یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با دهها جوان در ولایتهای مختلف، نشان میدهد که گرایش تحصیلی جوانان، بیشتر به چند رشتهی مشخص محدود شده است. آنها، دلیل انتخاب این رشتهها را فراهمبودن فرصتهای شغلی، چشمانداز رشد و آیندهی کاری روشن، عنوان کرده اند. بیشتر گفتوگوشوندگان در این گزارش، ترجیح داده اند در رشتههای کمپیوترساینس، پزشکی و اقتصاد تحصیل کنند.
در این گزارش با ۴۰ جوان از ۱۲ ولایت گفتوگو شده است. از این میان، ۱۲ تن دانشجوی رشتههای پزشکی، ۱۰ تن دانشجوی رشتهی کمپیوترساینس، هفت تن اقتصاد، پنج تن حقوق و سه تن دانشجوی خبرنگاری اند. به باور این جوان، امروزه رشتههایی مانند کمپیوترساینس، پزشکی و اقتصاد نسبت به دیگر رشتهها، فرصتهای شغلی بیشتری دارند و به همین دلیل، این رشتهها را به عنوان گزینههای اصلی تحصیلی خود انتخاب کرده اند.
محمدصادق ۲۲ساله، باشندهی بادغیس که دانشجوی سمستر چهارم رشتهی کمپیوترساینس در یکی از دانشگاههای خصوصی است، میگوید که با وجود دشواریهای اقتصادی و مشکلات در تهیهی نیازمندیهای درسی، برای ساختن آیندهای روشن برای خودش، به تحصیل در رشتهی کمپیوترساینس علاقهمند شده است. «این رشته را هم بر اساس علاقهی شخصی و هم به دلیل فرصتهای کاری آینده انتخاب کردم. علاقهمند به مسائل سیاسی و مدیریتی بودم و فکر میکردم این رشته میتواند زمینهساز یک آیندهی شغلی خوب باشد.»
سلاموطندار را در اکس دنبال کنید
حمادالله همدرد، باشندهی کنر و دانشجوی سال سوم رشتهی اقتصاد، میگوید که تنها به دلیل فراهمبودن فرصتهای کاری بیشتری در این رشته، آن را به عنوان مسیر تحصیلیاش انتخاب کرده است. «رشتهی تحصیلی من اقتصاد است؛ اما رشتهی مورد علاقهام کمپیوترساینس است. با این حال، چون بازار کار رشتهی اقتصاد گستردهتر است، آن را انتخاب کردهام. در افغانستان برای رشتههای پزشکی، کمپیوترساینس و اقتصاد فرصتهای کاری بیشتری وجود دارد. بسیاری از دانشجویان فارغالتحصیل شده اند، حتا برخی مدرک کارشناسی ارشد دارند؛ ولی با این وجود کار مناسبی پیدا نمیکنند.»
در میان ۴۰ جوان گفتوگوشده در این گزارش، ۱۴ تن در رشتههایی که علاقه دارند، تحصیل میکنند؛ اما ۲۶ تن دیگر به دلیل یافتن فرصتهای کاری در رشتههایی تحصیل میکنند که هیچ علاقهای به آنها ندارند.
عزتالله ۱۹ساله، دانشجوی سال دوم رشتهی اقتصاد از ننگرهار که دوست دارد در رشتهی حقوق تحصیل کند؛ اما به دلیل نگرانی از آیندهی شغلیاش، ناگزیر شده وارد دانشکدهی اقتصاد شود. «صادقانه بگویم، این رشته را بر اساس علاقهی شخصی انتخاب نکردم، بل به این دلیل که بتوانم بعدها در دولت یا مؤسسات یک شغل خوب پیدا کنم، انتخاب کردم. در حال حاضر در رشتههای پزشکی، کمپیوترساینس، اقتصاد و تجارت فرصتهای کاری نسبتاً بیشتری وجود دارد.»
همین گونه، رابعه رحیمی ۲۴ساله، باشندهی غور، میگوید دوست داشت در رشتهی روانشناسی تحصیل کند؛ اما به دلیل بستهبودن درهای دانشگاهها، ناچار شده آموزشهای پرستاری را ببیند؛ یکی از چند رشتهی محدود که دختران حق تحصیل در آن را دارند. «من خودم علاقه به رشتهی روانشناسی داشتم؛ اما به خاطر محدودیتهای وضعشده نتوانستم ادامه بدهم. به خاطر بیکاری و فرصت کاری که نرسنگ/پرستاری داشت، انتخاب کردم. حالا در بخشهای صحی ساحهی کاری شان بیشتر است.»
جامعهشناسان، تأکید میکنند که نبود علاقهی جوانان به رشتههای تحصیلی شان، میتواند بر رشد فردی و توسعهی اقتصادی اثر بگذارد؛ طوری که سبب کندی روند پیشرفت در جامعه شود. راشد صدیقی، جامعهشناس، میگوید: «یکی از مواردی که میتواند جامعه را به پا ایستاده کند و در سطح بزرگ دولت از نگاه اقتصادی به آن چه میخواهد خودکفا بسازد، بحث تخصصگرایی است؛ به آن چه جوان رشتهی تحصیلی خود را از نگاه انگیزه، علاقه و توانایی انتخاب میکند. جوانان به خاطر کار رشتهای که انگیزه ندارند را انتخاب میکنند؛ بدون شک او تخصص جامعه را به قهقرا میکشد.»
شماری از روانشناسان، نیز به این باور اند که علاقهنداشتن جوانان به رشتههای تحصیلی شان، با گذشت زمان میتواند سبب بروز مشکلات روانی مانند اضطراب، کاهش انگیزه و نارضایتی تحصیلی شود. محمدالله بلوچ، روانشناس، میگوید که علاقهمندی جوانان به رشتههای تحصیلی شان نقش مهمی در سلامت روان و انگیزهی تحصیلی آنها دارد و نبود این علاقه، میتواند به مشکلات روانی و کاهش بهرهوری منجر شود.
سلاموطندار را در تلگرام دنبال کنید
او، میافزاید: «هر قدر فرد به دور از علاقهی خود رشتهی دیگری را انتخاب میکند، استعداد، کارکرد، بهره، هوش و تواناییاش کاهش پیدا میکند و هر قدر برخلاف خواستهی طبیعی ذهنش عمل میکند، به همان اندازه میزان افسردگی و در سطح بالا افکار خودکشی در فرد بروز میکند.»
خواستیم دیدگاه وزارت تحصیلات عالی حکومت سرپرست را در بارهی افزایش یا کاهش دانشجویان در سالهای پسین در رشتههای تحصیلی مشخصی داشته باشیم؛ اما موفق به دریافت پاسخ نشدیم.
با این که در سالهای پسین وزارت کار و امور اجتماعی بارها بر ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان تأکید کرده است؛ اما بسیاری از جوانان به دلیل نبود زمینهی کار در رشتههای مورد علاقهی شان، ناگزیر شده اند مسیر تحصیلی خود را تغییر دهند. این در حالی است که بر بنیاد گزارش اخیر بانک جهانی، نرخ بیکاری در میان جوانان افغانستان به حدود ۲۵ درصد رسیده و از هر چهار جوان، یک تن بیکار است و شمار زیادی از آنان، در شغلهای غیررسمی و کمدرآمد فعالیت میکنند.
