یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۱۵ زوج در آستانهی ازدواج در افغانستان، نشان میدهد که ۱۱ زوج به دلیل افزایش بیپیشینهی بهای طلا، مراسم عروسی خود را به تأخیر انداخته اند؛ در حالی که مواردی از جدایی و تنشهای شدید خانوادگی نیز در پی این بحران میان این زوجها به وجود آمده است.
در بازهی زمانی اواخر ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶، بهای طلا در بازارهای جهانی تا دو برابر افزایش را تجربه کرده؛ موردی که به یکی از مانعهای اصلی در برابر ازدواج جوانان در افغانستان تبدیل شده است. از میان گفتوگوشوندگان، دستکم شش زوج ناچار به قرضگیری سنگین شده اند و چندین مورد اختلاف جدی خانوادگی بر سر مقدار و نوع طلا نیز رخ داده است.
در یکی از موارد، اختلاف بر سر خرید تنها ۱۰ گرم طلا سبب فسخ نامزدی شده است. خروشان ۲۲ساله از کندز، میگوید: «خانوادهی خسرم آمده بودند که بعد از رمضان، در سوم عید عروسی میکنیم، برویم و خرید عروسی را بکنیم. وقتی رفتیم، اول گفتند طلا بگیریم. بعد گفتند ۱۰ گرم طلا میگیریم خلاص؛ انگشتر با گوشواره. نه خودم قبول کردم، نه خانوادهام. آمدیم خانه، جنگ شد در همان جا. طلا زیب زن است، طلا به زن است. به خاطری که طلای صحیح به من نمیخریدند، عروسی و نامزدی ما فسخ شد، جدا شدیم. به من در شیرینیخوری هم طلا نگرفته بودند، گفتند در عروسی میگیریم. حالا هم جنجال کردند و جدا شدیم.»
افزون بر این، فشار خانوادهها برای رعایت کامل فهرست طلا (که به عنوان شرط ازدواج گذاشته میشود)، حتا در شرایط بحران اقتصادی، یکی از عاملهای اصلی تشدید اختلافها میان زوجهای در آستانهی ازدواج بوده و سبب تعویق ازدواج آنان شده است.
پرویز ۲۲ساله از جوزجان و کامران ۲۵ساله از هرات که هر دو به دلیل ناداری ناچار شده اند زمان برگزاری مراسم ازدواج خود را به تأخیر بیندازند، طلا و افزایش بهای آن را مانع اصلی پیش روی خود میدانند.
پرویز، میگوید: «قرار بود در همین یک ماه اخیر ازدواج کنیم؛ اما نشد. به دلیل بالارفتن قیمت طلا نتوانستیم عروسی را برگزار کنیم. صددرصد است که باید برای طلا مجبور به قرضگرفتن شویم؛ چون به اندازهای که پیش خود پول داریم، نمیتوانیم عروسی را برگزار کنیم؛ یگانه دلیلش هم طلا است. خانوادهی عروس هم گفته اند چیزی که در لیست/فهرست نوشتهایم، همان باید باشد.»
کامران، نیز میگوید: «با بالارفتن قیمت طلا که تقریباً در هر گرم سه هزار افغانی افزایش یافته، واقعاً در تأمین آن با مشکل جدی روبهرو شدم. برایم تبدیل به بزرگترین مانع عروسی شد. من یک کار پارهوقت در عکاسی دارم و سرمایهی خاصی ندارم. مجبور شدم از چند دوست قرض بگیرم و کمی هم پیشپیش از محل کارم دریافت کنم. حالا قرضدار هستم و عروسی ما تا مدتی به تأخیر افتاد. شش ماه است نامزد هستیم و هر روز در بارهی زمان عروسی سؤال میشود.»
یافتهها، نشان میدهد که برخی زوجها برای مدیریت هزینهها به گزینههایی مانند خرید طلا با عیار پایینتر یا حتا طلای تقلبی رو آورده اند؛ اقدامی که خود به تنشهای تازه میان خانوادهها انجامیده است.
