سلاموطندار یېتکرمهلر تامانیدن ترقهتیلهدیگن موضوعلردن عیاللرنینگ راضی و ناراضیلیگی همده یېتکرمهلر اولرنینگ احتیاجی بولگن مسئلهلرنی قنچهلیک عکس اېتّیرگنینی تېکشیریش اوچون، افغانستاننینگ تورلی ولایتلریده ۴۰ عیال بیلن صحبت اوتکزگن.
اوشبو عیاللردن ۱۶ نفری کوپراق رادیو تینگلهیدی، ۱۷ نفری کوپراق اجتماعی ترماقلر و وبسایتلرنی ایزلهیدی و باشقه ییتّی نفری هم تلویزیون کورهدیلر. اولر ارا ۲۹ نفری عیاللر گه نسبتن یېتکرمهلرنینگ ایشیدن ناراض دیر؛ عینحالده ۱۱ نفری راضی دیر.
عیاللرنینگ یېتکرمهلر ایشیدن ناراضیلیگی؛ کلیشهای قرهش، سانسور و منفی موضوعلر گه دقت قیلیش
تورلی یېتکرمهلرنینگ مخاطبی بولگن ۴۰ عیالدن ۲۹ نفری، یېتکرمهلر ترقتهدیگن موضوعلردن ناراض دیر. اولرنینگ ایشانچی گه کوره، ایچکی یېتکرمهلر کوپراق موضوعلرینی سانسور قیلهدیلر؛ چیتده کېتیب و عیاللر گه باغلیق مسئلهلر گه اونچهلیک دقت قیلمهیدیلر.
عینحالده، چیت ایلدهگی یېتکرمهلر عیاللر گه بولهدیگن زورهوانلیک و محرومیت همده منفی موضوعلر و جمعیتده عیاللرنینگ معلومات گه قول تاپیش احتیاجلری حقیده کوپراق اعتبار بیرهدیلر. عیاللرنینگ ایتیشلریچه، ایچکی یېتکرمهلر عیاللرنی کوپراق سنتی روللر و چیت ایلدهگی یېتکرمهلر کوپراق قربانی بولگن روللرده عکس اېتّیرهدیلر.
ایچکی یېتکرمهلرنینگ ایزلاوچیلریدن بلخلیک ۲۲ یاشر نبیلانینگ ایتیشیچه: «یېتکرمهلر عیاللرنینگ آنه یا-ده تورموش اورتاق کبی سنتی روللردهگی اورنی حقیده کوپراق دقت قیلهدیلر. بو حقیقت گه یقین نرسه اېمس؛ چونکه عیاللرنینگ قیینچیلیگی و یوتوقلرینی بوتونلی عکس اېتّیرمهیدی.»
ایچکی یېتکرمهلرنینگ ایزلاوچیلریدن باشقه بیری کابل یشاوچیسی ۲۴ یاشر اسما گه کوره: «افغانستان کبی بیر مملکتدن ناراضی من و قوشیلمهی من هم، عیاللرنینگ حق و حقوقینی ایاغ آستی قیلگنلر؛ اولرنینگ حقی بولگن نرسه یېتکرمهلرده یایین بیریلمهیدی.»
بلخلیک ۲۰ یاشر نبیلا، معلومات اوچون اجتماعی ترماقلرنی اېزلهیدی ایتیشیچه، مملکتده سۉنگی سیاسی اۉزگریشلردن کېین، ایچکی یېتکرمهلرنینگ نشرات سیاستی عیاللر گه عاید موضوعلر حقیده باشقچه بولگن. اونگه کوره، یېتکرمهلر، عیاللر گه دایر موضوعلر گه اونچهلیک دقت قیلمهیدیلر.
نبیلانینگ کوپهیتیریشیچه: «حکومت اۉزگرگنده، واقعیتلر مستقیم طرزده اېتیلردی، لېکن حاضر اېتیلمهیدی. یېتکرمهلرنینگ آوازی بوتونلی کېسیلگن و خبرلرده نشر بولهدیگن موضوع اینیقسه عیاللر حقیده بولسه سانسور بولهدی؛ یعنی یېتکرمهلر حکومت تیلی گه اېلنگن و حکومت تیلیدن گپیریشهدی. اۉزیم عیاللر گه دایر نشر بولهدیگن موضوعلردن ناراضی من.»
باشقه تاماندن، کابللیک ۳۲ یاشر زهره کوپراق چیت ایلدهگی یېتکرمهلرنی اېزلهیدی و اولرنینگ یایینیدن راضی اېمس، ایتیشیچه: «کوپراق افغانستان اینترنشنالنی اېزلهی من. یېتکرمهلر اینیقسه شو یېتکرمهلر عیاللرنینگ تیریکچیلیگیدهگی واقعیتلرنی کورستمهیدیلر؛ کوپراق منفی مسئلهلر گه دقت قیلهدیلر و بوندهی نشراتدن راضی اېمس میز.»
