نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۶۰ زن متأهل در کابل و ولایتها، نشان میدهد که ازدواج برای آنها با مجموعهای از دگرگونیها در زندگی فردی، اجتماعی، اقتصادی و روانی همراه بوده است.
هرچند که دگرگونیها و چالشهای زندگی متأهلی میان بیشتر زنان مشترک است؛ اما شدت این تجربهها برای زنان از پایتخت تا روستاها متفاوتتر است. در ولایتها در مقایسه با کابل، چالشهای زنان پس از ازدواج در زمینهی روابط اجتماعی، تحصیل، کار و برخی از جنبههای فردی پررنگتر بوده است.
در همین حال، جامعهشناسان و روانشناسان، میگویند که بسیاری از تفاوت تجربهی زنان پس از ازدواج، از ولایتها تا پایتخت ریشه در تفاوتهای رفتاری، فرهنگی و اجتماعی دارد. ازسوی دیگر، عالمان دین و حقوقدانان تأکید دارند که احترام به حقوق و کرامت انسانی زن، یک اصل است که باید از سوی همسر و اعضای خانوادهی او رعایت شود.
تجربههای زنان پس از ازدواج در ولایتها
۳۹ زن متأهل در ولایتهای مختلف که در این گزارش با آنها گفتوگو شده، به سلاموطندار گفته اند که پس از ازدواج با محدودشدن انتخابهای فردی، محدودشدن رابطههای اجتماعی و دشواری در ادامهی تحصیل و شغل روبهرو شده اند.
از مجموع زنان گفتوگوشونده در ولایتها، چهار تن گفته اند که کاهش آزادیهای فردی و حق تصمیمگیری را تجربه کرده و پنج تن، کوچکترشدن دامنهی رابطههای اجتماعی، سه تن ازدستدادن برخی فرصتهای آموزشی، ۱۰ زن دورشدن از فرصتهای کاری و ۱۷ تن همزمان همهی این موردها را تجربه کرده اند.
کریمهی ۲۷ساله از هرات و سوسن ۲۸ساله از بغلان، میگویند که ازدواج سبب کاهش فرصتهای تحصیلی و ازدسترفتن زمینههای کاری برای آنان شده است.
کریمه، میگوید: «زمانی که مجرد بودم، تا صنف ۱۲ درس خواندم، بعد از ازدواج نتوانستم ادامه بدهم. یعنی خانوادهی همسرم نخواستند که به تحصیلم ادامه بدهم و حتا من قبلاً شغلی هم داشتم؛ ولی بعد از ازدواج آن را از دست دادم.»
سوسن، نیز میگوید: «وقتی محصل بودم، ازدواج کردم و بعد از ازدواج، فرصت کار برایم فراهم نبود. فقط دانشگاه میرفتم؛ آن هم با ممانعتها همراه بود. تعدادی از خانوادهی همسرم میگفتند نباید درس بخوانم، ممانعت میکردند.»
از محدودیت در رفتوآمد تا مداخله در تصمیمگیری
در سوی دیگر، محدثه عادلی ۲۰ساله از دایکندی و بنفشهی ۲۷ساله از کاپیسا، میگویند که پس از ازدواج در رفتوآمدها و تصمیمگیریهای شخصی با مشکلات بیشتری روبهرو شده اند.
محدثه، میگوید: «اگر بخواهم جایی بروم، باید اول از شوهرم و باز از خانوادهی شوهرم، تکتک و جداگانه اجازه بگیرم. حتا برای رفتن به نزدیکترین جاها مانند خانهی همسایه، بازار یا خانهی فامیلها.»
بنفشه، نیز میگوید: «سابق تصمیمگیری به اختیار خودم بود؛ حالا در هر گپ و هر تصمیم انتقاد صورت میگیرد؛ مثلاً اگر بخواهم در دکور خانه تغییر بیاورم یا حتا در موضوع اولاددارشدن، خشو، خسر و ننو همه مداخله میکنند.»
تجربهی متفاوت و متنوع زنان در کابل از ازدواج
در کابل، هرچند وضعیت زنان نسبتاً بهتر است، اما کمتر از نصف زنان گفتوگوشونده از کاهش آزادیهای فردی، کوچکترشدن دایرهی رابطههای اجتماعی، محرومشدن از ادامهی تحصیل و محدودشدن فرصتهای کاری شان گفته اند.
از میان ۲۱ زن گفتوگوشونده در کابل، سه تن گفته اند که رابطههای اجتماعی شان پس از ازدواج کاهش یافته و ۱۱ تن گفته اند که بخشی از آزادیهای فردی و حق تصمیمگیری شان پس از ازدواج محدود شده است. همچنین، از میان ۲۱ زن گفتوگوشونده، ۱۰ تن به گونهی مختلط گفته اند که پس از ازدواج با محدودیتهای فردی، کاهش آزادی، محدودیت در تصمیمگیری و کاهش رابطههای اجتماعی، ممنوعیت از ادامهی تحصیل و فرصتهای شغلی، روبهرو شده اند.
طوبای ۲۶ساله که در کابل زندگی میکند، در این باره میگوید: «خوشبختانه من بعد از ازدواج در زمینهی کار و تحصیل با مشکل روبهرو نشدم. اجازهی کار و ادامهی تحصیل داشتم. مانند گذشته میتوانم کار کنم، درس بخوانم و در فعالیتهای اجتماعی شرکت داشته باشم.»
یسنای ۳۵ساله نیز که در کابل زندگی میکند، در این باره میگوید: «بعد از ازدواج احساس میکنم در بسیاری کارها آزادی تصمیمگیری دارم. تصمیمهای مربوط به زندگی و رفتارهای روزمره بیشتر به خودم تعلق میگیرد. بعد از ازدواج صاحب شغل معلمی شدم و فرصتهای جدیدی برایم فراهم شد.»
