سونگی ییللرده، یوک تشیش (کارگو) افغانستانده ایریم یاشلر اوچون درآمد تاپیشنینگ اساسی یونهلیشلریدن بیریگه ایلنگن؛ دایمی ایش امکانیتلری یوق ایکن بو ساحه کوپلب یاشلر اوچون اقتصادی نجات یولی وظیفهسینی بجرماقده. بیراق سلاموطندارنینگ مملکت ۹ ولایتیده ۲۶ نفر یاش (۲۰ ییگیت و ۶ قیز) بیلن صحبتی شونی کورستهدی کی، بو فعالیت تیزیملی، معموری و تشقی معمالر گه دوچ کیلماقده؛ بو معمالر ایسه اوشبو کیچیک سودانینگ دایمیلیگینی خوف آستیگه قویگن.
اوشبو ۲۶ یاشدن ۱۳ نفری یوکلرنی هوا و ییر آرقهلی، ۱۰ نفری هوا، ییر و پسته آرقهلی، ۳ نفری ایسه فقط ییر آرقهلی تشیماقده. اولر قول صناعتی، قالین، تقینچاقلر، قوروق میوه، حجت، زعفران و ساوغه توپلملرینی عربستان، هندوستان، امریکا، جرمنی، سویدن، آسترالیا و باشقه بیرقطار مملکتلر گه یوبارهدی.
مقصدلی بازار کینگلیگیگه قرهمی، موجود قیینچیلیکلرنی اوچته اساسی درجه گه اجرهتیش ممکن:
تیزیملی و آستقورمه قیینچیلیکلر
سودا پروازلر آزلیگی، ترانسپورت تیزیمینینگ ضعیفلیگی و ترانزیت چیکلاولری اوشبو ساحهدهگی فعالیت یرهتوچیلر دوچ کیلهدیگن اینگ مهم معمالردن بیری دیر. اوشبو حساباتده صحبت قیلگن یاشلرنینگ تأکیدلشیچه، ترانسپورت خرهجتلر کوپلیگی و ستندرد آست قورمهلر یوقلیگی اولر اونچهلیک فایده قیلمسلیکلریگه سبب بولگن.
تورت ییلدن بیری کابلده فعالیت قیلیب کیلهیاتگن «کارگو مور زوی» کمپنیه اعضالریدن محمدافضل ولیزاده شوندهی دییدی: «اینگ کتته قیینچیلیک ترانزیت چیکلاولری، توار آلیب باریلیشی مقصد قیلینگن مملکتلرنینگ قاعدهلری توستدن اوزگریشی، توارلر ایچیگه ناقانونی نرسهلرنی کیریتیش اوچون بعضیلرنینگ سعی-حرکتی، تشیش و باجخانهدهگی قیینچیلیکلردن حسابلنهدی.»
اداری و باخاجخانه قیینچیلیکلری
کارگو ساحهسیده ایشلهیاتگن یاشلر قیینچیلیکلرینینگ سیزیلرلی قسمی باجخاه کیچیکیشلری، حجتلر مرکبلیگی و سالیق تیزیمیدهگی اوزگریشلر بیلن باغلیق.
کنرلیک ۲۶ یاشلی شاهدالله، اوچ ییلدن بیری توارلرنی تشیش بوییچه فعالیت آلیب بارماقده شوندهی دییدی: «اینگ اساسی قیینچیلیگیمیز، باجخانه کیچیکیشی، یوقاری خرهجتلر، حجت قیینچیلیگی و انده-سنده هم ترانسپورت ییتیشمسلیگی دیر. هه، ایریم حالتلرده سالیق اوزگریشی، حجتلر تولیق کوریب چیقیلمسلیگی و ایش جریانی مرکبلیگی، ینه هم بعضی حالتلرده هوا بوزوقلیگی یا کی ترانسپورتی قیینچیلیک سببلی ضرر کورهمیز.»
باشقه تاماندن کنر یشاوچیسی ۲۵ یاشلی سیدآغا، ترانسپورت قیینچیلیگی و یوللر بوزوقلیگی سببلی ضرر کوریشلری حقیده شوندهی دییدی: «اساسی قیینچیلیگیمیز باجخانهده کیچیکتیریلیش، یوقاری خرهجت، حجت قینچیلیگی و انده-سنده هم حجت و ترانسپورت ییتیشمسلیگی دیر. هوا بوزوقلیگی یا کی ترانسپورت قیینچیلیگی سببلی محدود بولهدی، بیمه و احتیاطکارلیک تدبیر آرقهلی بو خوفلرنی کمهیتیریش اوچون تلاش قیلهمیز.»
تشقی قیینچیلیکلر و قاعدهلر اوزگریشی
توار آلیب باریش اوچون قصد قیلینگن مملکتده قانون توستدن اوزگریشی، بو ساحهده فعالیت آلیب بارهیاتگن یاشلرنینگ باشقه قیینچیلیکلریدن حسابلنهدی. قاعدهلردهگی اوزگریش و خرهجتلر یوقاریلیگی، کیچیک کمپنیهلر اوزاق مدتلی ریجه توزه آلمسلیگیگه سبب بولگن.
