کیریش:
قویاش ۱۴۰۴-ییل، ۹-سنبله یکشنبه کیچه – میلادی ۲۰۲۵-ییل، ۳۱-آگست گه تینگ، کوچلی زلزله افغانستان شرقی حدودلری اینیقسه کنر ولایتینی قیمیردهتدی. بو زلزله کنر قۉشنی ولایتلریده هم سیزیلدی. دنیا زلزلهنی انیقلش مرکزلری، افغانستان شرقیده یوز بیرگن زلزله کوچینی ۶ درجه ریشتر اعلان قیلدیلر، بو افغانستانده یوز بیرگن مثلسیز طبیعی آفت بولگن. اوشبو زلزله کنر ولایتینینگ اکثریت تومنلرینی اۉز ایچیگه آلسهده، اېنگ کوپ نورگل، سوکی، خاصکنر و باشقه حدودلریده سیزیلگن. کنردهگی زلزله افغانستانده سۉنگی ییللرده اېنگ اولیملی طبیعی آفت دیب قید ایتیلگن. اوشبو طبیعی آفت نتیجهسیده، ۲۲۰۰ کنرلیک جان بیریب و ۴۰۰۰ مینگدن آرتیق کیشی یرهلندی و شونینگدیک ۸۰۰ مینگدن آرتیق یشش اوی بوزیلدی.
یېتکرمهلرنینگ بیر نیچه کون اوتیشی بیلن اونیتیلهدیگن گزارشلریدن فرقلی روشده، بو تېکشیرو برچه تامانلمه شکلده اۉتکزیلیشی گه سعی-حرکت قیلینگن – انسانی تلفاتدن آلیب یشش محیط، روحی سلامتلیک انقراضیدن آلیب آزیق-آوقت خوفسیزلیگی معمالرینی اوز ایچیگه آلهدی.
افغانستاننینگ جیولوجیک موقعیتی
افغانستان اوراسیا ایچیده جایلشگن کېنگ قمراولی حدود دیر. افغانستان و پاکستان چېگرهسی حدودلری هندوکشده جاذبهلی بیلباغ (کمربند) موجود، شو سببلی افغانستان دنیا مقیاسیده اېنگ کوپ زلزله یوز بیرهدیگن مملکتلردن حسابلنهدی.
میلادی ۱۹۵۰ ییلدن حاضرگچه، افغانستانده صادر بولگن زلزلهلر عاقبتیده تخمیناً ۱۷ مینگ ۴۰۰ کیشی هلاک بولگن. افغانستانده زلزله بوییچه ایلک قیدلر میلادی ۷۳۴ ییل گه توغری کیلهدی، بو اېسه مملکتده زلزلهلر بیلن باغلیق اوزاق تاریخ موجودلیگینی کورستهدی.
۲۰۲۵ییلگی کنر زلزلهسی: جیولوجیک خصوصیتلر
کنر زلزلهسی خاص خصوصیتلر گه ایگه اېدی – اونی اینیقسه اولیملی قیلدی:
. آز چقورلیک: فقط ۸ کیلومتر چقورلیکده یوز بیردی – بو اېسه یوزهکی کوچلی زلزله یوز بیریب و کوپینچه ضرر یېتکزیش گه سبب بولدی.
. زلزله یوز بیرگن پیتی: یریم کیچه، آدملر لایدن یسلگن اویلرده اوخلهیاتگن پیتده.
. موسمی یامغیرلر: هفتهلر دوامیده یاغگن موسمی یامغیرلر قیهلیک (شیبلر)نی یومشهتیب یوبارگن اېدی – سرکلر و قیشلاقلرنی توپراق آستیده قالیشیگه آلیب کیلدی.
ییر شکلی اۉزگریشی: اساسی زلزله پیتیده ییر یوزهسی ۳۱-آگست کونی ۲۳ سانتیمتر گه اۉزگرگن.
مسئله طرحی
افغانستان کبی مملکتلرده طبیعی آفتلر ترقیات پسلیگی و یېترلیچه آست قورمهلر یوقلیگی سببلی، باشقه اولکهلر گه قرهگنده انسانی تلفات و کېنگ مقیاسده یشش محیط بوزیلیشیگه آلیب کیلهدی؛ چونکه بوکبی جمعیتده هر قندهی طبیعی آفت، یشاوچیلرنی کوپراق تهدید قیلهدی.
