سلاموطندارنینگ مملکت ۱۵ ولایتیده ۱۳ دن ۳۰ یاش آرهلیغیده بولگن ۳۲ نفر عیال بیلن صحبت نتیجهلری شونی کورستهدی کی، بولرنینگ ۲۰ نفری عایلهوی و اجتماعی باسیملردن قوتیلیش اوچون اوز آتلرینی یشیرهدی. کوپلب عایلهلرده، عیالنینگ آتینی اویدن تشقریده تیلگه آلیش «اویت» یا کی حرمتسیزلیک دیب قبول قیلینهدی، شو سببلی توی تکلیفنامهلری، خریدلر، اجتماعی ترماقلر و مراسملرده عیال نامی اورنیگه… ایرککلر نامیدن فایدهلنیلهدی.
شو بیلن بیرگه، گزارشده صحبت قیلگنلرنینگ برچهسی اسمینی یشیریشنی قبول قیلمهیدی و اونی اوز شخصیتینینگ بیر قسمی دیب بیلهدی، بیراق اجتماعی توزیلمهلر اولرنی بونگه مجبور قیلگن.
بدخشانلیک فاطمه شوندهی دییدی: «اوز آتیمده بولیشنی ایستهی من، بیراق عایله اعضالری ایتهدی – آدملر گپیرمسلیگی اوچون بعضی جایلرده تخلص یا کی ایرکک آتی بولسین. چونکی عمومی مکانلرده عیال آتینی آلیش بارهسیده آدملر یامان توشینیب و یامان گپیریشهدی.»
شو بیلن بیرگه فاریاب یشاوچیسی عزیزه گه کوره: «بعضی مسئلهلرده اوز آتیم اورنیگه باشقهلر آتی مثال اوچون ایناغم، آته یا کی تخلصدن قوللنگن من، عایله اعضالریم هم عیاللرنینگ آتی اورنیگه ایرککلر آتی بولسه یخشی دیب توشونهدی. اوز آتیم بیلن تانیلیش طرفداری من.»
فاریاب یشاوچیسی ذاکره، عمومی جایلرده اوز آتی بیلن تانیلیش گه طرفدار ایکنی حقیده، فکر-ملاحظهسینی شوندهی بیان قیلهدی: «عمومی جایلرده آتیم بیلن قیچقیریلسم راحت من، جمعیتده ایناغم و آتم آتیگه ایمس بلکی اوز آتیم بیلن تانیلیشنی ایستهی من.»
اوشبو عیاللردن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، ساتیب آلیشده اوز آتلریدن قوللنگن حالده عایله اعضالرینینگ قرشیلیگی بیلن دوچ بولگن و نتیجهده اوسکونهلرنی ایناغهلری آتیگه آلیشگه مجبور بولیشگن.
کاپیسالیک نصیبه شوندهی دییدی: «آلتین یا کی مهم اوسکونهلرده آت ذکر بولیشی ضرورت بولگن حالده، اوز آتیم بولیشنی خواهلهگن من؛ بیراق بعضی حالتلرده اجتماعی باسیملر یا کی عایله نظری اساسیده آتهم یا کی ایناغم آتیگه آلگن من. مثال اوچون موزلتگیچ بلیده.»
قندوز یشاوچیسی رونا گه کوره: «کوپینچه نرسهلر اینیقسه آلتین، ایدیش و باشقه نرسهلرنی ساتیب آلیشده؛ بعضی جایلرده اوز آتیمنی بیردیم. عایلهم کورگن پیتده، بوندن سونگ آتم و ایناغهلریم آتینی بیریش گه آگاهلنتیردیلر.»
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن ۱۳ نفر عیال، عایله ایچیدن تشقریده اوز آتلریدن فایدهلنگنلری سببلی عایله اعضالری تامانیدن آگاهلنتیریلگن، بیراق بونگه قرشی کورهشگنلرینی ایتگنلر. بو ۱۳ عیالنینگ فکریچه، عیال آتیدن فایدهلنیش اولرنینگ جمعیتده اورنی مستحکم بولیشیگه آلیب کیلهدی.
