سلاموطندار عیاللرنینگ روحی احوالینی تېکشیریش اوچون افغانستان ۲۶ ولایتیده ۴۰۱ عیال اورتهسیده توشکونلیک (افسرده) رقمینی تېکشیرگن. بو تدقیقاتنینگ نتیجهسی اساسیده، بو عیاللرنینگ ۴۹.۶۷ فایزی اورته توشکونلیک و ۵۰.۳۳ فایزی روحی سلامتلیکّه ایگه دیر.
اوشبو سوراوده، عیاللر اورتهسیده روحی قیینچیلیکلر هم تېکشیریلگن. ایشسیزلیک، کمبغللیک، عایلهوی باسیملر و عایلهده عیاللرنینگ اجتماعی برقرار اورنی، عیاللر اورتهسیدهگی قیینچیلیکلرنینگ اساسی عاملی دییلگن.
اقتصاد فاکولتهسیدن فارغ بولگن کابللیک ۲۶ یاشر ناهید، توزوم اۉزگریشی و ایشینی قولدن بیرگچ، توشکونلیککه چلینگن ایتیشیچه، قدریتسیزلیک و بیکارلیک طفیلی ایشانچی کمهیشی، کوندهلیک قیینچیلیکلریدن بیر بولیمی دیر.
ناهیدنینگ کوپهیتیریشیچه: «بعضی کونلر یورهگیم فقط اوخلهی و هېچ اویغانمهی دیېدی. اونیمسیز بولیش حسی بوتون تنهمنی قمرهب آلگن اۉزیم و حیاتیم اوچون هېچ بیر ایش قیلگنیم یوق. بیکار بولگنیمدن بیری اۉزیمگه سابق کبی ایشانمهی من.»
شونینگدیک، غور یشاوچیسی ۲۴ یاشر فرشته، کمپیوترساینس بولیمینی بیتّیرگن، ایش فرصتلری یوقلیگی و مالی مستقللیکّه ایریشه آلمسلیکنی توشکونلیک اصلی سببلریدن عنوان قیلیب ایتیشیچه، اقتصادی قیینچیلیککه قرهمسدن اوقیش و حیاتی یخشیلنیشی اوچونکېتمه-کیت سعی-حرکت قیلگن بولسه-ده، اما بیکارلیک طفیلی ناامیدلیک قیلهدی.
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
فرشتهنینگ کوپهیتیریشیچه: «کیچهلر کوزیمگه اویخو کیلمهیدی؛ کوپ اویلش اوچون تینچ بوله آلمهی من، کېلهجگیم نیمه بولهدی و کونی کېلیب اېستهگن حیاتیمگه ایریشه آله من می دیب اویلهی من. بیر کون ایشلهی، مستقل بولهی دیب اوقیدیم؛ بیراق حاضر اوینینگ بیر بورچهگیده و قولیم عایلهنینگ کېسهسیده دیر.»
بلخلیک ایکّی باله آنهسی ۳۵ یاشر زهره گه کوره، عایلهوی باسیملر و حیاتنینگ کوندهلیک مسئولیتلری اونینگ روحی اوستیگه قتیق تأثیر قوییب و اویده تینیمسیز سعی-حرکتلر بیلن، چېکن زحمتلری کوزگه کوریلمسلیگینی اویلهیدی و بو مسئله اونینگ تشویشی گه سبب بولگن.
اونینگ ایتیشیچه: «اوی بوتون ایشلری و بالهلرنی قرهش مینی زمهمگه. ایرتهلبدن شام گه قدر ایشلهی من؛ بیراق کېمسه قدریمنی بیلمهیدی، فقط ایش ماشینی بولیش بولیب و اوی ایشلرینی بجریشنی اویلهی من و هیچ قدریم یوق و بو مینی رنجیتهدی. هر کیچه اوخلش اوچون اویخو دارو ایچهمن.»
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
شونینگدیک، فاریابلیک ۲۶ یاشر حمیرا، روحی قیینچیلیکلرنینگ اساسی سببلریدن بیرینی ایری یوقلیگیده تورموش اورتاغینینگ عایلهسیده کیتمه-کیت تنقیدلر، قاپال معمالر و کېسکین محیطده یشهگن حیاتی بیلن باغلهیدی. «ایریم ایرانده مسافر دیر و مین اېسه اونینگ عایلهسی بیلن یشهی من. تورموش قورگنیمدن ایککی ییل اوتماقده، حتا بیر کون تینچلیک کورگنیم یوق. قینانم هردایم مینی کمسیتهدی. هېچ کیم سۉزلریمگه اعتبار بیرمهیدی و کیچهلری ییغلب اوخلهی من.»