«بعد از ازدواج آزادی بیشتری پیدا کردم»
شماری از زنان گفتگوشونده در این گزارش، از دستیافتن به سهولتها و آزادی عمل بیشتر بعد از ازدواج روایت دارند. زحل غفاری ۲۵ساله، میگوید که ازدواج در زندگیاش تغییر مثبتی ایجاد کرده و سبب آزادی در تصمیمگیریهایش شده است. «پیش از ازدواج رفتوآمدم کمتر بود و رابطههای اجتماعی خوب نداشتم. اگر بخواهم مقایسه کنم، در زندگیام تغییر آمده است؛ چون قبل از ازدواج زیاد آزادی نداشتم، خانوادهام تصمیم میگرفتند کجا بروم و چه بپوشم. بعد از ازدواج تمامش را خودم تصمیم میگیرم.»
نرگس، باشندهی کابل، میگوید که ازدواج سبب تغییر رنگ در آزادیهای فردیاش شده است. «زمانی که در خانهی پدرم بودم، در برخی مسائل از آزادی بیشتری برخوردار بودم. برای مثال؛ در انتخاب لباس و سبک زندگی محدودیتهای کمتری داشتم. اما بعد از ازدواج، شرایط تغییر کرد و برخی محدودیتها از سوی خانوادهی شوهرم برایم ایجاد شد.»
به باور کارشناسان، تفاوت تجربهی زنان از ازدواج، ریشه در عوامل روانی، اجتماعی، حقوقی و فرهنگی دارد.
شعیب احمدی، جامعهشناس، میگوید که زنان ساکن شهرها نسبت به زنان باشندهی ولایتها از فرصتهای بیشتری برخورداراند. «چون در شهرها مکتب و دانشگاه وجود دارد که بیشتر به مردم فرصت آموزش فراهم میسازد. همچنین در شهرها، فرصتهای شغلی، تنوع فرهنگی و اجتماعی و دسترسی به رسانهها بیشتر است و این باعث میشود عملکردها نسبت به ولایتها متفاوت باشد و مردم به سمت متمدنشدن حرکت کنند.»
شرفالدین عظیمی، روانشناس خانواده، میگوید که ازدواج مسئولیتهای تازهای را به زندگی زنان اضافه میکند و چگونگی مدیریت این نقشها میتواند بر رشد فردی و سلامت روان آنان تأثیر بگذارد. «زنی که عروسی میکند خودش یک فرد است. در کنار این اگر تحصیل کند و کار داشته باشد، با برقراری رابطهی اجتماعی، میتواند فردیت و شخصیت خود را رشد بدهد. همچنین اگر از طرف همسر یا خانوادهی همسر حمایت عاطفی شود، میتواند از اضطراب، افسردگی و احساس تنهایی که ممکن است برای زن ایجاد شود، جلوگیری کند.»
پرویز خلیلی، حقوقدان و عبدالغفار غفارزاده، عالم دین، تأکید میکنند که رعایت کرامت انسانی و حقوق زنان در خانواده، از اصول اساسی حقوق اسلامی و انسانی به شمار میرود.
پرویز خلیلی، میگوید: «حفظ کرامت انسانی زن در اسلام و حقوق انسانی بسیار مهم و اساسی است. زن میتواند این حقوق را از راهِ تفاهم و رعایت شوهر بهدست آورد و اگر اختلافی ایجاد شود، از طریق خانواده، نهادهای مربوط و در نهایت مراجع قضایی و قانونی پیگیری کند.»
عبدالغفار غفارزاده، نیز میگوید: «در این مورد پیامبر اسلام (ص) میفرمایند: بهترین شما کسی است که برای خانوادهی خود بهتر باشد؛ و منظور از خانواده، همسر و اعضای خانواده است. تأکید اسلام نیز همین است که احترام متقابل، حفظ کرامت و عزت یکدیگر رعایت شود.»
در همین حال، مسئولان در وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر امارت اسلامی، میگویند که در بخش رسیدگی به اختلافهای خانوادگی، هزاران قضیه را در سال روان بررسی کرده و تلاش شده تا این موردها با روشهای مناسب حلوفصل شود. مسئولان این وزارت، میگویند که برای کاهش منازعههای خانوادگی برای مردم آگاهیدهی نیز میکنند.
سیفالاسلام خیبر، سخنگوی این وزارت، میگوید: «قضیههای مربوط به اختلافهای و منازعههای خانوادگی، به دهها هزار مورد میرسد. آماری که تنها در سال جاری ثبت و پیگیری شده است، نیز به هزاران قضیه نزدیک میشود. زمانی که یک قضیه مطرح میشود، محتسبان و مسئولان مربوط، آن را به دقت بررسی و ارزیابی میکنند. برای نمونه، بررسی میشود که عوامل خشونت، درگیری و نزاع چه بوده و چرا این مشکلها به وجود آمده اند.»
ازدواج، از مهمترین مرحلههای زندگی است که میتواند تغییرهایی را در وضعیت فردی، اجتماعی و اقتصادی افراد به همراه داشته باشد. تجربهی زنان از زندگی پس از ازدواج اما یکسان نیست و با توجه به شرایط خانوادگی، اجتماعی و محل زندگی، تفاوتهایی دارد؛ تفاوتهایی که شماری از زنان در کابل و ولایتها از تغییرها و تجربههای پس از ازدواج در زندگی شان در این گزارش نیز روایت کرده اند.