کنر اهالیسی، کیتمه-کیت یشش محیط انقراضی و طبی خذمتلردن ییترلیچه فایدهلنه آلمهیاتگن بیر پیتده، زلزله اولرنینگ بار امکانیتلرینی آلدی. سۉنگی ییللردهگی قورغاقچیلیک، یامغیر کم یاغیشی و کنرده ایکینچیلیک یخشی حاصل بیرمسلیگی، اوشبو ولایت یشاوچیلرینی باشقه وقتلر گه قرهگنده ضعیف احوال بیلن دوچ قیلگن. باشقه تاماندن کنردهگی عیاللر زلزلهدن اول هم طبی خذمتلردن اساسی شکلده فایدهلنیش قیینچیلیگی بیلن روپهره اېدیلر.
زلزله تلفاتی ملی و خلقارا نهادلر تامانیدن شریک قیلینگن بولسهده، بیراق جبرلنگنلر قندهی باسیملرنی باشدن اۉتکزماقده و بیریلگن یاردملر اولرنینگ قنچهلیک احتیاجلری جملهدن آزیق-آوقت و یشش جای قیینچیلیگینی حل قیلگن همان نامعلوم. شونینگدیک، زلزلهدن سۉنگ عیاللر طبی خذمتلردن قنچهلیک فایدهلنماقدهلیگی بیللی اېمس.
سلاموطندار خبرچیلری کنر ولایتی «سوکی تومنی گه باریب زلزلهدن جبرلنگن عایلهلرنینگ قیینچیلیگینی یقیندن کوزهتگن. گزارشده صحبت قیلگنلر یشش جایلری بوزیلیب و عزیزلرینی قولدن بیرگنلرینی ایتگنلر. بو سوراوده سوکی تومنیدهگی فاجعه شفاف عکس ایتتیریلیشی اوچون تلاش قیلینگن. واقعه طفیلی اولیب و یرهلنگنلر، بوزیلگن یشش اویلر و یشش محیط ضررلری و یاردم کورسهتیلگنیدن کېین عیاللرنینگ احوالی تېکشیریلگن.
تدقیقات اهمیتی
کنرده زلزلهدن جبرلنگنلرنینگ انیق رقمی هنوزگچه ترقهلمهگن. بوتوغریدهگی کوپینچه گزارشلر دولت یا کی خلقارا تشکیلاتلرنینگ معلوماتیگه اساسلنیب تیارلنگن و قربانلرنینگ مستقیم آوازی کمرنگ کورسهتیلگن. اوشبو سوراو بیرینچی مراتبه ۱۰۶۱ جبرلنگن عایله آوازینی مستقیم طرزده ثبت ایتگن.
فاجعه بعدلرینی تېکشیرهدی: تلفات، آوارهلیک، یشش محیط، تعلیم، سلامت، آزیق-آوقت خوفسیزلیگی و روحی سلامتلیک.
خاتین-قیزلر و بالهلر گه عاید معمالرنی مستند قیلهدی.
یاردم کمچیلیکلرینی کورستهدی.
بو گزارش شونی کورستهدی کی، سیاستچیلر، یاردم بیروچی تشکیلاتلر و تدقیقاتچیلر، کېلهسی آفتلر گه تیارگرلیک کوریش و قیته قوریش اوچون ریجه اوزهتیشگه یاردم بیریشلری ممکن.
تدقیقات اصلی سوراقلری
کنر سوکی تومنی یشاوچیلریدن قنچهسی زلزله طفیلی اولیب و یرهلنگن؟
زلزله، خاتین-قیزلر و بالهلرنینگ روحی سلامتلیگیگه قندهی تأثیر قویگن؟
قنچه ایکینچیلیک ییرلر بوزیلیب و قنچه چاروالر تلف بولگن؟
جبرلنگنلر گه قنچهلیک یاردم کورسهتیلگن؟
مکتبلر و بالهلرنینگ اوقیتیش جریانی قندهی؟
تدقیقات اصولی
اوشبو سوراونامه تدقیقات اصولی مقداری بولیب، کنر ولایتینینگ سوکی تومنیدهگی جمعیت گه اساسلنگن.
