در سالهای اخیر، در کنار غذاهای سنتی افغانستان، گرایش به فستفودها و غذاهای آماده در شهر کابل افزایش یافته است؛ روندی که به گفتهی برخی باشندگان، به ویژه در میان نسل جوان بیشتر دیده میشود و بر عادت غذایی خانوادهها نیز تأثیر گذاشته است.
در فرهنگ افغانستان، سفره تنها محل صرف غذا نیست، بل بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم به شمار میرود. غذاهای سنتی در منطقههای مختلف این کشور، بازتابدهندهی تنوع قومی و سبک زندگی مردم اند. با این حال، شماری از باشندگان کابل میگویند که این جایگاه در میان نسل جوان تا حدی کمرنگ شده است.
احمدالله مددی ۵۸ساله باشندهی کابل، میگوید خودش همچنان به غذاهای سنتی علاقه دارد. «غذاهای سنتی را دوست دارم؛ منتو، دلده و سبزیها را بیشتر دوست دارم. در صبحانه هم شیر، پراته، قیماق وطنی و پنیر جلالآباد مصرف میکنم.»
او، اما میافزاید که فرزندان جوانش بیشتر به غذاهای مدرن و فستفود علاقه دارند. «جوانان در خانه بیشتر چپس، مگی و ماکارونی میخورند و به غذاهای سنتی کمتر توجه دارند.»
احمدالله، میافزاید که خواست جوانان به تنوع غذایی نیز، بیشتر شده؛ وضعیتی که هزینههای اضافی را بر خانواده تحمیل کرده است. «هزینه غذاها نسبت به سابق زیاد شده است. در گذشته در خانهی ما یک نوع غذا پخته میشد و همه میخورند، یا نهایتاً با آمدن مهمان سفره متنوع چیده میشد. اما اکنون حتا تا ۱۵ نوع غذا پخته میشود که این عمل بعضاً از مجبوریت صورت میگیرد؛ مردم حاضر به قرضکردن است تا همچشمی خود را به جا بیاورند و سفره خود را خوب جلوه دهند.»
برخی دیگر از باشندگان نیز، دیدگاه مشابه دارند. محمدآصف۵۰ساله، میگوید که تفاوت ذائقه میان نسلها کاملاً محسوس است. «فستفودها و غذاهای بیرونی، نوشیدنیها و مواد وارداتی بیشتر در تنوع غذاها نقش دارند. مزایای غذاهای سنتی نسبت به فستفودها بیشتر است، اما اکثر جوانان به غذاهای مدرن مانند برگر و شورمه علاقه دارند. خودم غذاهای سنتی را بیشتر دوست دارم.»
در کنار تغییر ذائقه، برخی از باشندگان افزایش هزینهها و تنوعطلبی غذایی را نیز از عاملهای تغییر الگوهای غذایی میدانند؛ موضوعی که به گفتهی آنها، باعث شده در برخی خانوادهها چند نوع غذا به صورت همزمان تهیه شود.
محمد گل۴۰ساله دیگر باشندگان کابل نیز، میگوید که با گذر زمان غذاهای مدرن در جای غذاهای سنتی را در سفرهها گرفته است. «در این ۲۰ سال در غذاهای سنتی تفاوت آمده است. ۲۰ یا ۳۰ سال پیش غذاهای سنتی ما شوربای تخم، چلو، شوربای گنجشک و همچنان غذاهای مانند کدو و …. بود که در محیط و منطقه پیدا میشد. ولی فعلا غذاهای مدرن جاگزین غذاهای سنتی شده است.»
فاطمهی ۳۹ساله یکی دیگر از باشندگان شهر کابل نیز، با تاکید بر حفظ فرهنگ مصرف غذای سنتی میگوید: «غذاهای سنتی، فرهنگ ماست. به نظرم که غذاهای مدرن به سلامتی هم ضررهایی را دارد.»
در سوی دیگر، جوانان میگویند که فستفودها به دلیل سرعت آمادهشدن و دسترسی آسان، گزینهی مناسبتری برای روزهای پرمشغله است. افشین ۲۱ساله باشندهی کابل، میگوید: «فستفود بهتر است چون سریع آماده میشود و وقت کم میگیرد، اما غذاهای سنتی زمان بیشتری میخواهد.»
با این حال، برخی از باشندهها همچنان بر حفظ جایگاه غذاهای سنتی تأکید دارند و آن را بخشی از فرهنگ و سلامت جامعه میدانند.
این تغییر تدریجی در ذائقه غذایی، تحولی در سبک زندگی در شهرهای بزرگ افغانستان است؛ تحولی که میان سنت و مدرنیته در سفرههای مردم دیده میشود.
