در حالیکه منطقه شاهد تنشهای نظامی و افزایش فشارهای اقتصادی در پی پایان بینتیجهی دور نخست گفتوگوی ایران و امریکا در پاکستان است، بار دیگر، نگاهها به دور تازهای از گفتوگوها میان دو کشور دوخته شده است؛ دوری که احتمال میرود روز پنجشنبه برگزار شود.
بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای امریکایی، تماسها برای برگزاری دور جدید مذاکرات همچنان ادامه دارد، هرچند محل نهایی آن مشخص نشده است. در این میان، ژنو و اسلامآباد به عنوان گزینههای اصلی مطرح استند. همزمان، امیدها برای دستیابی به نوعی پیشرفت پیش از پایان مهلت آتشبس رو به افزایش است.
ناصر حسینی، خبرنگار الجزیره در واشبنگتن، با استناد به درزهای اطلاعاتی از منابع دیپلماتیک، میگوید: با وجود آن که شکافهای جدی همچنان پابرجاست هر دو طرف تمایل روشنی برای حفظ کانالهای ارتباطی دارند؛ تلاشی برای جلوگیری از لغزش بهسوی رویارویی گستردهتر. به گفتهی او، رایزنیهای جاری عمدتاً بر جنبههای لجستیکی دور آینده و تنظیم دستورکار آن متمرکز است. در این میان، ژنو به دلیل سهولت دسترسی و کاهش زمان جابهجایی هیئتها، گزینهی عملیتر ارزیابی میشود.
حسینی همچنین به تغییر نسبی در لحن امریکا اشاره میکند؛ جایی که همزمان با افزایش فشارهای نظامی، تأکید بر ضرورت تداوم مذاکرات نیز پررنگتر شده است. این همزمانی نشان میدهد واشینگتن در پی مدیریت فشارها بدون بستن مسیر راهحلهای سیاسی است.
در اسلامآباد، عبدالرحمان مطر، رییس دفتر الجزیره، به نقل از منابع ارشد وزارت خارجهی پاکستان گزارش داده که این کشور رسماً آمادگی خود را برای میزبانی دور دوم مذاکرات اعلام کرده است. این اقدام در ادامه تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد پس از ناکامی دور نخست صورت گرفته و هدف آن حفظ روند گفتوگوهاست. به گفتهی او، پاکستان امیدوار است بر پایه تفاهمهای جزئی قبلیِ هرچند اعلامنشده، حرکت کند. این میانجیگری با مشارکت مقامهای بلندپایه از جمله وزیر خارجه و فرمانده ارتش، دنبال شده است.
در همین حال، آتشبس دوهفتهای وارد روزهای پایانی خود شده و تنها چند روز تا پایان آن باقی مانده است. این وضعیت، پاکستان را به افزایش تماسها با طرفین و بازیگران بینالمللی واداشته، با این امید که یا دور جدید مذاکرات در همین بازهی زمانی برگزار یا آتشبس تمدید شود.
از سوی دیگر، احمد رهید، خبرنگار الجزیره در واشینگتن، تأکید میکند که احتمال برگزاری مذاکرات در پنجشنبه جدی است، هر چند هنوز مشخص نیست گفتوگوها مستقیم خواهد بود یا غیرمستقیم و چه مدت به طول خواهد انجامید. به گفتهی او، مهمترین تحول در موضع امریکا، اعلام «پیشنهاد نهایی» از سوی جیدی ونس، معاون رییسجمهور امریکا است؛ پیشنهادیکه شامل شرطهای سختگیرانه مانند توقف کامل غنیسازی اورانیوم و خروج ذخایر غنیشده از ایران میشود. این شرطها با مطالبهی بازگشایی کامل تنگهی هرمز همراه شده و نشاندهندهی پیوند میان پرونده هستهای و امنیت انرژی جهانی در چارچوبی واحد است.
واشینگتن، همزمان با اعمال محاصرهی دریایی بر بندرهای ایران، فشار اقتصادی مضاعفی وارد کرده است؛ اقدامیکه با هدف تضعیف توان اقتصادی تهران و واداشتن آن به امتیازدهی صورت میگیرد، به ویژه در شرایطیکه اقتصاد ایران وابستگی بالایی به درآمدهای نفتی دارد. در کنار این فشارها، تقویت حضور نظامی امریکا در منطقه از جمله استقرار ناوهای هواپیمابر، پیامی روشن دربارهی احتمال توسل به گزینههای نظامی در صورت شکست دیپلماسی مخابره میکند.
در تهران، عامر لافی، خبرنگار الجزیره، از تحرکات گسترده دیپلماتیک خبر میدهد که با مشارکت بازیگران منطقهای و بینالمللی در جریان است. این تلاشها با هدف مهار تنشها و تضمین تداوم جریان انرژی، به ویژه در ارتباط با تنگهی هرمز صورت میگیرد. به گفتهی او، وزیر خارجهی ایران با همتایان خود در کشورهای مختلف تماسهایی برقرار کرده تا کانالهای گفتوگو باز بماند هردچند هنوز جزئیات رسمی از دور بعدی منتشر نشده است. بهگفتهی لافی، ایران ضمن بازنگهداشتن دروازهی مذاکره، بر خطوط قرمز خود تأکید دارد از جمله مخالفت با توقف کامل غنیسازی اورانیوم. در عین حال، آمادگی برای کاهش سطح غنیسازی در چهارچوب حفظ برنامهی هستهای صلحآمیز مطرح شده است. در این میان، موضوع غنیسازی و وضعیت تنگهی هرمز دو محور اصلی اختلاف باقی مانده اند. تهران هرگونه نقشآفرینی امریکا در مدیریت این گذرگاه را رد میکند و آن را مغایر با حاکمیتش میداند.
با این حال، برخی مقامهای ایران از امکان رسیدن به «نقطهی میانی» سخن گفته اند؛ مشروط به آن که واشینگتن انعطاف بیشتری به ویژه در زمینهی کاهش تحریمها نشان دهد.
در مجموع، این تحولات در بستری از تنشهای میدانی و رقابت راهبردی جریان دارد. امریکا میکوشد از برتری نظامی و اقتصادی خود برای تقویت موقعیت چانهزنی بهره گیرد، در حالی که ایران بر عامل زمان و توانایی خود در مدیریت فشارها تکیه کرده است. در چنین شرایطی، دور احتمالی مذاکرات پنجشنبه میتواند آزمونی تعیینکننده باشد: فرصتی برای تبدیل فشار و تهدید به یک مسیر دیپلماتیک یا نقطهای برای تشدید بیشتر تقابل.