معلوماتلرنی ییغیش اصولی
اوشبو سوراونامه معلوماتلری، میدان گه حضور تاپیش و زلزلهدن جبرلنگنلر گه سوال بیریش بیلن ییغیلگن.
موردی تدقیقات
کنر ولایتی سوکی تومنی، زلزله طفیلی جبرلنگنلر اولهراق تنلنگن بولیب و بو تومننینگ ۱۰۶۱ اهالیسی، اوشبو سوراونامه گه اشتراک ایتگن.
تدقیقات مهم قیینچیلیکلری
اشتراک ایتگنلرنینگ بیلیمی پسلیگی سبب بولگن:
. بعضی سواللرنینگ توشینیشی قیین بولگن
. اوخشش ورینتلر اورتهسیده فرقدهگی قیینهلیش
. مسلکی سواللرده «جوابسیز» جواب قیتیریش کوپهیشی
. واقعه بیلن باغلیق روحی باسیملر
سوارونامه گه جواب قیترگنلرنینگ ۸۳.۳ فایزی روحی باسیملر بیلن چلینیشیگه قرهمی:
. کوپلب اوچون آغریقلی تفصیلاتلرنی ایسلش (اولیم سببی، انیق هلاک بولگنلر سانی) قیین اېدی.
. بعضی کیشیلر، نازک موضوعلر حقیده گپلشمسلیکنی افضل کوردی.
. باشقه جوابلر (مثلاً اولیم سببلری بوییچه ۱۸.۲ فایز) احتمال «ایزاح بیرماقچی اېمس من» دیگن معنانی بیلدیردی.
مدنی حساسیتلر
. جان بیرگنلر حقیده: ۲۰ فایز جوابسیز + ۰.۸ فایز «جواب بیریشنی اېستمهی من».
. حاملهدار عیاللر حقیده: ۱۳.۷ فایز جوابسیز + ۳.۷ فایز «جواب بیریشنی اېستمهی من».
. محلی مدنیتده اولیم و عیاللر مسئلهلری حقیده گپلشیش قیین.
. صحبت اوچون ناقولی شرایط
. ۹۶.۶ فایز اهالی خیمه یا کی آچیق جایده حیات کیچیرر اېدی.
. صحبت اوچون مناسب جای یوق اېدی.
. کوندهلیک قیینچیلیکلر اوچون دقتلر چلغیگن.
گزارش خلاصهسی
اوشبو تېکشیرو، سلام افغانستان یېتکرمه موسسهسی (سلاموطندار رادیوسی) تامانیدن، کنر لایتی سوکی تومنیده زلزله طفیلی جبرلنگن ۱۰۶۱ عایله بیلن صحبت اۉتکزیلدی. جواب قیترگنلر، کوپراق ایرککلر (۹۹.۵فایز) بیلیم پسلیگی بیلن، (۶۱.۳ فایز سوادسیز) و ایکینچیلیک، چاروهچیلیک بیلن مصروف (۳۲.۶ فایز) اېدیلر. نتیجهلر شونی کورستهدی کی ۱۳.۲ فایز عایلهلرده چمهسی بیر کیشی هلاک بولگن؛ عینحالده ۴۲.۹ فایز عایلهلرده یرهلنگن بولیب، اولردن ۲۵.۵ فایزی آغیر یرهلنگن. کوپراق کیشیلر توپراق و بلندلیکدن قولش طفیلی هلاک بولگن. آواره بولگنلر انقراضی هم کوپ بولگن؛ شوندهی که عایلهلرنینگ ۹۲.۴ فایزی اویلرینی ترک ایتیشگه مجبور بولیشگن، اولرنینگ ۶۷.۱ فایزی وقتینچه، ۲۵.۳ فایزی اېسه دایمی روشده کوچیریلگن. ۶۱.۷ فایزی آچیق جایده، باش پنه یوق حالده یشهماقده، ۳۴.۹ فایز اېسه وقتینچهلیک خیمهلرده جایلشگن. ضرر کورگنلرنینگ ۷۷.۶ فایزی بوتون اویلری و مال-ملکینی قولدن بیرگن.
