بر بنیاد معلومات شهرداری کابل، در سال گذشته حدود ۶۲۲ هزار تُن زباله از سطح شهر کابل انتقال داده شده است؛ رقمی که به طور میانگین معادل حدود ۱۷۰۰ تُن در روز است. با این حال، گفتوگو با باشندگان شماری از ناحیههای کابل نشان میدهد که نبود زبالهدانی کافی، گردآوری نامنظم زباله، هزینهی انتقال آن و بیتوجهی شماری از شهروندان، همچنان از چالشهای مدیریت زباله در پایتخت است.
علیم، باشندهی ناحیهی پنجم شهر کابل، میگوید که در منطقهی محل زندگیاش زبالهدانی کافی وجود ندارد و روند گردآوری زباله نیز به گونهی منظم انجام نمیشود. به گفتهی او، این وضعیت سبب شده است که شماری از مردم ناچار شوند زبالههای شان را در گوشههای کوچه و کنار سرکها بریزند. «در منطقهی ما جمعآوری زبالهها وجود ندارد. بیشتر زبالههایی که مردم جمع میکنند، در گوشههای کوچه یا سرک انداخته میشود. زبالهدانیها نیز پر است و کسی آنها را انتقال نمیدهد به ویژه شهرداری زبالهها را به گونهی هفتهوار جمعآوری نمیکند.»
زرمینه، باشندهی ناحیهی هفتم شهر کابل، نیز میگوید که به دلیل نبود زبالهدانی در محل زندگی شان، شماری از همسایهها زبالههای شان را در کوچه و پشت دروازهها میاندازند. به گفتهی او، حیوانات در جریان شب زبالهها را پراکنده میکنند و در نتیجه، بوی بد در محل پخش میشود. «همسایهها زبالهها را در کوچه، جویها و جاهای دیگر میاندازند و جمعآوری هم نمیشود. شب میخوابیم و صبح که بیدار میشویم، میبینیم پشت دروازهی ما زباله انداخته اند. سگها و پشکها هم زبالهها را پراکنده میکنند که باعث بوی بد در کوچه میشود. از دست زبالهها، کثافات و بوی بد، با مشکلات زیادی روبهرو هستیم.»
مصور، باشندهی منطقهی کارتهی مأمورین شهر کابل، میگوید که در منطقهی محل زندگیاش زبالهدانی وجود ندارد و تجمع زبالهها سبب افزایش مگس و دیگر حشرات شده است. او، میافزاید که گردآوری زبالهها نیز به گونهی منظم انجام نمیشود و شماری از افرادی که این خدمات را ارائه میکنند، در برابر آن پول دریافت میکنند. «نبود زبالهدانی منظم، بزرگترین مشکل است. وقتی زباله جمع نشود، مگس و حشرات زیاد میشود. کسانی که زباله جمع میکنند، معمولاً پول میگیرند؛ اما کسانی که توان پرداخت پول ندارند، چه کار کنند؟ اگر پول نداشته باشند، زبالههای شان در خانه میماند و ناچار میشوند آن را در جاهای نامناسب بیندازند.»
هارون افضلی، باشندهی ناحیهی هفدهم شهر کابل، نیز میگوید که ریختن زبالهها در کنار جویچهها و سرکها، هم به کمبود رسیدگی از سوی شهرداری و هم به بیتوجهی شماری از شهروندان به اصول فرهنگ شهری ارتباط دارد. او، میافزاید: «ریختن زباله در جویها هم میتواند مشکل شهرداری باشد و هم مشکل عمومی. از یک سو، برخی مردم با فرهنگ شهری آشنایی کافی ندارند و از سوی دیگر، شهرداری در برخی بخشها زبالهدانیهای منظم در نظر نگرفته است. در بعضی از مناطقی که ما زندگی میکنیم، حتا یک سطل زباله هم وجود ندارد.»
پیامدهای صحی و محیطزیستی تجمع زباله
کارشناسان صحت عامه، تأکید میکنند که باقیماندن زبالهها برای مدت طولانی در محیط شهری، میتواند سلامت مردم را با خطر روبهرو کند. به باور محمدخالد مصمم، کارشناس ارشد صحت عامه، تجمع زبالهها میتواند زمینهی آلودگی آب و خاک را فراهم کند و خطر ابتلا به برخی بیماریها را افزایش دهد.
او، میگوید: «زمانی که زبالهها برای مدت طولانی در محیط باقی میمانند، میتوانند منابع آب را نیز آلوده کنند. وقتی مواد آلوده از محلهای تجمع زباله وارد خاک و آبهای سطحی یا زیرزمینی شوند، مصرف آب آلوده میتواند خطر ابتلا به بیماریهای هضمی به ویژه اسهال، استفراغ و برخی عفونتها را افزایش دهد. گاهی نیز سبب تهوع و سردرد میشود. وقتی مواد غذایی در نزدیکی زباله و در معرض مگسها، موشها و دیگر جوندگان قرار داشته باشد، احتمال انتقال میکروبها به غذا افزایش مییابد و میتواند سبب مسمومیتهای غذایی شود.»
