فسخ نامزدی برای شماری از دختران، تنها به پایان یک رابطه محدود نمی‌شود؛ بل که می‌تواند آغازگر فشارهای خانوادگی، قضاوت‌های اجتماعی و نگرانی در باره‌ی ازدواج دوباره باشد.
گفت‌وگو سلام‌وطندار با ۱۷ دختر در رده‌ی سنی ۱۸ تا ۳۰ سال در ۱۰ ولایت نشان می‌دهد که ۱۲ تن آنان با خویشاوندان و پنج تن دیگر با افردی که با آنان نسبت فامیلی ندارد، نامزد بوده اند. دختران گفت‌وگوشونده در این گزارش پس از فسخ نامزدی با سرزنش، نگرانی از حرف مردم و کاهش اعتماد به دیگران روبه‌رو و شماری نیز در انتخاب رابطه‌ی بعدی محتاط‌تر شده اند.
رابعه‌ی ۲۶ساله، باشنده‌ی فاریاب، می‌گوید که فسخ نامزدی پس از پنج سال، بر روحیه و روابط اجتماعی‌اش تأثیر گذاشته است. او می‌افزاید که اکنون با مطرح‌شدن موضوع ازدواج، از تکرار تجربه گذشته هراس دارد. «حتا از بعضی آدم‌ها که قبلاً خیلی راحت با آن‌ها صحبت می‌کردم، فاصله گرفتم. حالا بهتر شدم، ولی هنوز وقتی کسی در باره‌ی ازدواج صحبت می‌کند، اولش می‌ترسم که دوباره همان تجربه تکرار شود.»
در میان ۱۷ دختر گفت‌وگوشونده، هفت تن تفاوت در طرز فکر، نبود تفاهم، ناسازگاری، محدودیت‌های خانوادگی، نداشتن استقلال و بیماری را از دلایل اصلی جدایی عنوان کرده اند. شش تن از فشار و دخالت خانواده‌ها و نبود رضایت در نامزدی گفته اند. دو تن طولانی‌شدن دوره‌ی نامزدی و نامشخص‌بودن آینده و دو تن دیگر نیز از خیانت و آگاهی از ازدواج قبلی نامزدشان را به‌عنوان عامل جدایی یاد کرده اند.
مهدیه‌ی 22ساله، باشنده‌ی دایکندی، تفاوت در طرز فکر و رفتار و همچنین اختلاف میان دو خانواده را از دلایل فسخ نامزدی‌اش می‌داند. «حدود دو سال نامزد بودم. نامزدم از آشنایان خانواده بود و خانواده‌ها از قبل هم‌دیگر را می‌شناختند. به مرور متوجه شدیم که از نظر طرز فکر، اخلاق و دیدگاه نسبت به زندگی تفاوت‌های زیادی داریم. بعضی رفتارها و اختلافات خانوادگی هم باعث شد احساس کنم ادامه این رابطه برای آینده هر دوی ما مناسب نیست.»
فریبای 26ساله، باشنده‌ی نورستان، می‌گوید که پس از آگاهی خانواده‌ی نامزدش از بیماری قلبی او و با افزایش فشار از سوی آنان، نامزدی‌اش برخلاف میلش پس از سه ماه فسخ شد. «همان روزی که خبر شدند، کم‌کم رفتار شان با من تغییر کرد و از من دوری می‌کردند. بعداً وقتی عملیات قلب کردم، وضعیت بدتر شد و در نهایت من را مجبور کردند که از نامزادم جدا شوم.»
فسخ نامزدی برای شماری از دختران با قضاوت و سرزنش اطرافیان هم‌راه شده است. از میان ۱۷ دختر گفت‌وگوشونده، شش تن پس از فسخ نامزدی مقصر دانسته شده اند، پنج تن درباره دلیل این تصمیم مورد پرسش و سرزنش قرار گرفته اند و سه تن نیز با این دیدگاه روبه‌رو شده اند که فسخ نامزدی، فرصت ازدواج دوباره‌ی آنان را محدود می‌کند. سه تن دیگر نیز می‌گویند که پس از فسخ نامزدی، از سوی اطرافیان مطلقه یا دارای سابقه‌ی ناموفق در ازدواج تلقی شده اند.
مروت احمدی 28ساله، باشنده‌ی کاپیسا، می‌گوید پس از یک سال نامزدی، به دلیل نبود استقلال در تصمیم‌گیری‌های نامزدش و دخالت اعضای خانواده او، به خواست خودش نامزدی را فسخ کرد. او می‌گوید پس از آن با قضاوت نزدیکان روبه‌رو شد و این قضاوت‌ها بر روحیه و وضعیت روانی‌اش تأثیر منفی گذاشت. «مردم و خویشاوندان یک جانبه قضاوت می‌کردند؛ می‌گفتند که حتما مشکل از دختر بود، یا مشکلات اخلاقی داشت، یا دختر زشت بود، همین قضاوت‌ها بود که خیلی بر روحیه من تأثیر منفی گذاشت.»
حمایت خانواده‌ها پس از فسخ نامزدی در تجربه این دختران یکسان نبوده است. از میان ۱۷ دختر گفت‌وگوشونده، هشت تن می‌گویند که خانواده‌های شان از تصمیم آنان حمایت کرده؛ هفت تن از حمایت نسبی یا هم‌راه با فشار و نگرانی خانواده‌ها سخن گفته اند و دو تن نیز می‌گویند در این مرحله حمایت کافی از خانواده دریافت نکرده اند. آنان می‌گویند در برخی موارد، حمایت خانواده به دختران مصاحبه‌شده کمک کرده است تا با فشارهای اجتماعی و پیامدهای روانی این تصمیم آسان‌تر روبه‌رو شوند.
