برداری از آن، هزاران جریب زمین تحت پوشش قرار خواهد گرفت. افزون بر این، از آب بند برای تولید برق نیز استفاده خواهد شد. هم‌چنان، احتمال می‌رود که میزان آب چشمه‌ها و آب‌های زیرزمینی نیز افزایش یابد.»
اما آیا ساخت چنین بندهای کوچک می‌تواند فراتر از تأمین آب کشاورزی، در مدیریت منابع آب و سازگاری با خشک‌سالی نیز نقش داشته باشد؟
رضا شاهین، کارشناس حوزه‌ی آب و محیط‌زیست، می‌گوید ذخیره‌ی آب‌های سطحی در چنین بندهایی، در صورت طراحی و مدیریت مناسب، می‌تواند فرصت نفوذ آب به خاک را افزایش دهد و در درازمدت به تقویت منابع آب زیرزمینی کمک کند. «این بندها نقش مهمی در مدیریت منابع آبی دارند؛ زیرا با ذخیره‌سازی آب بارندگی و آب‌های سطحی، زمینه‌ی نفوذ بیشتر آب به خاک را فراهم می‌کنند. نفوذ آب به زمین می‌تواند سطح آب‌های زیرزمینی را افزایش دهد. هم‌چنان، این بندها با کاهش سرعت جریان آب هنگام بارندگی، می‌توانند در کاهش خطر سیلاب نقش داشته باشند. افزایش نفوذ آب به خاک و حفظ رطوبت محیط، زمینه‌ی رشد پوشش گیاهی و سرسبزی منطقه را فراهم می‌کند. در نتیجه، محیط مناسب‌تری برای زیست پرندگان، حشرات و گونه‌های گوناگون موجودات زنده ایجاد می‌شود.»
در سوی دیگر، ذخیره آب تنها به معنای فراهم‌کردن آب برای زمین‌های کشاورزی نیست؛ بل در صورت مدیریت درست، می‌تواند به حفظ رطوبت خاک، تقویت پوشش گیاهی و فراهم‌شدن شرایط مناسب‌تر برای زیست گونه‌های مختلف نیز کمک کند.
در همین حال، مسئولان بخش زراعت نیز، تأکید می‌کنند که افزایش ظرفیت ذخیره‌ی آب می‌تواند زمینه‌ی استفاده بهتر از منابع طبیعی و توسعه فعالیت‌های اقتصادی مردم را فراهم کند.
محمدرسول رسا، مسئول نشرات ریاست زراعت، آبیاری و مالداری دایکندی، می‌گوید ساخت بندهای آبی با هم‌کاری مردم، ریاست زراعت و نهادهای هم‌کار، می‌تواند زمینه استفاده دوباره از شماری از زمین‌های کشاورزی را فراهم کند. «این بندها با ذخیره‌سازی آب و افزایش نفوذ آن به خاک، باعث حفظ رطوبت محیط می‌شوند و زمینه‌ی ایجاد مناطق سرسبز و پوشیده از پوشش گیاهی را فراهم می‌کنند. این امر به ایجاد زیستگاه مناسب برای پرندگان، حشرات و گونه‌های گوناگون موجودات زنده کمک می‌کند و در مجموع، سبب افزایش تنوع زیستی و بهبود تعادل اکولوژیکی محیط می‌شود.»
هم‌کاری مردم برای ساخت بند مادر در حالی ادامه دارد که دایکندی در سال‌های اخیر با خشک‌سالی و کاهش منابع آب روبه‌رو بوده است.
