صنعی هوش/ذکاوت دنیا مقیاسیده اورگهنیش، ایش و علاقه قوریش اوچون مهم واسطهلر گه ایلنماقده ایکن، افغانستانده هم استه-سکین اوز اورنینی عیاللرنینگ کوندهلیک حیاتی آرهسیده آچماقده. سلاموطندارنینگ افغانستانده ۲۰ عیال بیلن اوتکزگن صحبت نتیجهلری شونی کورستهدی کی، صنعی هوش عیاللر تامانیدن اساساً تعلیم ساحهسیده اینیقسه تیل اورگهنیش، یازونی اصلاح قیلیش، محتوا یرهتیش، ساغلیق بوییچه معلومات آلیش و تجارت اوچون غایهلر ایشلب چیقریشده قوللنیلهدی؛ بیراق بو برچه امکانیتلر بیلن بیر قطارده، مخفی معلوماتلر خوفسیزلیگی و جوابلرنینگ انیقلیگی بارهسیدهگی چقور خواطرلر اولرنینگ صنعی هوشدن فایدهلنیش تجربهسینی مرکب و ایکی تامانلمه قیلگن.
شو بیلن بیرگه، گزارشده صحبت قیلگن عیاللرنینگ مخفی معلومات بارهسیدهگی تشویشی دنیا دلیللری بیلن ماس کیلهدی. «استنفورد» موسسهسینینگ میلادی ۲۰۲۵ ییل گزارشیگه کوره، میلادی ۲۰۲۴- ییلدهگی صنعی هوش خوفسیزلیگیگه عاید حادثهلر ۵۶.۴ فایز گه آشیب، ۲۳۳ ته قید ایتیلگن حالت گه ییتگن؛ بولر شخصی معلوماتلر بوزیلیشیدن تارتیب، مخفی اخباراتنی خوف آستیگه قویهدیگن الگوریتمیک نازکلیکلریگچه بولگن حالتلرنی اوز ایچیگه آلهدی.
شونینگدیک، معلوماتلر شونی کورستهدی کی ۴۰ فایز تشکیلاتلر صنعی هوش مخفی معلوماتلر گه دایر حالتلرنی تجربه قیلگن و دییرلی ۷۰ فایز آدملر شخصی معلوماتلر مخفی قالیشده صنعی هوش کمپنیهلریگه ایشانمهیدی. اوشبو عیاللردن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، صنعی هوشدن فایدهلنیش، مخفی معلوماتلرنی شیریک قیلمسدن ناممکن دیر. شو مسئله سببلی اولر صنعی هوش کمپنیهلریگه ایشانمهیدی.
کابللیک سودابه اصغری شوندهی دییدی: «بونی آرتیده بیر کیشی بولیشی ممکن – بونی کنترول قیلهدی. مثال اوچون مین بیر معلومات گه احتیاجیم بار، معلومات صحی بولسین یا کی تحصیلی بولسین یا کی ایش ساحهسیده بولسین، مینگه ایستهگن فرمتده معلومات بیریش اوچون مین هم اونگه مخفی معلوماتیمنی شیریک قیلیشیم کیرهک یا کی کوپینچه حالتلرده قیزلر و ییگیتلر اوندن فایدهلنهدی؛ اوز صورتلرینی اونگه یوباریشهدی ایدیت قیلیب بیرهدی. یعنی بو تولیق نظارت سیزنینگ قولینگیزده ایمس؛ حتا سیز هم یوکلنگن رسمنی کیین اوچیریب تشلهی آلمهی سیز، مخفیلیک یوق.»
معلوماتلر شونی کورستهدی کی، ایریم عیاللر اوشبو واسطه گه کوپ قرهم بولیب قالگنلریدن تشویشده و صنعی هوشدن احتیاطکارلیک بیلن قوللنیش گه تأکید ایتهدیلر.
کابللیک فرزانه شوندهی دییدی: «انده-سنده کوپ قرهملیک و ناتوغری معلومات بیریلیش کبی نرسهلر گه دوچ بولگن من؛ بیراق صنعی هوشدن اینگ کتته تشویشیم امنیت، مخفی معلومات و صنعی هوش بیرهدیگن معلوماتدن احتمالی فایدهلنیش دیر. شونینگ اوچون، اوندن خبردار بولیب و احتیاطکارلیک بیلن فایدهلنیشگه حرکت قیلهمن.»