محجوبه محمدی، باشنده‌ی بدخشان، می‌گوید که اختلاف در دیدگاه و باورها با نامزدش به فسخ نامزدی انجامید؛ اما حمایت خانواده به او کمک کرد تا فشارهای ناشی از این تصمیم را پشت سر بگذارد. «تصمیم اصلی را خودم گرفتم؛ ولی با خانواده‌ام هم صحبت کردم و نظر شان را پرسیدم خانواده‌ام در نهایت از تصمیم من حمایت کردند برایم مهم بود که این تصمیم با فکر و مشورت گرفته شود نه از روی عصبانیت یا یک مشکل کوچک.»
آتنا رضایی 30ساله، باشنده‌ی بلخ، می‌گوید که پس از فسخ نامزدی، به دلیل نبود حمایت و توجه کافی از سوی خانواده‌اش، با فشارهای روانی و افسردگی شدید روبه‌رو شده و هنوز نیز از پیامدهای آن رنج می‌برد. او می‌افزاید: «بعد از فسخ نامزدی‌ام خیلی تغییرات در زندگی ما آمد افسردگی شدید دیگه خانواده به ما محل نمی‌دادند اصلاً برم دیدی درست ندارند و خیلی روزهای بدی را هم تیر کردم بعد از فسخ نامزدی‌ام که خیلی روزهای بدی را تیر کردم هنوز هم دچار افسردگی شدید هستم.»
در میان ۱۷ دختر گفت‌وگوشونده، فسخ نامزدی پیامدهایی فراتر از پایان رابطه داشته است. آنان از فشار روانی، کاهش اعتمادبهنفس، گوشه‌گیری و ترس از تکرار تجربه‌ی گذشته سخن گفته‌اند؛ عواملی که در مواردی، تصمیم آنان برای ازدواج دوباره و نحوه حضور شان در اجتماع را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
زهرا علوی ۲۳ساله، باشنده‌ی دایکندی، می‌گوید که پس از پایان نامزدی، تجربه‌ی این جدایی بر تصمیم او برای ازدواج دوباره تأثیر گذاشته و تاکنون آمادگی پذیرش رابطه جدید را ندارد. «حدود یک سال قبل از همین فامیل‌ها و خویشاوندان بودند که باید عروسی کنم همرای شان یک بار خانم خود را طلاق داده بودند من او را قبول نکردم؛ هنوز آمادگی‌اش را نداشتم که این قسم رابطه را شروع کنم.»
شماری از روان‌شناسان، می‌گویند که شکست نامزدی می‌تواند بر اعتمادبهنفس و روابط اجتماعی دختران تأثیر بگذارد و آنان را با ترس از قضاوت و نگرانی از ازدواج دوباره روبه‌رو کند.
اصیله نقش‌بند، روان‌شناس، می‌گوید که این وضعیت در برخی موارد باعث کاهش اعتمادبهنفس و انزوای دختران از اجتماع می‌شود. «دختران پس از نامزادی، پس از شکست و سرزنش، ترس و قضاوت مردم یا نگرانی از ازدواج دوباره روبه‌رو استند. باعث می‌شود سطح حیطه‌ی اعتمادبهنفس شان پایین بیاید و احساس شکست کنند.»
فعالان حقوق زن بر اهمیت آگاهی زنان از حق انتخاب همسر تأکید کرده و می‌گویند که فشارهای خانوادگی و اجتماعی می‌تواند مانع استفاده آنان از این حق شود.
فخریه سمندری، فعال حقوق زن می‌گوید: «میزان آگاهی زنان در حق انتخاب همسر متفاوت است و در بسیاری موارد آگاهی حقوقی به تنهایی نمی‌تواند کافی باشد، حتا یک زمان که یک دختر می‌داند حق دارد در مورد ازدواج خود تصمیم بگیرد ممکن از فشار خانواده، ترس از قضاوت جامعه، نگرانی از آینده و وابستگی اقتصادی، ترس از بعضی برچسپ های قومی و نگرش های سنتی، مانع استفاده این حق شود.»
با این حال، وزارت امربهمعروف و نهی‌ازمنکر امارت اسلامی، بر تداوم برنامه‌های آگاهی‌دهی در زمینه‌ی حقوق و مسئولیت‌های متقابل زن و شوهر، با هدف کاهش اختلاف‌های خانوادگی و پیشگیری از جدایی، تأکید می‌کند.
سیف‌الاسلام خیبر، سخن‌گوی وزارت امربهمعروف و نهی‌ازمنکر، می‌گوید: «وزارت امربهمعروف برای پیشگیری از مشکلات خانوادگی و اختلاف میان زن و شوهر برنامه‌های آگاهی‌دهی دارد تا شوهر در باره‌ی حقوق زن و زنان از حقوق شوهر شان بدانند؛ آن چه شریعت وضع کرده بیشتر این مشکلات به دلیل عدم آگاهی دو طرف از نکات شرعی است که باید رعایت کنند.»
تجربه‌ی این دختران در حالی است که گزارش سازمان ملل متحد در ۲۰۲۵، نشان می‌دهد تصمیم‌گیری در باره‌ی ازدواج در افغانستان در بسیاری موارد تحت تأثیر خانواده و جامعه قرار دارد و انتخاب فردی زنان و دختران از فشارهای اجتماعی، اقتصادی و هنجارهای سنتی تاثیر می‌پذیرد.
