شهر فیض‌آباد، مرکز بدخشان در حالی که به عنوان یکی از شهرهای نسبتاً پاک کشور شناخته می‌شد، این روزها در میان زباله‌ها و مدیریت ناکارآمد آن با چالش‌های تازه محیط‌زیستی روبه‌رو است. افزایش سریع جمعیت، گسترش شهرنشینی و نااگاهی شهروندان، این شهر را در معرض تهدیدهای جدی قرار داده است. در این میان، نگرانی‌ها از آلودگی دریای کوکچه نیز افزایش یافته است.
نویدالله، یکی از باشندگان فیض‌آباد، می‌گوید که هرچند در این اواخر زباله‌دانی‌هایی در نقاط مختلف شهر ایجاد شده، اما این زباله‌دانی‌ها کوچک بوده و پاسخگوی نیاز مردم نیست. «در امی اواخر جاهای مشخص جور کردن که زباله‌دانی‌ها در گوشه‌های مختلف شهر فیض‌آباد است، اما این زباله‌دانی‌ها کفایت نمی‌کند. بسیار کوچک است و چند دانه زباله که در آن بندازی می‌بینی جابجا پر می‌شود. مردم هم مجبور می‌شوند کثافات را اطراف زباله‌دانی بریزند و این باعث می‌شود شهر کثیف شود و بوی بد و مگس و پشه زیاد شود.»
فرشید، جوان ۲۰ ساله که در شهر کهنه، زندگی می‌کند، نیز وضعیت محیط‌زیستی فیض‌آباد را نگران‌کننده می‌داند. او با ابراز نگرانی از آلودگی منابع آبی می‌گوید: «در هر طرفی از شهر فیض‌آباد که ما می‌بینیم زباله‌ها انداخته می‌شود، به‌خصوص در مسیرهای عامه و جایی که دانشجوها به دانشگاه می‌روند، نزدیک دانشگاه هم زباله انداخته می‌شود. ما می‌بینیم که بعضی خانواده‌ها حتی زباله‌های خود را در دریای کوکچه می‌اندازند و این باعث می‌شود هم به محیط زیست ضرر برسد و هم به آب و موجودات دریا آسیب برسد.»
فریدون، دیگر شهروند این شهر، ریشه مشکل را در عدم توازن میان نفوس و امکانات می بیند. او تأکید می‌کند که برای بهبود وضعیت، همکاری مشترک مردم و شاروالی ضروری است. «در شهر ما به خاطر زیاد شدن نفوس، مشکلات هم زیاد شده می‌رود. امکانات کم است و همین باعث شده که کثافات و آلودگی هم بیشتر شود. به نظر من اگر مردم و شاروالی با هم همکاری کنند، می‌شود وضعیت بهتر شود. باید در جاهای مزدحم زباله‌دانی‌های بیشتر جور شود و زباله‌ها هم به وقت و منظم انتقال شود تا شهر کثیف نشود»
با این حال سید عمر، کارشناس محیط‌زیست، با نگاه تخصصی تر به موضوع می نگرد. او لست بلندی از چالش‌ها را پیش روی فیض‌آباد می‌بیند و می‌گوید: «مدیریت ضعیف زباله‌ها، نبود سیستم فاضلاب شهری، آلودگی آب‌ها به‌خصوص دریای کوکچه، آلودگی هوا، گرد و غبار، استفاده از سوخت‌های بی‌کیفیت، گسترش بی‌رویه شهرنشینی بدون در نظر گرفتن زیرساخت‌ها و کمبود فضای سبز از چالش‌های اصلی محیط‌زیستی فیض‌آباد است. در کوتاه‌مدت این وضعیت باعث بوی بد، افزایش حشرات و بیماری‌ها می‌شود و در درازمدت به تخریب اکوسیستم، آلودگی آب‌های زیرزمینی و کاهش کیفیت زندگی مردم منجر می‌گردد. بدون آگاهی عامه هیچ سیستم دولتی موفق شده نمی‌تواند.»
او هشدار میدهد که پیامدهای این وضعیت در درازمدت جبران ناپذیر خواهد بود. «تخریب ایکوسیستم و آلودگی آب‌های زیر زمینی، کیفیت زندگی در فیض اباد را به شدت کاهش خواهد اد. دولت باید بداند که هیچ برنامه ای بدون آگاهی دهی عامه و جلب مشارکت مردم به موفقیت نخواهد رسید»
در مقابل این نگرانی‌ها، فیض‌الرحمن ابراهیمی، نماینده ریاست حفاظت از محیط‌زیست بدخشان، از وضعیت محیط‌زیستی فیض‌آباد رتصویری ملایم تر ارائه میدهد. او با «نسبتا خوب» خواندن وضعیت فعلی، معتقد است که این اداره از تمام توان خود برای بهبود شرایط استفاده می‌کند. ابراهیمی می‌گوید: «وضعیت محیط‌زیستی شهر فیض‌آباد نسبتاً خوب است، اما مشکلات و چالش‌های خود را دارد به خاطر افزایش نفوس و پایین بودن سطح آگاهی مردم. مردم شهر فیض‌آباد در پاکی و نظافت نسبتاً خوب استند و همکاری دارند و در کمپاین‌های آگاهی‌دهی و کارهای داوطلبانه شرکت می‌کنند. ما در اداره بخش آگاهی عامه داریم و از طریق سمینارها، رسانه‌ها و برنامه‌های مختلف کار می‌کنیم و نظارت روزانه هم از وضعیت محیط‌زیست جریان دارد.»
به نظر میرسد فیض آباد بر لبه یک بحران زیست محیطی ایستاده است؛ بحرانی که یک سوی آن کمبود زیرساخت‌های شهری و سوی دیگر آن فرهنگ شهرنشینی و مسئولیت پذیری اجتماعی قرا ردارد. کارشناسان باور دارند که بدون همکاری مشترک مردم و حکومت و ایجاد یک سیستم مؤثر مدیریت زباله‌ها، این چالش‌ها می‌تواند در آینده پیامدهای جبران‌ناپذیری برای سلامت شهروندان و محیط‌زیست به همراه داشته باشد.