در سوی دیگر، شفیعالحق استانکزی، کارشناس محیط زیست، میگوید که اگر زبالهها به گونهی منظم گردآوری نشود و در مکانهای غیرمعیاری دفع شود، در نتیجهی تجزیهی مواد مختلف، مایعات آلودهای تولید میشود که میتواند به خاک و منابع آب نفوذ کند. «زمانی که زبالهها به شکل منظم جمعآوری نشده و در ساحات غیرمعیاری دفع شوند، در نتیجهی تجزیهی مواد مختلف، مایعات آلودهای به نام شیرابه تولید میشود. این شیرابه میتواند حاوی مواد عضوی، مواد کیمیایی، فلزات سنگین و انواع میکروبها باشد. این مواد میتوانند به داخل خاک نفوذ کرده و در درازمدت کیفیت خاک و آبهای زیرزمینی را متأثر بسازند. به این ترتیب، آلودگی ممکن است تنها در سطح زمین باقی نماند، بل که به منابع آبی زیرزمینی نیز انتقال پیدا کند.»
زباله؛ از هزینه تا فرصت اقتصادی
در کنار نگرانیهای محیطزیستی و صحی، کارشناسان مسائل اقتصادی، باورمند اند که بخشی از زبالههای تولیدشده در شهرها قابلیت بازیافت و استفادهی دوباره را دارد و میتواند زمینهی ایجاد شغل و درآمد را فراهم کند. عبدالنصیر رشتیا، کارشناس مسائل اقتصادی، میگوید که بازیافت زبالهها، افزون بر کمک به کاهش آلودگی محیط زیست، میتواند مواد خام مورد نیاز کارخانهها را فراهم و فرصتهای کاری ایجاد کند.
او، میافزاید: «بیشتر زبالههایی که در شهرها تولید میشود، قابلیت بازیافت دارد و این روند میتواند فرصتهای کاری بیشتری ایجاد کند. برای نمونه، در بخش پلاستیک دهها کارخانه فعالیت دارد و اگر این مواد به گونهی درست تفکیک و بازیافت شوند، میتوان از آنها پیپهای پلاستیکی، پیویسی و دیگر محصولات تولید کرد.»
رشتیا، تفکیک زباله از خانه را نخستین گام در روند بازیافت میداند و میگوید که جداکردن مواد قابل بازیافت مانند کاغذ، فلز، شیشه و پلاستیک، میتواند روند استفادهی دوباره از این مواد را آسانتر کند. «باید به گونهای فرهنگسازی شود که در خانهها کاغذ، فلزات، شیشه و پلاستیک به صورت جداگانه تفکیک شود. روند بازیافت از زمانی آغاز میشود که زباله از خانه خارج میشود. این مواد پس از جمعآوری به فروش میرسد و در مراحل مختلف، میتواند فرصتهای کاری ایجاد کند و منبع خوبی برای تأمین مواد خام کارخانهها باشد. در شهر کابل نیز چندین شرکت عملاً در این بخش فعالیت میکنند.»
تلاش شهرداری کابل برای تفکیک و بازیافت
در همین حال، مسئولان در شهرداری کابل، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که در سال گذشته حدود ۶۲۲ هزار تُن زباله از سطح شهر کابل به ساحهی «گزک» انتقال داده شده است. به گفتهی آنان، این زبالهها در این ساحه جمعآوری شده و شهرداری کابل در تلاش است تا زمینهی تفکیک و بازیافت آن را فراهم کند.
نعمتالله بارکزی، مشاور امور فرهنگی شهرداری کابل، میگوید: «سال گذشته حدود ۶۲۲ هزار تُن کثافات را از شهر کابل انتقال دادیم. بحث اساسی این است که این زبالهها باید تفکیک و بازیافت شود. شهرداری کابل با شرکتهای مختلف گفتوگو و بررسیهایی انجام داده است. ما ساحهای به نام گزک داریم که بیش از ۱۲ سال است کثافات شهر کابل به آن جا انتقال داده میشود. کوشش میکنیم در بخش بازیافت، چه بازیافت پلاستیک باشد، چه فلزات و چه تولید گاز، طرحهایی را عملی کنیم و با شرکتی قرارداد ببندیم که بیشترین منفعت را برای شهر کابل داشته باشد.»
بر بنیاد معلومات شهرداری کابل، در سال گذشته به طور میانگین روزانه حدود ۱۷۰۰ تُن زباله از سطح شهر کابل انتقال داده شده است؛ اما نبود زبالهدانی کافی، گردآوری نامنظم، هزینهی انتقال زباله و بیتوجهی شماری از شهروندان، همچنان از چالشهای مدیریت زباله در پایتخت است. کارشناسان، تأکید میکنند که با بهبود روند گردآوری، تفکیک و بازیافت زبالهها، میتوان از بخشی از پیامدهای محیطزیستی و صحی آن کاست و در کنار آن، زمینهی ایجاد فرصتهای شغلی و تأمین بخشی از مواد خام مورد نیاز کارخانهها را فراهم کرد.