بادغیس یشاوچیسی زینب گه کوره: «مینی فکریمچه عیالنینگ آتینی اوشلش اونینگ ارزشی کمهیشیگه سبب بولمهیدی، عکسینچه، آتی بیلن تانیلیش اونینگ کیملیگی و اونگه حرمت قیلیش معناسینی بیرهدی.»
قندوزلیک صفیه شوندهی دییدی: «آتینی ذکر قیلیش اونینگ ارزشینی کمهیتیرمهیدی؛ بیراق عایلهدهگی خاتینلرنینگ آتینی باشقهلر بیلسه عایله اعضالری اونینگ عیب و ننگ دیب بیلهدی.»
دین عالملری، تاریخی متنلرده پیامبر اکرم (ص) تورموش اورتاقلرینینگ آتی ذکر ایتیلگن دیب، دین نقطهی نظردن عیاللر آتینی بیلیش قیسی قیینچیلیگی یوق دییدیلر؛ چونکه عیاللر اسلامده مالکیت حقیگه ایگه و مالکیتلرینی اوز آتلریگه ثبت قیله آلیشهدی.
دین عالمی علی عطایی شوندهی دییدی: «عیال آتینی اوشلش اسلام و دین نقطهی نظردن هیچ قیینچیلیگی یوق. اوزلریزگه معلوم کی پیامبر اسلام تورموش اورتاقلری حضرت خدیجه و عایشه آتلری تاریخی متنلرده ذکر ایتیلگن. شونینگدیک قیزلری حضرت فاطمه آتی؛ بیراق بوگونگی جمعیت اینیقسه سنتی جامعهمیزده، عیال آتی اوشلهنیشنی عیب دیب بیلیشهدی.»
جمعیتشناسلرنینگ ایشانچی گه کوره، عیاللرنینگ کیملیگینی یشیریش و عایله ایرککلری آتیگه تانیلیشی، اولرنینگ حقی تلف بولیشی و اولر گه نسبتن زورهوانلیکنی آشیرهدی.
جمعیتشناس ضیا نیکزاد بوتوغریده فکر-ملاحظهسینی شوندهی بیان قیلهدی: «ایرککلر حکمران بولگن جمعیتده، عیاللرنینگ مستقل هویتی بولمهیدی. افغانستانده عیاللرنی ناموس دیب تعریف قیلیشهدی و اوزلریدن باشقه هیچ کیم عیالنی تنیشنی خواهلمهیدیلر. عیال اوز آتینی بیلدیریش گه حقی بولمسه، اوز حق و آرزولریگه ییته آلمهیدی و مستقیم طرزده عیالنی چیکلنیشیگه آلیب کیلهدی.»
روانشناسلر، عیاللرنینگ کیملیگی و آتینی یشیریش عاقبتلری حقیده آگاهلنتیریب، بو احوال جمعیتده عیاللرنینگ کمسیتیلیشی گه آلیب کیلیشینی ایتهدیلر.
روانشناس احمدالله بلوچ گه کوره: «بوندهی حالت یوز بیرگن حالده، قیزلر روحی نقطهی نظردن ناامید بولیشهدی، جنسیتی کمسیتیلیش یوز بیرهدی و کیین ایسه اوغیل باله بولسم یخشی ایدی دیب اویلهیدی.»
برچهسی بیلن، اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر سلاموطندار بیلن صحبتده، اوشبو وزیرلیک بوتوغریده هیچ قندهی چیکلاو یرهتمهی و بو مسئله گه دایر هیچ علاقهسی یوقلیگینی بیلدیردی.
افغانستانده عیاللرنینگ آتینی تشقریده آلمسلیک ایسکی و عنعنهوی مدنیت دیر، اونینگ اساسیده، بعضی حالتلرده عمومی جایلر، تکلیفنامهلر، رسمی مدرکلر و حتا دفن مراسملریده ذکر قیلیش اویتلی حسابلنهدی. اوشبو حالت عیاللرنینگ کیملیگینی یشیرهدی و او کوپینچه باشقه بیر [ایرکک] کیشی گه نسبتن «فلانچهنینگ آنهسی»، سینگیلیسی» یا کی «خاتینی» کبی اتمهلر بیلن مراجعت قیلینهدی.