زلزله، کېنگ قمراولی یشش محیط عاقبتلری بیلن روپهره بولگن. ۸۱.۵ فایز سوو منبعلری یوق یا کی افلاسلنگن، ۹۳.۲ فایز ایکینچیلیک ییرلر بوتونلی یا کی قسمی شکلده بوزیلگن و ۵۹.۵ فایز چاروالر تلف بولگن. ۹۷.۹ فایز یوللر توسیلگن یا کی بوزیلگن و ۸۳.۸ فایز اورمانلر ضرر کورگن. تعلیم بولیمیده، ۹۵.۳ فایز مکتبلر بوتونلی یا کی قسمی شکلده بوزیلگن و نتیجهده ۸۷.۱ فایز بالهلر وقتینچهلیک خیمهلرده تعلیم کوریشیگه آلیب کیلگن. آزیق-آوقت خوفسیزلیگی خواطرلی دیر. ۷۶.۴ فایز عایلهلر بوتونلی آزیق-آوقت یاردملر گه محتاج، ۴۲ فایز ایچکیتمه و قوسیش کسلیگه چلینگن و ۳۲.۴ فایز اهالی اېنگ آز طبی خذمتلرن فایدهلنماقده. آنه و بالهلر سلامتلیگی هم جدی خوف بیلن دوچ بولگن؛ چونکی ۲۹.۸ فایز عایلهلر طبی خذمتلردن فایدهلنه آلمهیدیگن حاملهدار عیاللری بار و ۷۲.۳ فایز عایلهلرده سوت بیروچی عیاللر بار. ۴.۶ فایز توغیشلر اویده امکانیتسیز عملگه آشیریلهدی و ۷۸.۷ فایز بیش یاشنی تولدیرمهگن بالهلر کسل، توییب آوقتلنمسلیک یا کی ایکیلهسیگه چلینگن.
روحی سلامتلیک انقراضی، زلزله جدی سلبی عاقبتلریدن حسابلنهدی. ۸۳.۳ فایز عیاللر و بالهلر روحی اۉزگریشلر گه چلینگن، ۹۰.۳ فایز قورقیش، تشویش و توشکونلیکه چلینگن و ۵۰ فایز عایلهوی جنجللر آشیشیگه آلیب کیلگن. یاردملردن فایدهلنگن حقیده، ۴۱.۳ فایز عایلهلر کېنگ قمراولی یاردملردن فایدهلنگن؛ عینحالده، ۴.۲ فایز عایله گه هېچ یاردم کورسهتیلمهگن. ۷۵.۳ فایز یاردملر بیر آز فایدهلی بولگن، بیراق یېترلی اېمس و فقط ۲.۲ فایز قیینچیلیکلری بوتکول حل بولگنینی ایتگنلر.
بیر نیچه عامل اوشبو زلزله ضررلرینی آشیرگن جملهدن زلزله چقورلیگی (۸ کیلومتر)، حدودلر تاغلی بولیشی (۹۳.۳ فایز) و ییر سیلجیشی، پخسه و خشتدن یسلگن یشش اویلر و واقعه یریم کیچه یوز بیردی. نتیجهده، کنر زلزلهسی نیچه تورلی انقراض گه آلیب کیلگن اونینگ عاقبتلری دستلبکی تلفاتلردن یوقاری دیر. جبرلنگنلرنینگ اکثریتی انقراضلی شرایطده، باشپنهسیز، آزیق-آوقت خوفسیزلیگی، طبی امکانیتلردن یخشی فایدهلنه آلمسلیک و روحی قیینیچلیک بیلن حیات کیچیریشماقده. عیاللر و بالهلر نسبتن کوپراق ضرر کورگن و اولرنی کېنگ قمراولی یاردم بیلن تأمینلش همده اوزاق مدتلی قیته تیکلش ضرورتی موجود.
جواب بیروچیلرنینگ دیموگرافیک کورسهتیشلری
یشش جای
اوشبو سوراونامهگه اشتراک ایتگنلرنینگ اکثریتی، کنر سوکی تومنی یشاوچیلری دیر.