گزارش معلوماتلریگه کوره، کوپینچه عیاللر صنعی هوشدن بیرینچی فایدهلنیشده مرکب و هیجانلی حالتلرنی تجربه قیلگن. کابل یشاوچیسی صنم وزیرینینگ ایتیشیچه: «بیرینچی کونلرده صنعی هوشدن فایدهلنیشیمده او حقیده معلوماتیم یوق ایدی؛ اورتاقلریمدن ایشیتدیم صنعی هوش سواللر گه جواب قیتره آلهدی همده قیینچیلیکلرنی حل قیله آلهدی. کیین ایسه موبایلیمده صنعی هوش اپلیشیکیشنینی قوندیردیم. بیرینچی کونلرده مین اوچون بیر آز قیین ایدی؛ چونکی معلوماتیم یوق ایدی؛ بیراق کیین ایسه بیلدیم کی قندهی قوللنسم و حاضر کوپ قرهم بولگنمن و مین اوچون هیجانلی دیر.»
ایریم عیاللرنینگ ایتیشلریچه، صنعی هوش تامانیدن ناتوغری یا کی ناقص معلومات بیریلیشی، بو واسطه گه دایر ایشانچلرینی کمهیتیرگن. کابللیک صدف یارمل شوندهی دییدی: «قیزیق جواب قیتردی شوندهی دیب یازگندی؛ امریکا سابق جمهور باشلیغی دونالد ترامپ بو بوتکول یالغان؛ چونکی حاضرگی کونده ترامپ امریکا جمهور باشلیغی دیر؛ بیراق افسوس بیلن مینگه ناتوغری جواب قیتردی و مین ایسه صنعی هوش گه ۱۰۰ فایز ایشانمهی من. صنعی هوش بیرگن جوابنی گوگلده ایستریب کورهمن، صنعی هوش جوابلریگه ۱۰۰ فایز ایشانمهی من.»
باشقه تاماندن، عیال حقوقی فعاللریدن بعضیلری، عیاللرنینگ زمانهوی تکنالوژی اینیقسه صنعی هوشدن فایدهلنیشی، اولرنینگ کوچلنیشی اوچون مهم رولی بولیشی ممکن دییدیلر.
عیال حقوقی فعالی آینور اوزبیک شوندهی دییدی: «صنعی هوشنینگ افغانستاندهگی عیاللر گه مثبت تأثیری بار؛ اولرنینگ دیجیتالی کونیکمه (مهارت)لرنی مستحکملهیدی. شونینگدیک تیل اورگنیش و اوقیش، بوتونلی آلگنده کوپ نرسهلرنی صنعی هوش آرقهلی اورگنهدیلر.»
تکنالوژی ساحهسیده ایریم بیلرمانلرنینگ ایتیشیچه، زمانهوی تکنالوژی چیقیشی اینیقسه صنعی هوش، افغانستانده عیاللر اوزگریشی و مهارتلرینی آشیریش اوچون ینگی امکانیت ایشیگینی آچگن.
تکنالوژی ساحهسیده بیلرمان قریب آرین شوندهی دییدی: «افغانستانده عیاللر اوچون تکنالوژی مخصوص اوزگریش و امکانیت یرهتگن. صنعی هوش بولیمیده قیله آلهسیز یوقاری سرعت بیلن اینگ کیچیک ایشینگیزنی اتومات شکلده حل قیلیب و معلومات تاپسنگیز.»
امنیتی تشویشلر یانیده، آست قوریلمهلر قیینچیلیگی عیاللرنینگ صنعی هوشدن فایدهلنیشینی چیکلهگن. بعضی دستورلرنینگ بلاکلنگنلیگی، یوقاری خرهجت و اینترنت تیزلیگینینگ پستلیگی عیاللر اوچون جدی توسیقلردن حسابلنهدی.
مخابرات و تکنالوژی معلوماتی وزیرلیگی سوزلاوچیسی عنایتالله الکوزی، مملکت مقیاسیده دولت بودجهسیدن ۵۳۰ دن آرتیق مخابراتی سایت قوریلیشی مولجللنگن – اونینگ ۳۰۰ دن آرتیق سایتی فایدهلنیشگه تاپشیریلگن و قالگنینینگ ایشی دوام ایتماقده دییدی. اونگه کوره: « مخابرات و تکنالوژی معلوماتی وزیرلیگی و اترا ریاستی، افغانستان مقیاسیده اینیقسه مخابرات خذمتلریدن محروم بولگن حدودلرده، ۵۳۰ دن آرتیق مخابراتی سایت دولت بودجهسیدن قوریلیشیگه قرار قیلینگن، اولردن ۳۰۰ دن آرتیق سایتی فایدهلنیشگه تاپشیریلگن و قالگنلرینینگ ایشی همان دوام ایتماقده.»
اوشبو گزارشده سلاموطندارنینگ معلوماتلری شونی کورستهدی کی، افغانستانده عیاللر اوچون صنعی هوش نهفقط مطلق امکانیت و نه تولیق تهدید حسابلنهدی. عیاللر برچه قیینچیلیکلر گه قرهمسدن اوندن ینگی یول یرهتیش اوچون فایدهلنهدیلر؛ بیراق عینی پیتده، احتیاطکارلیک، شبهه و آنگلی روشده قدم تشلهیدیلر.