غلامحیدر ۳۵ساله، باشندهی هرات، از دیگر جوانانی است که رسمهای ناپسند و هزینههای گزاف، سالها است او را از رسیدن به مرحلهی زندگی مشترک باز داشته است و با گرانی طلا، اکنون این امر را محال میداند. او، میگوید: «بلی، دلیل اساسی که مردم زیاد در آن طلا میبینند، در یک رابطه این است که نُه سال است نامزد هستم؛ اما به خاطر توقع بالای نامزدم، تا کنون عروسی نکردهایم. وقتی کمی جمعوجور میکنم مصرف عروسی را، مسئلهی طلا پیش میآید. پس مینشینم به خاطر همین طلا. یک رقم بیکاری است، به خاطر نداشتن پول برای خرید طلا، عروسی مانده. نامزدم هم هیچ خواستش پایین نمیآید که منصرف شود، طلا کم بگیرد یا نگیرد. سر همین حرف ایستاده است.»
با این حال، حتا زوجهایی که موفق به ازدواج شده اند، نیز از پیامدهای اقتصادی افزایش بهای طلا در امان نمانده اند. محمدالدین ۲۷ساله از جوزجان، میگوید: «مشکلات زیادی را دیدیم؛ زیرا طلا ضروری بود و باید گرفته میشد. خیلی زیاد برای خرید طلا قرضدار شدیم؛ اما طلایی که آنها گفته بودند، نتوانستیم بگیریم؛ طلای ایرانی گرفتیم. اما همین قیمت و گرانی تأخیر آورد. با این که آنها تأکید کرده بودند همان چیزی است که باید باشد، محبت قبلی میان ما نماند و جر و بحث زیاد شد.»
مقامهای حکومتی، نیز وجود برخی «رواجهای ناپسند» در مراسم ازدواج را تأیید میکنند و تأکید دارند که در صورت شکایت طرفهای زوج، میتوانند به قضیه رسیدگی کنند و حتا شاکیشده را به محکمه بکشانند.
سیفالاسلام خیبر، سخنگوی وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر امارت اسلامی، به سلاموطندار میگوید که محتسبان این وزارت در راستای آگاهیدهی عمومی در بارهی تفاهم و دوری از رسمهای ناپسند نیز فعالیتهای چشمگیری دارند. «در حقیقت، در برخی جاها برخی رواجهای ناپسند که خلاف ارزشهای اسلامی است، وجود دارد. این فرهنگها خلاف اسلام است و در کارهای مشروع مردم چالش و مانع ایجاد کرده؛ مانند هزینههای گزاف ازدواج که حق مشروع جوانان را از آنان گرفته است. این وزارت در این راستا در عمل مصروف است و بخش شکایت دارد. میتوانند با کسی که از او شکایت شده، در نخست از راه توصیه پیش بروند. اگر قضیه حساس بود، به محاکم معرفی میشود. اگر چنین مسائلی باشد، موضوع باید با امربهمعروف شریک شود.»
جامعهشناسان، نیز تأکید میکنند که هزینههای گزاف در مرحلهی ازدواج به ورشکستگی بلندمدت زندگی زوجها، کشیدگیهای عمیق میان خانوادهها و نبود استقلال مالی زوجین میانجامد. ضیا نیکزاد، جامعهشناس، میگوید: «این وضعیت سبب میشود که زوجین نتوانند به استقلال مالی برسند. از سوی دیگر، خانوادهها دچار اختلاف میشوند و در برخی موارد روابط از بین میرود. این نوع مدل، درست زندگیکردن را از زوجین میگیرد. تفاهم، زمینه را برای استحکام زندگی فراهم و روابط را مستحکمتر میکند.»
در اواخر ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶، بازار طلا در افغانستان همراستا با افزایش بیسابقهی بهای جهانی، گواه جهش چشمگیری در نرخها بوده است؛ به گونهای که بهای هر گرم طلای ۲۴ عیار که پیشتر ۵۰۰۰ تا ۵۵۰۰ افغانی معامله میشد، در ماههای پسین به ۹۰۰۰ تا ۱۰ هزار افغانی رسید. طلای ۲۲ عیار نیز از ۴۵۰۰ تا ۴۰۰۰ افغانی به نزدیک ۹۰۰۰ افغانی و طلای ۱۸ عیار از حدود ۴۰۰۰ تا ۴۳۰۰ افغانی به بیش از ۸۰۰۰ افغانی در هر گرم افزایش یافت. این رشد تقریباً دوبرابری در عیارهای مختلف، نه تنها قدرت خرید خانوادهها را به شدت کاهش داده، بل طلا را از یک کالای سنتی و ضروری در مراسم ازدواج، به یکی از بزرگترین مانعهای اقتصادی برای جوانان تبدیل کرده است.