ییر توری
دییرلی برچه حدود (۱۰۰۰ کیشی، ۹۴.۳ فایز) تاغلی و تاشلی اېدی. فقط ۳۷ کیشی (۳.۵ فایز) وادی (دره) و ۱۳ کیشی (۱.۲ فایز) اورمانده تیریکچیلیک قیلر اېدیلر.
یاش گروهی
اېنگ کتته یاش گروهی ۱۸-۲۵ یاش بولیب، ۳۵۳ کیشی (۳۳.۳ فایز)نی تشکیل اېتهدی. ۲۶-۳۵ یاش گروهی ۳۰۳ کیشی (۳۴.۶ فایز) و ۳۶-۴۵ یاش گروهی ۱۸۷ کیشی (۲۳.۵ فایز) بیلن کېینگی اورینلرده تورهدی. ۶۵ یاشدن آشگن کیشیلر اېسه اتیگی ۲۸ کیشی (۲.۶ فایز) اېدی.
جندر
جواب قیترگنلرنینگ اکثریتی ایرککلر اېدی (۱۰۵۷ کیشی، ۹۵.۵ فایز). فقط تورت عیال (۰.۴ فایز) جواب قیتردیلر.
تعلیم درجهسی
اکثریت جواب قیترگنلر سوادسیز اېدیلر (۶۵۰ کیشی، ۶۱.۳ فایز). ۲۲۹ کیشی (۲۱.۶ فایز) دستلبکی تعلیم، ۸۶ کیشی (۸.۱ فایز) لیسه، ۴۴ کیشی (۴.۱ فایز) دینی مدرسه و فقط ۳۵ کیشی (۳.۳ فایز) بیلیم یورت اوقیگنلر.
وظیفه
جواب قیترگنلر ایشلاوچیلر، یاغاچ ساتوچیلر و هیداوچیلر گروهیده (۳۴۶ کیشی، ۳۲.۶ فایز)، چاروادارلر و دهقانلر (۳۴۶ کیشی، ۳۲.۶ فایز) اېدیلر. ۲۵۷ کیشی (۲۴.۲ فایز) ایشسیز بولگن و ۵۰ کیشی (۴.۷ فایز) اوقیتووچی یا کی دولت خادمی بولگن.
بیرینچی بولیم: اولگنلر و یرهلنگنلر
اولگنلر
اعضالری اولگن عایله، ۶۵ عایله (۴۶.۴ فایز) برچهدن بیر کیشی، ۳۴ عایله (۲۴.۲ فایز) ۲-۳ کیشی، ۱۸ عایله (۱۲.۸ فایز) ۴-۵ کیشی و ۱۳ عایله (۹.۲ فایز) ۸ دن آرتیق اعضالری اولگن.
یرهدارلر
عایلهلرنینگ یریمیدن کوپراغی ۶۲۶ کیشی (۵۹.۰ فایز) یرهسی بولمهگن. ۲۸.۲ فایز، ۱-۲ کیشی یرهدار؛ ۱۱.۲ فایز، ۳-۶ کیشی و ۱.۶ فایز آلتی نفردن آرتیق کیشی یرهدار عایلهده بولگن.
ایکینچی بولیم: باشپنه و یشش اوی
اویجایسیز
اکثریت اهالی حدودلرینی ترک قیلیش گه مجبور بولگن. ۷۱۲ کیشی (۶۸.۱ فایز) وقتینچهلیک و ۲۶۸ کیشی (۲۶.۳ فایز) دایمی مهاجرت قیلگنلر. فقط ۳۹ کیشی (۴.۷ فایز) اۉز جایلریده قالگن.
حاضرگی یشش جای
زلزله طفیلی اکثریت جبرلنگنلر قیین شرایطده حیات کیچیرردی. ۶۵۵ کیشی (۶۱.۷ فایز) آچیق جای یا کی یشش اویسیز و ۳۷۰ عایله (۳۴.۹ فایز) خلقارا تشکیلاتلر تامانیدن یاردم بیریلگن خیمهلر آستیده. فقط ۵ کیشی (۰.۵ فایز) بوزیلمهی قالگن اۉز اوییده.