خوست ولایتیدن خلقارا محمدشهید افغان کارگو مسئولی ۳۳ یاشلی یارمل، بوتوغریدهگی تشویشینی شوندهی بیان قیلهدی:«مجازلرنینگ توارلرینی تشهیدیگن کوپینچه کارگو کمپنیهلرینینگ پولی توار ییتگنیدن کیین تولنیلمهیدی، کتته قیینچیلیگیمیز بار. دبیدهگی اکثریت کمپنیهلر دیپوزیت آلیشهدی و قیته کمپنیهلر گه تولشمهیدی.»
کارگو بولیمیگه کیریش اشتیاقی
یاشلر قیینچیلیکلر گه قرهمسدن، ایش امکانیتلری یوقلیگی، بازار احتیاجی و کوپ درآمدلی بولگنی طفیلی بو ساحهده یوز کیلتیرگنلر. اولرنینگ اکثریتی کارگونی عایله احتیاجلرینی تأمینلش و اقتصادی مستقللیککه ایریشیش اوچون یگانه فرصت دیب بیلهدیلر.
کنر یشاوچیسی ۲۶ یاشلی شیرخان، بیش ییلدن بیری بو ساحهده فعالیت آلیب بارماقده شوندهی دییدی: «عایلهنینگ مالیهوی احتیاجلرینی تأمینلش و اقتصادی مستقللیککه ایریشیش اوچون بو ساحه گه یوز کیلتیردیم. باشقه تاماندن هم توارلرنی تشیشده یخشی امکانیتلر بار. حاضرگی کونده آزیق-آوقت، کییم-کیچک، قوریش موادی و برق اوسکونهلرینی تشیماقدهمیز، چونکی بوتوارلرنینگ یخشی بازاری بار و کوپ احتیاج سیزیلهدی.»
شو بیلن بیرگه، ننگرهار ولایتیده کارگو کمپنیهلریدن بیریده مدیر ۳۲ یاشلی محبالله گه کوره: «باشقه ایش یوق ایدی و بونی درآمدی کوپلیگی اوچون بو ایشنی بجرماقدهمیز و قانونی بولگن هر قندهی توارنی یوبارهمیز، فرانسه، لندن، سیوزرلند دن کوپراق مشتری بار، توارلرنی هوا، ییر یونهلیشی همده پسته آرقهلی یوبارهمیز.»
بیلرمانلر فکری و حکومت موضوعسی
اقتصاد شناسلرنینگ فکریچه، کارگو کینگهیشی و یوباریشدهگی قولیلیک، افغانستان محصولاتینی وقتیده و ارزان نرخده دنیا بازارلریگه انتقال بیریش ممکن و نهایتده، مملکت منطقه و دنیا بازارلریگه اولهنیب و محصولاتی تنیشتیریلیشی گه یاردم بیرهدی.
اقتصاد شناس شاکر یعقوبی گه کوره، ترانسپورت یوقاری خرهجتلری و قاعدهلر توستدن اوزگریشی، آز پول بیلن کارگو ایشلرینی قیلیشگه یوز کیلتیرگن یاشلرنینگ اساسی قیینچیلیکلریدن حسابلنهدی.
او شوندهی دییدی: «ترانسپورت خرهجتی کوپلیگی یاشلرنی قیینچیلیک بیلن دوچ قیلهدی. آز امکانیت بیلن باشلهگن ییگیتلر، یوقاری و تورلی فیسلر و توستدن قاعدهلر اوزگریشی بیلن دوچ بولسه، دوام ایتتیریش گه قوربی ییتمسلیگی ممکن.»
صناعت و سودا وزیرلیگی مسئوللری سلاموطندار بیلن صحبتده، اوشبو وزیرلیک کارگو بولیمیده قولیلیک یرهتیب و یاشلر توارلرینی هوا، ییر یولَکی و تیمیر یولی آرقهلی دنیا مقیاسیده تورلی مملکتلر گه صادر قیله آلیشی اوچون سعی-حرکت قیلماقدهلیگینی بیلدیردی.
اوشبو وزیرلیک سوزلاوچیسی آخوندزاده عبدالسلام جواد شوندهی دییدی: «توارلرنی تشیش بولیمیده قولیلیک آلیب کیلیش اوچون سعی-حرکت قیلهیپمیز، کارگو اوچون اینیقسه سرکلرنی قیته قوریش کیرهک. یاشلرنینگ تجارتی اوچون کوپراق قوشنی مملکتلر بیلن مناسبتنی کینگهیتیریشنی خواهلهیمیز.»
دایمی ایش امکانیتلری یوقلیگی و اقتصادی باسیملرگه قرهمسدن کارگو بولیمی سونگی ییللرده افغانستانده یاشلر اوچون درآمد اصلی ورینتیگه ایلنگن. شو بیلن بیرگه، ستندرد آست قورمهلر یوقلیگی، ترانسپورت تیزیمی ضعیفلیگی، سودا پروازلریدهگی چیکلاولر، باجخانهدهگی قیینچیلیکلر، مقصد قیلینگن مملکتلرنینگ قانونی توستدن اوزگریشی و مالیهوی قوللب-قوتلنمسلیک، بو بولیمنی جدی قیینچیلیکلر بیلن روپهره قیلگن.
