با این که عالمان دین میگویند خانه برای زنان حکم حجاب را دارد و در صورت نبود نامحرم در محیط خانه، زن میتواند در چهارچوب شریعت پوشش مطابق انتخاب خود را داشته باشد. شماری از زنان در هرات، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که پدران یا شوهران شان به آنان اجازه نمیدهند داخل خانه پوشش دلخواه خود را انتخاب کنند.
در آموزههای اسلامی، خانه در صورتی که از دید و حضور نامحرمان مصون باشد، حریم خصوصی خانواده به شمار میرود و زن در حضور شوهر و محارم خود مانند پدر، برادر و فرزندان، از آزادی بیشتری در انتخاب نوع پوشش برخوردار است. عالمان دین، تأکید میکنند که الزام زنان به رعایت حجاب سختگیرانه در چنین فضایی، مبنای شرعی روشنی ندارد.
سیدمحمد شیرزادی، عالم دین، میگوید: «در داخل خانه در حضور پدر، برادر، کاکا و ماما، اگر سر زن و دستها تا قسمت بازوها برهنه باشد، مشکل ندارد. منتها حساب شوهر جدا است؛ پیش روی شوهر هر نوع لباسی که خواسته باشد، میتواند بپوشد، هیچ مشکلی وجود ندارد.»
به گفتهی شیرزادی، در حضور افراد جوانی که داخل خانواده هستند، تقوا و شریعت حکم میکند که باید جنبهی احتیاط رعایت شود. «در قسمت مسئلهی آزادی زن شکی نیست که خداوند متعال هر انسان را آزاد آفریده است؛ یعنی انسانی به وسیلهی انسان دیگر مکلف نمیشود، بل او از خود شخصیت مستقلی دارد.»
عبدالسلام حسینی، پژوهشگر مسائل اسلامی و دینی، تأکید دارد که خانه مصونترین مکان برای زنان است و زنان میتوانند در خانههای شان، در چهارچوب شریعت آزادی پوشش داشته باشند. «اگر خانهای باشد که در آن تنها فرزند، شوهر و خانم زندگی میکنند، هیچ محدویتی ندارد. خانم میتواند با همان لباس کوتاه یا راحتی که دارد باشد، هیچ ممانعتی نیست؛ ولی در صورت حضور کسی غیر از شوهر و فرزندان، زن طبق آداب اجتماعی و اصول شرعی، مکلفیتهایی دارد که باید رعایت کند.»
با این حال، برخی از زنان در هرات، میگویند که مردان خانواده به ویژه پدران، برادران و شوهران آنان را مجبور به پوشش اجباری سختگیرانه در داخل خانهها کرده اند؛ پوششی که حس آزادی و راحتبودن را در چهارچوب خانه از آنان گرفته است.
صدیقه حسنی ۳۷ساله، مادر پنج فرزند که ۲۳ سال از ازدواجش میگذرد، میگوید که در تمامی این سالها طبق سلیقه و رفتار شوهر و اعضای خانوادهی او زندگی کرده است. «در فرهنگ ما باید در خانه باحجاب باشی، چادرِ سر مان کلان باشد، پیراهن مان باید بلند باشد. از اول خیلی اذیت شدم، سر لخت ننشین، کالای آزاد نپوش، بد است، دخترانت از تو یاد میگیرند. آدم در خانهی خود آزاد نباشد، کجا آزاد باشد، نمیشود که سر کوچه یا در کدام محفل سرلچ باشی، برای آدم از خانه کرده، کجا امنتر است؟»
او که در خانهی جدا و مستقل زندگی میکند، باور دارد که زنان نیز میتوانند به مانند مردان تصمیم بگیرند و حق انتخاب نوعیت پوشش شان را داشته باشند. «حجاب خوب است، ما مسلمانیم، حجاب را قبول داریم؛ اما در جایش. در جایش آدم میتواند خیلی آزاد هم باشد، دوست دارم در خانهام خیلی آزاد باشم، در بیرون آدم حجابش را رعایت میکند.»
در همین حال، ستایش ناصر، زن جوانی که به تازگی ازدواج کرده است، میگوید با این که در خانهای مستقل و با شوهرش تنها سکونت دارد، همسرش به او اجازه نمیدهد حتا در محیط خانه و در حضور خودش، لباسهای کوتاهتر یا پوشش آزادانهتری داشته باشد. «یک سال میشود ازدواج کردهام، مادرم شان به حجابم کاری نداشتند؛ ولی خانوادهی شوهرم خیلی سختگیر اند. در خانه به لباسپوشیدن، طرز نشستن، رفتن و حجابم، گیر میدهند. از خانهی مادر شوهرم جدا هستم؛ ولی باز هم شوهرم در خانه خیلی سختگیر است و نمیگذارد لباسهای کوتاه بپوشم.»
فرزانه مصطفا، میگوید که بیشتر از سوی پدر و حتا برادر کوچکتر از خودش کنترل میشود و مجبور است به سلیقهی آنان پیش برود. «نمیگذارند شالم از سرم کمی پس شود، همیشه میگویند باید حجابت را در خانه رعایت کنی. ما در آپارتمان زندگی میکنیم تا حیاط خلوت هم اجازه نمیدهند بدون چادر بروم. میگویند اول چادرت را درست بپوش، بعد برو. خلاصه، خیلی گیر میدهند.»
با این همه، آرزو عزیزی، حقوقدان و فعال حقوق زن، در بارهی اجبار زن به پوشش خاص در خانه، میگوید: «اگر زن خانهی مستقلی داشته باشد که در آن فرد نامحرمی زندگی نکند، فشار در پوشش آن که چه بپوشد و چه نپوشد، نقض آزادی فردی محسوب میشود.» او، تأکید میکند که پدر یا شوهر تنها در مواردی که زن در محیط بیرون یا در برابر نامحرم قرار میگیرد، میتوانند در بارهی پوشش مناسب نظر بدهند.
در حالی که دیدگاهها در بارهی حدود پوشش زن در محیط خانواده متفاوت است، بسیاری از زنان باور دارند که «پوشش اختیاری» به معنای توانایی تصمیمگیری آزادانه، بدون ترس، فشار یا تحقیر در محیط خانه است؛ حقی که به باور آنان، بخشی از کرامت و آزادی انسانی هر فرد به شمار میرود.