زلزلهدن قالگن ضررلر
اکثریت اهالی (۸۲۳ کیشی، ۷۷.۶ فایز) یشش اوی و بوتون مال-ملکلرینی قولدن بیرگنلرینی معلوم قیلگن. ۱۰۰ کیشی (۹.۴ فایز) یشش اوی اساسی قسمی و مال-ملکلرینی قولدن بیرگن و ۱۱۸ کیشی (۱۱.۱ فایز) یشش اوی کیچیک قسمینی قولدن بیرگن. فقط ۱۴ کیشی (۱.۳ فایز) ضرر کورمهگن.
اوچینچی بولیم: یشش محیط و طبیعی منبعلر
سوو منبعلری
منطقهده سوو احوالی جوده هم انقراضلی اېدی. ۵۶۰ کیشی (۵۲.۸ فایز) کوپینچه سوو منبعلری یوق بولگنینی ایتدیلر، ۳۰۴ کیشی (۲۸.۷ فایز) بوتون سوو منبعلری قوریگن دیب ایتدیلر و ۱۱۴ کیشی (۱۰.۷ فایز) سوو افلاسلنیب و استعمال قیلیب بولمسلیگینی ایتدیلر. فقط ۷۹ کیشی (۷.۴ فایز) سوو منبعلریده اۉزگریش کیلمهگنینی بیلدیردیلر.
ایکینچیلیک ییرلری
ایکینچیلیک احوالی انقراضلی اېدی. ۷۷۹ کیشی (۷۳.۴ فایز) ییرلر قسمی شکلده بوزیلگن و ۲۱۰ کیشی (۱۹.۸ فایز) ییرلر یوق بولگنینی ایتدیلر. فقط ۴۱ کیشی (۳.۹ فایز) ییرلر آمان قالگنینی بیلدیردیلر.
چاروادارلیک
کوپینچه چاروالر تلف بولگن ۶۳۱ کیشی (۵۹.۵ فایز). ۳۲۹ کیشی (۳۱.۰ فایز) چاروالر تلف بولمهگن، ۴۴ کیشی (۴.۱ فایز) چاروالر یوقالگن و ۴۷ کیشی (۴.۴ فایز) چاروالری بولمهگنینی ایتدیلر.
تورتینچی بولیم: تعلیم
مکتبلر احوالی
اکثریت مکتبلر بوتکول بوزیلگن اېدی. ۶۲۸ کیشی (۵۹ فایز). ۳۸۳ کیشی (۳۶.۱ فایز) مکتبلرنینگ بیر قسمی بوزیلگن و فقط ۲۳ کیشی (۲.۲ فایز) مکتبلر آمان قالگنینی بیلدیردیلر.
بالهلرنینگ تعلیم جایی
اکثریت بالهلر ۹۲۴ کیشی (۸۹.۱ فایز) وقتینچهلیک خیمهلر آستیده، ۸۴ کیشی (۹.۹ فایز) باشقه قیشلاقلرنینگ مکتبلریگه باریشینی ایتدیلر.
بیشینچی بولیم: یاردملردن فایدهلنگنلر
۴۳۸ کیشی (۴۱.۳ فایز) سوو، آزیق-آوقت، کییم-کیچک، دارو و نقد پول شامل کېنگ قمراولی یاردم قولگه کیریتگنلر. ۲۴۹ کیشی (۲۳.۵ فایز) بعضی آزیق-آوقت، ۱۳۵ کیشی (۱۲.۷ فایز) نقد پول و ۱۳۲ کیشی (۱۲.۴ فایز) آز یاردم و ۴۵ کیشی (۴.۲ فایز) هېچ یاردم آلمهگنلرینی ایتدیلر.
یاردملر منبعسی
کوپینچه یاردملر افغانستان دولتی، خلقارا تشکیلاتلر و اهالی تامانیدن بیریلگن. ۶۱۶ کیشی (۵۸.۱ فایز). ۳۱۴ کیشی (۲۹.۶ فایز) خلقارا تشکیلاتلر و اهالی و ۹۴ کیشی (۸.۹ فایز) فقط دولت تامانیدن یاردم کورسهتیلگنینی بیلدیردی.
