سلاموطندارنینگ افغانستان بعضی ولایتلریده ۲۸ نفر عیال بیلن اوتکزگن صحبت نتیجهلری شونی کورستهدی کی، بو عیاللرنینگ ۱۶ نفری بالهلرینینگ تقدیری و تربیهسیده هیچ قندهی رولی بولمهگن. شوندهی وضعیتده حقوقشناسلر و دین عالملری عیاللرنینگ، خصوصاً آنهلرنینگ عایلهدهگی مهم قرارلرده اینیقسه بالهلرینینگ تقدیری و تربیهسیده رولی مهم ایکنلیگینی تأکیدلهیدیلر و آنهنینگ رولینی اعتبارسیز قالدیریش عاقبتلری حقیده آگاهلنتیرهدیلر.
بالهلرینینگ تربیهسی و تقدیری بیلن هیچ قندهی علاقهسی بولمهگن ۱۶ عیالدن ۸ نفری بو رول اولرنینگ ایرلری تامانیدن چیکلنگنینی ایتگن، قالگن ۸ نفری ایسه بو رول اوغیل طرف عایلهسی تامانیدن اولردن آلینگنینی بیلدیرگن.
اوشبو عیاللردن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، جمعیتدهگی ناتوغری توشونیش و عایلهوی باسیملر سببلی، اولر عایلهده مصلحت بیریش حقیدن محروم ایتیلگن. اولر گه کوره، بو مسئله عیالرنینگ کوچی و صلاحیتیگه سلبی تأثیر قوییب و عیاللر گه چیکلاو قوییلیشی گه آلیب کیلهدی.
فاریابلیک ۲۷ یاشلی زلیخا، لیسانس درجهسیگه قدر اوقیگن شوندهی دییدی: «بویوک قرارلر جملهدن اوی اوچون ییر ساتیب آلیش، بیر ولایتدن باشقه ولایت یا کی باشقه مملکت گه مهاجرت قیلیش، بالهلریمنینگ توی قیلیشی کبی مسئلهلرده عیاللردن مصلحت سورهلمهیدی و نهایی قرار عایله ایرککی تامانیدن قبول قیلینهدی.»
قندوز یشاوچیسی ۴۰ یاشلی شازیه، ناتوغری توشونیشلر قربانی بولگن عیاللردن بیری. اونگه کوره، ایری وفات ایتگچ، بالهلری بارهسیده مصلحت و قرار قبول قیلیش اوندن آلینگن.
او شوندهی دییدی: «ایریم وفات ایتگن و قرارنی قیناغهلریم آلهدی، بالهلری و عایله حقیده قرار قبول قیلیشده هیچ صلاحیتیم یوق. هر نرسهده میندن مصلحت سورهلمهیدی و بالهلریمنینگ صلاحیتی هم ابهلری قولیده.»
قندوز یشاوچیسی ۳۵ یاشلی لیدا خوددی شوندهی حکایه قیلهدی: :«تعلیم و تربیه بارهسیده مصلحتیم مهم ایمس قیناتم عایلهسی ایتگن گپ بولهدی، بیران جایگه بار دیسه بارهمن و بارمهدیسه بارمهی من، مدرسه باریش گه رخصت بیریشمهیدی. اوغیل و قیزیم بلاغت گه ییتگن حیاتلری حقیده قرار قبول قیلیشده هیچ صلاحیتیم یوق.»
افغانستانده ناتوغری عنعنهلر نیچه مراتبه عیاللر حیاتینی یوق قیلگن. ۴۰ یاشلی رقیه، قیزی قانونی یاشنی تولدیرمسدن و اونینگ ناراضیلیگی بیلن تورموش گه چیقریلدی و ایندی فقط بالهلری بیلن قالگنینی بیلدیرهدی. اونینگ ایتیشیچه: «۱۲ یاشلی قیزیمنی اونشتیردیلر مینی خبریم یوق ایدی و ناراض ایدیم و تورموش گه چیقریلگنیدن نیچه مدت اوتیشیدن کیین عالمدن اوتدی، اوندن بیر قیز و بیر اوغیل قالگن. میندن هیچ کیم مصلحت سورهمهیدی.»
