پس از سالها خشکسالی و کاهش چشمگیر پوشش گیاهی، بارندگیهای پسین در کاپیسا سبب بهبود نسبی چراگاهها شده و امید تازهای را میان دامداران برای احیای دامداری و کاهش فشارهای اقتصادی ایجاد کرده است.
مسئولان محلی در کاپیسا، نیز با ابراز خوشبینی از برنامههای خود برای احیای چراگاهها و توسعهی صنعت دامداری سخن میگویند. کارشناسان حوزهی دامداری، این تغییرات را زودگذر میدانند و میگویند که اگر برای احیای چراگاهها یک برنامهی دوامدار در نظر گرفته نشود، خطر بازگشت به وضعیت بحرانی هنوز پابرجا است.
در سالهای پسین، تغییرات اقلیمی در افغانستان تأثیرات گستردهای بر پیشهی زراعت و دامداری داشته است. کاهش بارندگی، افزایش دما و ادامهی خشکسالیها، سبب تخریب تدریجی چراگاههای طبیعی و کاهش تولید علوفه شده؛ وضعیتی که معیشت هزاران خانوادهی دامدار به ویژه در کاپیسا را، با تهدید جدی روبهرو کرده است.
دامداران در مناطق مختلف کاپیسا، میگویند که در سالهای گذشته به دلیل کمبود علوفه و خشکشدن چراگاهها با مشکلات گستردهای روبهرو بوده اند. علیاحمد، دامدار در ولسوالی نجراب کاپیسا، میگوید که در اوج خشکسالی ناچار شده بخش بزرگی از مواشی خود را بفروشد.
او، خواهان ترویج نسلهای بهتر مواشی، احیای جنگلات و حمایتهای صحی مواشی است. «سابق ۲۰۰ رأس مواشی داشتیم، نسبت مشکلات خشکسالی تقریباً ما زیادش را به قصابان و مردم فروختیم. امسال که باران زیاد شد، امید ما به مالداری زیاد شده است. ما از امارت اسلامی میخواهیم که نسل خوبی از مواشی را برای ما پیشکش بکند، برای ما ادویه بدهد، در زمینهی علوفه کمک ما بکند.»
علیاحمد و دیگر دامداران، میگویند که در اوج خشکسالی بهای یک بوجی علف چند برابر افزایش یافته بود و بسیاری از دامداران، توان خرید آن را نداشتند. برخی دیگر، نیز تأیید میکنند که به دلیل نبود علوفهی کافی، وضعیت صحی مواشی شان به شدت آسیب دیده و حیوانات، لاغر و کموزن شده بودند.
نبیالله، دیگر دامدار در ولسوالی تگاب، نیز میگوید که پیش از این مواشی زیادی داشته، اما به دلیل افزایش خشکسالی و کمبود علوفه، بیشتر مواشی خود را فروخته است. «مواشی ما پیش از بارانها زیاد بود؛ چون موضوع خشکسالی بود، ما کلش را فروختیم؛ حالا ۵۰ رأس مواشی داریم؛ اما امسال فضل خدا باران رحمت شد. تقاضا داریم که بندهای آب را بسازند، به خاطر علف کمک ما کنند، برای محصولاتش (قروت و شیر) بازار بسازند که به قیمت مناسب فروخته شود.»
با این حال، بارندگیهای پسین در کاپیسا، وضعیت را تا اندازهای تغییر داده است. باشندگان محل، میگویند که چراگاهها نسبت به سالهای گذشته سبزتر شده و پوشش گیاهی در حال احیای مجدد است. محمد یونس، باشندهی ولسوالی کوهبند کاپیسا، میگوید: «امسال چراگاهها بهتر شده و دیگر مثل گذشته مجبور نیستیم علوفهی زیاد از بازار بخریم. نهادهای مسئول باید در زمینهی تدارک بازار برای فروش لبنیات و محصولات حیوانی همکار با ما باشند تا این صنعت رشد کند.»
در همین حال، شماری از خریداران مواشی از افزایش بهای مواشی سخن میگویند. به گفتهی آنان، در سالهای خشکسالی به دلیل کاهش شمار مواشی، قیمتها به طور قابل توجهی افزایش یافته بود.
غلامنبی که پیشهاش خریدوفروش مواشی است، میگوید: «پارسال که خشکسالی آمده بود، مواشی کم بود، کسانی مال خود را به قیمت ارزان میفروختند. امسال بارندگی شده، سبزه و گیاه سر زده، خریدوفروش کم شده، مواشی شان را نه تنها که نمیفروشند، نسلگیری هم میکنند.»
کارشناسان حوزهی دامداری در حالی که این تغییرات را تأیید میکنند، میگویند که این بهبود ممکن است موقتی باشد. به باور آنان، اگر چراگاهها درست مدیریت نشود، از چرای بیرویه پیشگیری نشود و برنامههای احیای منابع طبیعی به گونهی دوامدار عملی نشود، احتمال بازگشت به وضعیت بحرانی همچنان وجود دارد.
ملتان زرهور، کارشناس حوزهی دامداری و منابع طبیعی، در این باره میگوید: «بارشهای امسال که باعث بهبود علفچرها شده است، پایهدار نیست؛ به خاطری که تغییرات اقلیمی در سطح جهانی رخ داده است. دولت باید در چنین شرایطی آمادگی برای ذخیرهی علوفه برای حیوانات داشته باشد؛ برای دامداران پول بدهد، واکسینهای رایگان توزیع کند، در فصل سردی باید پناهگاههای درست برای شان تهیه بکند.»
این کارشناس، تأکید میکند که دولت برای افزایش پوشش گیاهی و علوفهی حیوانات، همهساله زمینهسازی کند. «دولت باید با نهادهای خصوصی برای فروش محصولات مالداری بازار تدارک کند، برای دامداران تخم علوفهها را رایگان توزیع کند و یا میتواند خودش در چراگاهها بپاشد، در چراگاهها کود بپاشد، از چرای بیرویه جلوگیری کند.»
مسئولان محلی در کاپیسا، نیز با تأیید بهبود نسبی چراگاهها، میگویند که بارندگیهای پسین تأثیر مثبتی بر پوشش گیاهی گذاشته و وضعیت چراگاهها نسبت به سالهای گذشته بهتر شده است. عبدالعزیز نظری، سخنگوی والی کاپیسا، در این باره میگوید: «در پی بارندگیهای اخیر، وضعیت چراگاهها بهبود و پوشش گیاهی افزایش یافته؛ اما در برخی محلها سیلابها باعث ترسبات شده است. بر اساس معلومات موجود، هزاران هکتار چراگاه در سطح ولایت موجود است.»
نظری، با اشاره به مدیریت چراگاهها و توسعهی سیستمهای آبیاری در این ولایت میافزاید: «مدیریت پایدار چراگاهها، توسعهی سیستمهای آبیاری، افزایش پوششهای نباتی، ایجاد و تطبیق برنامههای علوفه و ایجاد برنامههای سازگاری در صدر برنامههای ادارهی محلی میباشد.»
هرچند بارندگیهای پسین امیدهایی را برای بهبود وضعیت چراگاهها و احیای دامداری در کاپیسا زنده کرده است، اما ادامهی این وضعیت وابسته به مدیریت پایدار منابع طبیعی، برنامهریزی دقیق و حمایت عملی دولت از دامداران خواهد بود؛ در غیر آن، خطر بازگشت به بحران خشکسالی همچنان پابرجا میماند.