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن ۴۰ عیالدن ۱۱ نفری، بیرقطار یېتکرمهلرنینگ نشراتیدن راضی اېکنلرینی بیلدیرگنلر.
عیاللرنینگ بیرقطار یېتکرمهلر نشراتیدن راضیلیگی
بوتون رادیو و ایچکی یېتکرمهلرنی اېزلاوچی و اولرنینگ نشراتیدن راضی بولگن ۱۱ عیالنینگ ایتیشلریچه، برچه یېتکرمهلرنینگ نشراتیدن بوتونلی راضی بولمسهلرده؛ بیراق اولر ارا ایچکی یېتکرمهلردن بعضیلری عیاللرنینگ واقعی روللرینی عکس اېتّیریب و دستورلری اولر اوچون اونملی بولیشی گه سعی-حرکت قیلماقدهلر. اوشبو ۱۱ عیالدن ۱۰ نفری سلاموطندار رادیوسینینگ اېزلاوچیسی دیر، بو یېتکرمهنینگ نشراتینی عیاللرنی قۉللب-قوتلش و اولر گه انگیزه بیریش اتهیدیلر.
لغمان یشاوچیسی ۲۶ یاشر نورزیه، معلومات اوچون رادیو اېزلهیدی و کوپراق قیسی رادیونی تینگلشی حقیده هېچ نرسه دیمهگن، اوگه کوره: «شو یېتکرمهلر بیزنینگ تیریکچیلیگیمیزدهگی واقعیتلرنی بیان قیلهدیلر. یېتکرمهلرنینگ حاضرگی اوینهیاتگن رولی، بوتون واقعیتلرنی کورستهدی.»
عینحالده، کابللیک ۲۰ یاشر رابعه کوپراق سلاموطندار رادیوسینینگ اېزلهیدی، ایتیشیچه: «اۉزیم راضی من؛ کوپ انگیزه بیرووچی پروگراملری بار؛ اهالی گه انگیزه بیرهدی؛ یخشی بیر یېتکرمهدیر، پروگرام گزارشلری جوده هم عالی دیر.»
یېتکرمهلرنینگ عیاللر گه عاید واقعیتلرنی عکس اېتّیریشده قیینچیلیکلری و امکانیتلری
خبرچیلیک ساحهسیده بیلرمانلر و استادلر، افغانستاننینگ حاضرگی جمعیتیده یېتکرمهلرنینگ رولی مهملیگیگه تأکید قیلیب و اهالی حاضر هم یېتکرمهلرنی ایزلشلرینی اېتهدیلر.
اولرنینگ ایشانچی گه کوره، یېتکرمهلر نشراتیده تورلی مملکتلرنینگ باسیملری، مخاطبلرنینگ حقوقینی ضایع قیلیشی ممکن. باشقه تاماندن، یېتکرمهلر صاحب امتیازلرینینگ خبرچیلیک حقیده یېترلی معلوماتی یوقلیگی، یېتکرمهلرنینگ معلوماتدن فایدهلنه آلمسلیگی، نشراتی چېکلاو و اقتصادی معمالر، مخاطبلرنینگ بوتونلی رضایتینی جلب قیله آلمسلیک دلیللریدن سنلهدی.
کابل شهریده خصوصی بیلیم یورتلردن بیریده خبرچیلیک بولیمیده استاد نایل ابراهیمی، چیت ایلدهگی یېتکرمهلرنینگ نشراتی سیاستینی مملکتدهگی عینی و فرهنگی واقعیتلر گه قرشی دیب ایتیشیچه، ایچکی یېتکرمهلر اقتصادی و سیاسی چېکلاولر طفیلی، عیاللر گه عاید مسئلهلرنی اونچهلیک یایین بیره آلمهیدیلر.
اونینگ کوپهیتیریشیچه: «چیت ایلدهگی یېتکرمهلرنینگ پالیسی انیق دیر؛ بو یېتکرمهلر افغانستانده انسانی ترقیات اوچون ایشلشنی اېستهگنلرنینگ کوتیشی ناتوغری و منطقسیزلیک دیر. مملکتدهگی کوپینچه یېتکرمهلر سیاسی و اقتصادی قدرتلرنینگ باسیمی گه قرار تاپگن.»