حقوقشناس پرویز خلیلی گه کوره، حنفی فقهده عیاللر گه اوی ایشلری و بالهلرینینگ حیاتی حقیده قرار قبول قیلیش صلاحیتی بیریلگن، هیچکیمنینگ حقی یوق عیاللردن قانونی و شرعی حقلرینی آلسه.
او شوندهی دییدی: «دین و شریعتده افغانستانده عیاللر گه مصلحت بیریش و قرار قبول قیلیش صلاحیتی بیریلگن، مالیهوی ایشلر، عایله، بیلیم، حقیده. عیال عایله ایشلری، تورموش اورتاغی، آته-آنه، ایناغه و بالهلری اوچون مصلحت بیره آلهدی.»
دین عالمی شریفالله شریفی، اسلام و شریعت عیاللر اوچون کرامت و حرمت قائل و اولر عایله ایشلری اینیقسه بالهلرینینگ کیلهجگی و تربیهسی حقیده قرار قبول قیلیش صلاحیتیگه ایگهلیگینی ایتهدی.
او شوندهی دییدی: «الله متعال برچه ایشلرده عیال و ایرکککه تینگ حق بیرگن، شونینگدیک الله عیالگه ایرینینگ اوییده امیر و بالهلرینینگ سرپرستلیگینی قیلیش صلاحیتینی بیرگن و عیالنی آمر اولهراق تعیینلهگن نیمه ایشنی قیلسه و نیمه ایشنی قیلمسه.»
عیال حقوقی فعالی تهمینه منگل، عیاللر کمسیتیلیشی و اونینگ بالهلری تربیهسیگه سلبی تأثیری حقیده آگاهلنتیریب شوندهی دییدی: «اویده عیالنینگ فکر-ملاحظهسی و راضیلیگی انابت گه آلینمهگن حالده، ایشانچسیزلیک، توشکونلیک و کمسیتیلیش حسینی تاپتیرهدی، عایلهده جنجل و ایشانچسیزلیککه آلیب کیلهدی و بالهلرنینگ تربیهسیگه سلبی تأثیر قویهدی.»
شو بیلن بیرگه، اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی مسئوللری، عیاللر اوی ایشلرینی ترتیب گه سالیش، مصلحت بیریش و قرار قبول قیلیش صلاحیتیگه ایگه و بو وزیرلیک بوتون ولایتلرده عایلهلر اوچون خبردارلیک قیلیش ریجهلرینی عملگه آشیرماقدهلیگینی بیلدیرهدی.
امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «مبارک اسلام دینی اساسیده، جمعیت ایرکک و عیاللردن تشکیل تاپگن، عیاللر اوی ایشلری و قیینچیلیکلرنی حل قیلیشده رولی بولگنی کبی، تورموش اورتاق صفتیده عایله ایشلری خصوصاً بالهلرنینگ تربیهسی حقیده صلاحیت گه ایگه. امر معروف وزیرلیگی عیاللرنینگ صلاحیتلری بارهسیده ایشلهماقده، صلاحیتلر معلوم و بوتوغریده عملی ایشلرنی قیلگنمیز و افغانستاننینگ تورت تامانی و ولایتلریده خبردارلیک قیلیش جریانی دوام ایتماقده – عیاللر صلاحیتلری بارهسیده بیلیش اوچون.»
ایتیش ضرور کی، افغانستان خلقی کوپینچه ساحهلرده عنعنهلر گه عمل قیلهدی شونینگ اوچون بو عنعنهلر عیاللرنینگ حقوقی اوستیگه سلبی تأثیر قویگن؛ ایشلشدن آلیب اوی ایشلرینی بجریشده صلاحیتسیزلیک و اولرنینگ بالهلرینینگ تربیهسی و کیلهجگی حقیده مصلحت سورهلمسلیگیگه قدر.
