شهر چاریکار، مرکز پروان، یکی از شهرهای در حال توسعه در افغانستان است. رشد جمعیت، گسترش ساحه‌های مسکونی و نبود شبکه‌ی معیاری جمع‌آوری و تصفیه‌ی فاضلاب، سبب شده که بخش بزرگی از فاضلاب شهری از طریق چاه‌های جذبی، جوی‌های روباز و روش‌های سنتی دفع شود؛ روشی که هم‌زمان با کاهش منابع آب ناشی از تغییرات اقلیمی، خطر آلودگی آب‌های زیرزمینی را بیش‌از‌پیش افزایش داده است.
گل‌الرحمان رحمانی، رییس احصائیه و معلومات پروان، می‌گوید که جمعیت این ولایت ۸۰۶ هزار و ۴۳۱ تن است که از این میان، ۲۲۲ هزار و ۷۵۱ تن در شهر چاریکار زندگی می‌کنند. پیامدهای این وضعیت برای باشندگان چاریکار کاملا محسوس است. بسیاری از خانواده‌ها از بوی نامطبوع، سرازیرشدن فاضلاب، آلودگی محیط و احتمال آلوده‌شدن منابع آب آشامیدنی شکایت دارند.
فردین یوسفی، باشنده‌ی چاریکار، می‌گوید: «پایین جوی یا بالای جوی خانه‌های شان است. از آب همین جوی استفاده می‌کنند. آشغال‌هایی که در اطراف است، وقتی باد می‌شود همه داخل جوی می‌آید. تعداد زیاد اطفال دچار اسهال و بیماری‌های گوارشی می‌شوند.»
شکرالله شمس، دیگر باشنده‌ی چاریکار، می‌گوید که برای پیش‌گیری از ابتلای باشندگان این شهر به بیماری‌ها بایستی وضعیت فاضلاب شهری مدیریت شود. او می‌افزاید: «در باران‌ها، آبی که از کوچه‌ها سرازیر می‌شود، بیشتر فاضلاب است. این وضعیت آلودگی محیط زیست را به وجود می‌آورد و سبب مبتلاشدن مردم به امراض مختلف می‌شود؛ باید از آن جلوگیری شود.»
شماری دیگر از باشندگان چاریکار، می‌گویند که با پایین‌رفتن سطح آب‌های زیرزمینی، فاصله‌ی اندک میان چاه‌های فاضلاب و چاه‌های آب آشامیدنی، نگرانی آن‌ها را از آلوده‌شدن منابع آب بیشتر کرده است. امرالله اتمان‌خیل، یکی از باشندگان چاریکار، می‌گوید که بیشتر چاه‌های فاضلاب در این کشور سطحی است و این وضعیت به آلوده‌شدن منابع آب انجامیده است. «تقریباً ۷۰ درصد چاه‌های فاضلاب سطحی است و در بعضی جاها چاه‌های فاضلاب و سپتیک نزدیک چاه‌های عمیق آب صحی قرار دارد. این مشکل تنها در ناحیه‌ی سیزدهم نیست، بل که در سطح پروان سیستم درست فاضلاب وجود ندارد.»
در سوی دیگر، عبدالشکور سروی، رییس حوزه‌ی دریایی غوربند–چاریکار، می‌گوید که سطح آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر کاهش یافته است. «از ۲۰۲۴ تا همین ماه ۲۰۲۶، سطح آب‌های زیرزمینی حدود ۰٫۶۸تا یک متر پایین رفته است؛ همچنان حدود ۶۰ حلقه چاه زیر کار است که از این میان ۱۰ حلقه‌ی آن تکمیل شده و باقی هنوز در حال اجرا است.»
با این همه، کارشناسان محیط زیست، می‌گویند هر اندازه که سطح آب‌های زیرزمینی پایین‌تر برود، توان طبیعی زمین برای پالایش آلاینده‌ها نیز کاهش می‌یابد و احتمال نفوذ فاضلاب به منابع آب آشامیدنی و زمین‌های زراعتی افزایش پیدا می‌کند. ذلگی ناصری، آمر دیپارتمنت آب و محیط زیست دانش‌کده انجنیری دانش‌گاه پروان، می‌گوید: «موضوع محیط زیستی باید با مشارکت مردم حل شود. آب، خاک و هوا به هم وابسته اند و آلودگی یکی، دیگری را نیز آلوده می‌کند. نفوذ فاضلاب از طریق چاه‌های جذبی باعث می‌شود انواع باکتری‌ها، ویروس‌ها و مواد کیمیایی به طبقات آب‌های زیرزمینی نشت کند.»
نیازمحمد تایب، آمر امور زراعتی ریاست زراعت، آبیاری و مالداری پروان نیز، می‌گوید که تغییرات اقلیمی نزدیک به هزار و ۲۰۰ هکتار زمین کشاورزی در این ولایت را متأثر کرده است. به گفته‌ی او، «این وضعیت باعث آلودگی خاک، کاهش کیفیت آب مورد استفاده در آبیاری و کاهش حاصل‌خیزی زمین‌ها شده است؛ ریاست زراعت در هم‌آهنگی با نهادهای مربوطه، از طریق بررسی‌های میدانی و تخنیکی وضعیت زمین‌های زراعتی را دنبال می‌کند و همچنان بر آگاهی‌دهی دهقانان درباره مدیریت صحیح آب و جلوگیری از استفاده فاضلاب تصفیه‌نشده تأکید دارد.»
در حالی که شهروندان و کارشناسان نسبت به پیامدهای محیط‌زیستی این وضعیت هشدار می‌دهند، مسئولان شهرداری نیز نبود شبکه‌ی معیاری مدیریت فاضلاب را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های شهر چاریکار عنوان می‌کنند.
رازمحمد یاسر، شهردار چاریکار، می‌گوید که ایجاد شبکه‌ی معیاری جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب از نیازهای اساسی چاریکار است؛ اما تاکنون زمان مشخصی برای آغاز اجرای این پروژه اعلام نشده است. «فاضلاب شهری چاریکار فعلن هم ۷۰ درصد به شکل سنتی باقی مانده که خطراتی از جمله آلوده‌ساختن آب‌های زیرزمینی را با خود دارد. از آمریت آب‌رسانی و فاضلاب شهری می‌خواهیم مسئولیتی را که متوجه آنان است، به شکل اساسی انجام دهند.»
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که در پروان، تغییرات اقلیمی و مدیریت غیرمعیاری فاضلاب به دو بحران به‌هم‌پیوسته تبدیل شده اند؛ بحران‌هایی که منابع آب، زمین‌های زراعتی و سلامت شهروندان را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است. کارشناسان و مسئولان، ایجاد شبکه‌ی معیاری فاضلاب، حفاظت از آب‌های زیرزمینی و مدیریت اصولی منابع آب را، در کنار آگاهی‌دهی عمومی، مهم‌ترین گام برای جلوگیری از تشدید این وضعیت می‌دانند.