شونینگدیک، افغانستان خبرچیلر مصونیت کمیتهسینینگ جندر بولیمی مسئولی مطواع کبیر، یېتکرمهلر صاحب امتیازلرینینگ خبرچیلیک حقیده اونچهلیک معلوماتی یوقلیگینی مخاطبلرنینگ حقوقی ضایع بولیش عاملی اتهیدی. ایچکی بیرقطار یېتکرمهلرنینگ معیاری نشراتی بولیب و مخاطبلری اینیقسه خاتین-قیزلر حقوقینی رعایت قیلیش اوچون سعی-حرکت قیلماقده دیېدی، افغانستان خبرچیلر مصونیت کمیتهسینینگ جندر بولیمی مسئولی، مطواع کبیر.
اونینگ کوپهیتیریشیچه: «آگاهیسیزلیک یېتکرمه قدرتی بولیشی ممکن؛ محتوا تولید قیلهدیگنلردن کوپینچهسی افسوس بیلن ذهنیت بیریش و انگیزه بیریشده یېتکرمهلر رولی حقیده معلوماتی یوق، یېتکرمهلر بیلیب یا-ده بیلمسدن سنتی روللرنی یېتکرمهلر آرقهلی رواجلنتیرهدی. بیز افغانستان یېتکرمهلری آرقهلی مثبت موضوعلر نشرات بیریلیش گواهی اېدیک؛ یېتکرمهلر آرقهلی نشرات بیریلهیدگن بوتون موضوعلر، عیاللر اوچون سلبی تأثیری بولمسلیگینی اویلهی من.»
باشقه تاماندن، افغانستان خبرچیلر فدراسیونی و یېتکرمهلر نهادلری باشلیغی بشیر عاطف، سلاموطندار بیلن اۉتکزگن صحبتیده، افغانستاندهگی یېتکرمهلر بوتون مخاطبلرینینگ حقوقینی بیان قیلیش اوچون سعی-حرکت قیلماقده دیېدی. اونگه کوره، اقتصادی قیینچیلیک، بشری منبع تقچیلیگی و معلومات گه قول تاپیش چېکلاوی، ایریم موردلرده یېتکرمهلرنینگ مخاطبلری اېستهگی اساسیده، نشراتی بولمسلیگی گه سبب بولهدی.
اونینگ ایتیشیچه: «یېتکرمهلر چېکلاولرنی انابت گه آلیب تلاش قیلهدیلر؛ انده-سنده اولر انیق خبر و گزارشلرنی نشر قیله آلمسلیگی گه سبب بولهدی. بو چېکلاولر بشری منبع آزلیگی، اقتصادی قیینچیلیک، زمانهوی امکانیتلردن فایدهلنه آلمسلیک، خبر و گزارش تیارلش اوچون چېکلاو بیلن دوچ کېلیش، یېتکرمهلرنینگ قیینچیلیکلریدن سنلهدی.»
بیراق، افغانستان ایرکین ژورنالیستلر اویوشمه باشلیغی حجتالله مجددی، یېتکرمهلر تامانیدن مخاطبلرنینگ حقوقی ضایع بولیشنی رد اېتیب، افغانستاندهگی بوتون یېتکرمهلر شرایط اساسیده بوتون مخاطبلرینینگ اېستهگینی انابت گه آلیشلرینی معلوم قیلهدی.
اونینگ کوپهیتیریشیچه: «سینگیللریمیزنینگ اېستهگیگه حرمت قیلهمن؛ افغانستاندهگی یېتکرمهلرنینگ اېزلاوچیسی، ژورنالیستلر و افغانستان یېتکرمهلرینینگ حامیسی اولهراق، افغانستان یېتکرمهلری شرایط گه قرهب نشرات بیرماقدهلر. تورلی ساحهلرده تورلی دستورلری بار و برچه مسئلهلرنی بیان قیلهدیلر.»
بو موضوع گه دایر، سرپرست حکومت معلومات و مدنیت وزیرلیگی مسئوللرینینگ فکر-ملاحظهسینی اورگهنیشنی اېستهدیک؛ بیراق کېتمه-کیت قونغیراقلر بیلن اولرنینگ جوابینی آلالمهدیک.
دنیا مقیاسیده خبرچیلرنی قۉللب-قوتلش نهادلری افغانستانده سۉز ایرکینلیگی تهدید بولیشیدن انده-سنده خواطر بیلدیرسهده؛ بیراق افغانستاندهگی برچه قیینچیلیکلر بیلن، یېتکرمهلر همان تورلی ساحهلرده فعالیتلری گه دوام بیرماقدهلر. شونینگدیک باشقه بولیملرده عیاللرنینگ ایشلشی چېکلنگن بولسهده بیراق یېتکرمهلرده همان ایشلری گه دوام بیریب کېلماقدهلیگی اېتیلهدی.
