نامزدی در شریعت اسلامی، وعدهای برای ازدواج است و با عقد نکاح تفاوت دارد. از همین رو، اگر پیش از عقد نکاح میان دو طرف در بارهی ادامهی این پیوند تفاهم لازم وجود نداشته باشد، آنان میتوانند با درنظرگرفتن شرایط و از راه گفتوگو و مشورت خانوادگی، در بارهی ادامه یا پایان نامزدی تصمیم بگیرند.
به گفتهی آگاهان، دوران نامزدی فرصت مناسبی برای شناخت بیشتر دو طرف و بررسی همآهنگی فکری، اخلاقی و خانوادگی آنان برای زندگی مشترک است. اگر در این دوره تفاوتهای مهمی در دیدگاهها، شیوهی زندگی یا مسائل اساسی دیگر آشکار شود، بهتر است موضوع با آرامش و دقت بررسی شود تا تصمیمی مناسب و سنجیده گرفته شود.
تفاوت در دیدگاههای خانوادگی، شیوهی زندگی، میزان تفاهم، علاقه و رضایت دو طرف و برخی مسائل مهم دیگر، از جمله مواردی اند که ممکن است خانوادهها را به بررسی دوبارهی موضوع نامزدی وادار کند.
عالمان دین، نیز تأکید میکنند که نامزدی با عقد نکاح تفاوت دارد و تصمیمگیری در بارهی ازدواج باید با توجه به رضایت و تفاهم دو طرف انجام شود. از این رو، بهتر است موضوع ادامه یا پایان نامزدی با مشورت و در فضای آرام و به دور از تنش بررسی شود.
با این حال، در برخی خانوادهها، تصمیم دختر برای فسخ نامزدی با مخالفت نامزد، خانوادهی او یا حتا اعضای خانوادهی خودش روبهرو میشود. نگرانی از حرف مردم، حفظ روابط میان خانوادهها، ترس از بدنامی و باورهای منطقهای، از جمله عاملهایی اند که میتواند مخالفت با فسخ نامزدی را افزایش دهد.
در برخی موارد، این مخالفتها با فشارهای خانوادگی، تهدید به قطع حمایت مالی، سرزنش یا قطع رابطهی خانوادگی همراه میشود؛ موضوعی که میتواند تصمیمگیری دختران در بارهی آیندهی زندگی مشترک شان را دشوار کند.
در برخی موارد نیز ممکن است فرد در سنین پایین با شخصی نامزد شده باشد و پس از رسیدن به سن تصمیمگیری، در بارهی ادامهی این پیوند دیدگاه متفاوتی پیدا کند. در چنین شرایطی، بهتر است موضوع با توجه به شرایط موجود، نظر فرد و دیدگاه خانوادهها، از راه گفتوگو و مشورت بررسی شود.
عالمان دین، توصیه میکنند که در چنین شرایطی، خانوادهها به جای افزایش اختلاف، دلیلها و دیدگاههای یکدیگر را با حوصله بررسی کرده و زمینهای فراهم کنند که فرد بتواند در بارهی آیندهی زندگی مشترک خود با آرامش و آگاهی تصمیم بگیرد.
آگاهان، نیز میگویند که ادامهی نامزدی در شرایطی که میان دو طرف تفاهم کافی وجود ندارد، ممکن است در آینده زمینهساز دشواریهای خانوادگی شود. به همین دلیل، بررسی دقیق مسائل در دوران نامزدی میتواند به تصمیمگیری مناسبتر برای زندگی آینده کمک کند.
در صورت بروز اختلاف، خانوادهها میتوانند از مشورت بزرگان خانواده، عالمان دین و افراد مورد اعتماد دو طرف استفاده کنند. هدف از این مشورتها باید یافتن راهی مناسب برای حل موضوع و حفظ آرامش و حرمت میان خانوادهها باشد.
از دیدگاه روانشناختی نیز، تصمیمگیری در بارهی ازدواج بهتر است در فضای آرام و به دور از نگرانی و تشویش انجام شود. کارشناسان، میگویند زمانی که فرد فرصت کافی برای بررسی شرایط و بیان دیدگاه خود داشته باشد، میتواند در بارهی آیندهی زندگی مشترک خود تصمیم سنجیدهتری بگیرد.
مدثر ممتاز، آگاه امور حقوقی، در این باره میگوید: «نامزدی در شریعت و فقه حنفی، وعدهای برای ازدواج است و این دوره فرصتی است که دو طرف یکدیگر را به شکل مناسب بشناسند و در بارهی ویژگیها و شرایط زندگی مشترک آگاهی پیدا کنند. در این مدت، اگر میان دو طرف مشکل یا تفاهم لازم وجود نداشته باشد، موضوع میتواند از راه گفتوگو و مشورت خانوادگی بررسی شود. در گام نخست، بهتر است خانوادهها باهم صحبت کنند و برای حل موضوع راه مناسبی پیدا کنند و اگر نتیجهی مطلوب به دست نیامد، میتوانند از مراجع مربوط نیز برای بررسی موضوع استفاده کنند.»
عبدالاحد عتید، عالم دین، نیز میگوید: «اسلام در برخی شرایط، پایاندادن به نامزدی را اجازه میدهد؛ از جمله زمانی که میان دو طرف تفاوتهای جدی در دینداری، دیدگاهها یا مسائل مهم زندگی وجود داشته باشد و ادامهی این پیوند با مصلحت آنان سازگار نباشد. در چنین شرایطی، موضوع میتواند با توجه به اصول شرعی و با مشورت بررسی شود.»
رهبر امارت اسلامی، در فرمانی در ۲۹ حوت ۱۴۰۳ برابر با ۱۹ مارچ ۲۰۲۵، بر اهمیت رضایت دختر بالغ در موضوع نامزدی و ازدواج تأکید کرده است. در این فرمان آمده است که ولی دختر هنگام نامزدکردن او باید با او مشورت کرده و رضایتش را در نظر بگیرد و بدون رضایت او نمیتواند او را به ازدواج مجبور کند.