باشقه تاماندن، روانشناسلرنینگ ایشانچی گه کوره، افغانستاندهگی عیاللرنینگ روحی سلامتلیگیگه ضرر یېتکزهیاتگن اساسی عامللردن بیری، عایلهوی و اجتماعی باسیملر همده چېکلاولر دیر، بو عامللر روحی توشکونلیک کبی روحی بوزیلیشلر گه آلیب کېلیشی ممکن.
روانشناس محمدالله بلوچنینگ ایتیشیچه: «شبههسیز، اگر اجتماعی، اقتصادی و باشقه چېکلاولر حتا که جنسی کمسیتیشلر عیاللر اوستیده حاکم بولسه، اولرده روحی باسیم، تشویش و توشکونلیک کبی حالتلر یوزه گه کېلهدی. بو اېسه اولا عایلهلر یول-یوریق بیریشیدن باشلنیشی کېرهک.»
شو بیلن بیرگه، ایریم جمعیتشناسلرنینگ فکریچه، عیاللرده کوزهتیلهیاتگن روحی توشکونلیک عایلهوی تیزیلمهلرنینگ برباد بولیشی گه سبب بولیشی و بو حالت جمعیتنی ترتیبسیزلیک و بیقرارلیککه آلیب باریشی ممکن.
جمعیتشناس شریفالله نیکویی، عایلهوی پایدیوارنینگ ضعیفلشیشنی اجتماعی توزیلمهلر ییمیرلیشی و مدنی معمالر یوزه گه کېلیشینینگ سببی دیب بیلهدی. اونگه کوره: «عیاللر توشکونلیکه توشگن جمعیتنی ساغلام جمعیت دیب بولمهیدی؛ چونکه عیاللر جمعیت اینیقسه عایلهنی توزیش اصلی عنصر حسابلنهدی. عایلهده عیاللرنینگ توشکونلیگی و عایلهدن جامعه گه تأثیر قیلهدی؛ یعنی نتیجهده نهفقط توشکونلیک عیال، بلکه توشکونلیک جمعیت گه ایگه بولهمیز.»
عیال حقوقی فعاللری هم عیاللرنینگ روحی حالتی و اولرنینگ اۉز حقوقلری گه ایگه بولمهیاتگنیدن خواطر بیلدیرهدیلر.
عیال حقوقی فعالی سوسن خالقیار، عیاللرنینگ جمعیتده تولیق اعضا صفتیده تن آلینمسلیگی و فقرالیک حقوقلریدن محروم اېتیلیشنی اولرنینگ توشکونلیک اساسی سببلریدن بیری دیب بیلهدی. اونگه کوره: «عیاللر کوپینچه حالتلرده کمسیتیلهدی؛ جمعیتده بیر کیشی اولهراق تن آلینمهیدی و فقرالیک حقوقدن محروم دیر؛ حتا اېنگ دستلبکی حقوقیدن. بو اوزی عیاللرنینگ روحی سلامتلیگی ضرر کوریشی گه سبب بولهدی.»
برچهسی بیلن، سرپرست حکومت ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی سۉزلاوچیسی شرافت زمان امرخیلنینگ ایتیشیچه، سۉنگی ییللرده توشکونلیک درجهسی کمهیگن. اونینگ کوپهیتیریشیچه، بو کسللیک سانی انیق بولمسهده؛ بیراق مملکت مقیاسیده طبیات مرکزلرده روحی مصلحت و دوالنیش خذمتلر کورسهتیلماقده.
اونینگ تأکیدلشیچه: «حاضرگی کونده مملکتده روحی کسللرنینگ سانی بیللی اېمس؛ بیراق اوتمیش گه نسبتن طبیات مرکزلریده کسللرنینگ مراجعتی کمهیگن. اسلام امیرلیگی قدرت گه ایریشمسدن آلدین اۉتکزیلگن تېکشیروو اساسیده، افغانستاننینگ ۵۰ فایز خلقی توشکونلیک کسلی گه چلینگن اېدیلر؛ اېندی روحی مصلحت بیریش و دوالش خذمتلری مرکزلر تورت زونیده ۴۴۰ ساغلیق مرکزده دوام اېتماقده.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ افغانستاندهگی عیاللر بولیمی گزارشی گه کوره، عیاللرنینگ روحی سلامتلیگی تشویشلنرلی بیر احوال گه کېرماقده. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عیاللر بولیمینینگ میلادی ۲۰۲۴-ییلده اۉتکزگن تېکشیرووی اساسیده، اشتراک اېتگن هر ۱۰ عیالدن ییتتی نفری اضطراب، انزوا یا که توشکونلیکنی باشدن کېچیرگن.
