کمبود آب ناشی از خشکسالی و تغییرات اقلیمی، در سالهای اخیر بر کشاورزی و مالداری در شماری از ولسوالیهای غزنی تأثیر گذاشته است. شماری از کشاورزان و باغداران در مرکز و ولسوالیهای خواجهعمری، مالستان، دهیک، قرهباغ و جغتوی غزنی، میگویند که سطح آبهای زیرزمینی در چند سال گذشته کاهش چشمگیری داشته است؛ هرچند میزان این کاهش در مناطق مختلف متفاوت است.
شاهولی، کشاورز در منطقه شیندهی ولسوالی مالستان، میگوید که سطح آب در برخی مناطق این ولسوالی میان ۲۰ تا ۳۰ متر پایین رفته است. «سال گذشته مجبور شدیم چاهی را که از آن استفاده میکردیم، حدود هشت متر عمیقتر کنیم؛ ۵۰ درصد حاصلات زراعتی مردم کم شده و در قسمت باغداری و مالداری تأثیر منفی کرده و بخشی از زمینهای زراعتی ما بدون کشت مانده است.»
شماری دیگر از کشاورزان در غزنی، میگویند برای دسترسی دوباره به آب، ناچار به عمیقترکردن چاههای مناطق خود شد هاند؛ اقدامی که هزینههای تولید را افزایش داده و برای بسیاری از خانوادههای روستایی امکانپذیر نیست. حکمتالله، زمیندار در ولسوالی قرهباغ، میگوید که کاهش آب توانایی او برای کشاورزی را محدود کرده است. او، میافزاید: «به خاطری که آب بیشتر نیاز داریم، مجبوریم چاهها را عمیقتر حفر کنیم که این برای ما گرانتر است؛ اکثر کشاوران توان ندارند. کمبود آب باعث شده که ما اکثراً زمینهایی را که به صورت کامل کشت میکردیم، حالا نتوانیم.»
حمیدالله، کشاورز در ولسوالی خواجهعمری غزنی نیز روایت مشابهی دارد. این باشندهی غزنی میگوید: «در دو-سه سال گذشته سطح آبهای خواجهعمری پایینتر رفته. مردم کوشش کردند که سطح چاهها را عمیقتر کنند، باز هم نتیجه نداد و اکثراً در تابستان مردم بیشتر به این مشکل روبهرو میشوند؛ در بعضی جاها به دلیل کمآبی زمینهای زراعتی خشک میمانند.»
کشاورزان در غزنی، خواستار ایجاد زیرساختهای ذخیره و مدیریت آب، ترویج کاشتهای کمآببر و دسترسی به بذرهای مقاوم در برابر خشکسالی است. نجیبالرحمان، از کشاورزان در منطقهی سراب ولسوالی جغتوی غزنی، میگوید: «تقاضای ما از دولت این است که در این حصه یک توجه کند؛ در ساخت بندهای آبگردان و چکدمها؛ یک سیستم جدید قطرهای ایجاد کنند و در قسمت توزیع تخمهای اصلاحشده و دارو به کشاورزان توجه کند.»
در همین حال، کارشناسان زراعتی در غزنی، تغییرات اقلیمی و استفادهی بیرویه از منابع آبی را از عاملهای اصلی کاهش سطح آبهای زیرزمینی میدانند و هشدار میدهند که ادامهی این روند، میتواند در سالهای آینده، زراعت، دامداری و زندگی اقتصادی خانوادههای روستایی را با آسیبهای جدی روبهرو کند. صالحمحمد غزنوی، کارشناس زراعتی، میگوید: «ضخامت برف زود آب میشود؛ مثل سیل میآید و یا تبخیر میشود؛ اگر وضع به همین شکل پیش برود، چاههای عمیق، کاریزهای آب و چشمهها خشک میشود و اکثر مردم توان ندارند که از اونقدر عمق آب بیرون بکشند.»
در همین حال، مسئولان ریاست حوزهی فرعی آبهای ایستادهی غزنی، با تأیید کاهش چشمگیر سطح آبهای زیرزمینی در شماری از ولسوالیهای این ولایت، میگویند که در برخی مناطق، عمق آب از حدود ۱۰ تا ۱۲ متر به ۳۰ تا ۳۲ متر رسیده است. محمدنذیر سهار، مشاور تخنیکی این اداره، میگوید: «در مرکز و برخی ولسوالیهای غزنی آماری داریم که هر روز سطح آب پایینتر میرود؛ زمینهاییکه قبلاً اگر سطح آب ۱۰ تا ۱۲ متر بود، حالا به ۳۲ متر رسیده. ساحههاییکه سطح آب دو و سه متر بود، به ۱۵ متر و ۱۶ متر رسیده است.
سهار میافزاید که برای جلوگیری از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، این اداره بر اساس طرزالعمل مشخص، حفر چاههای خودسرانه را محدود کرده است. به گفتهی او، برای تغذیه دوبارهی منابع آب زیرزمینی نیز در شماری از ولسوالیها چکدم ساخته شده و طرح ساخت چند بند بزرگ آبی نیز سروی شده است. «برمههای خودسر را ممنوع کردهایم، طرزالعمل داریم که در کدام زمینها اجازه بدهیم یا ندهیم. در این بخش پروژههایی را هم تطبیق کردهایم که آب زیرزمینی تغذیه شود.»
با این حال، مسئولان ریاست زراعت، آبیاری و ودامداری غزنی، میگویند، کمبود آب و خشکسالی بر تولیدات زراعتی تأثیر گذاشته است.محمدذکریا هوتک، مسئول رسانههای ریاست زراعت و مالداری غزنی، میگوید: «گزارشهایی به ما رسیده، ساحاتی که از آبهای کاریز و منابع آبی استفاده میکنند، متأسفانه آسیب دیده؛ ولی خوشبختانه در هفت ولسوالی به تعداد ۳۵ چکدم اعمار شده. در بعضی ولسوالیها کانالهای آبیاری ایجاد شده و مردم به سیستمهای قطرهای رو آورده اند.»
غزنی از ولایتهای زراعتی افغانستان است و بخش بزرگی از باشندگان مرکز و ولسوالیهای آن از راه زراعت و دامداری امرار معاش میکنند.