یاردملر صفتی
۷۷۹ کیشی (۷۵.۳ فایز) یاردملر قیینچیلیکلریدن کتته قسمینی حل قیلگنلرینی ایتدیلر. ۱۷۶ کیشی (۱۶.۶ فایز) یاردملر قیینچیلیکلریدن بیر بولیمینی حل قیله آلمهگن و ۴۷ کیشی (۴.۵ فایز) هېچ یاردم آلمهگنلر کوپ معمالر بیلن دوچ اېکنلر، فقط ۲۳ کیشی (۲.۲ فایز) مشکللری بوتکول حل بولگنینی ایتدیلر.
آلتینچی بولیم: آزیق-آوقت خوفسیزلیگی و ساغلیق
آزیق-آوقتدن فایدهلنیش
یاردملر گه قرهملیک کوپ اېدی. ۸۱۱ کیشی (۷۶.۴ فایز) یاردم گه بوتونلی محتاج اېدیلر، یاردم بیریلسه آوقتلری بار عکسحالده یوق. ۱۶۵ کیشی (۱۵.۶ فایز) کوپ قرهم اېدیلر بیراق اۉز احتیاجلرینی بیر آز تأمینلهی آلر اېدیلر. فقط ۶۵ کیشی (۶.۱ فایز) بوتونلی اۉز-اۉزینی تأمینلهی آلر اېدیلر.
کسللیکلر
کوپینچهلر ایچکیتمه و قوسیش کسلی بیلن دوچ اېدیلر. ۴۴۶ کیشی (۴۲.۰ فایز). ۱۵۵ کیشی (۱۴.۶ فایز) تورلی کسللیکلر، ۹۵ کیشی (۹.۰ فایز) توپراق و چنگ طفیلی نفس آلیش کسللیگی و ۸۹ کیشی (۸.۴ فایز) ایسیتمه و تیتراق کسللیگی، ۲۲۹ کیشی (۲۱.۶ فایز) خاص کسللیگی بولمهگنینی ایتدیلر.
طبی خذمتلردن فایدهلنیش
فایدهلنیش فرقلی اېدی. ۳۴۴ کیشی (۳۲.۴ فایز) جوده کم و فقط دستلبکی امکانیتلر، ۲۹۴ کیشی (۲۷.۷ فایز) اورته شکلده، ۳۰۴ کیشی (۲۸.۷ فایز) یخشی و ۱۰۴ کیشی (۹.۸ فایز) هېچ فایدهلنه آلمر اېدیلر.
ساغلیق مرکزلرگه ییتیشیش وقتی
اکثریت اهالی ۵۷۵ کیشی (۵۴.۲ فایز) ۳۰ دقیقهدن آزراقده، ۲۷۰ کیشی (۲۵.۴ فایز) ۳۰ دقیقهدن ۲ ساعت گچه و ۱۸۷ کیشی (۱۷.۶ فایز) ۲-۵ ساعت گچه ساغلیق مرکزلر گه یېتیب باره آلیشلرینی ایتدیلر.
خذمتلر صفتی
خذمتلر صفتی کوپراق اورته شکلده اېدی ۴۳۹ کیشی (۴۱.۴ فایز). ۳۴۷ کیشی (۳۲.۷ فایز) یخشی، ۱۵۹ کیشی (۱۵.۰ فایز) کوپ یخشی و ۹۱ کیشی (۸.۶ فایز) جوده ضعیف دیېلگن.
ییتینچی بولیم: عایلهلر و روحی سلامتلیک
عیاللر و بالهلرنینگ روحی احوالی
روحی اۉزگریشلر جوده هم یامان اېدی. ۶۰۰ کیشی (۵۶.۶ فایز) جوده اۉزگرگن و ۲۸۳ کیشی (۲۶.۷ فایز) روحی باسیم آستیده اېدیلر. ۱۰۵ کیشی (۹.۹ فایز) بیر آز اۉزگرگن و ۶۳ کیشی (۵.۹ فایز) هېچ اۉزگرمهگن.
سکیزینچی بولیم: آنه و باله سلامتلیگی
حاملهدار عیاللر
قریب بیردن اوچ قسم عایلهلر ۳۱۶ کیشی (۲۹.۸ فایز) حاملهدار عیاللری بولگن. ۵۶۱ کیشی (۵۲.۹ فایز حاملهدار عیاللری بولمهگن. حاملهدار عیاللری بولگن عایلهلردن بیردن کوپراق ۱۸۳ عایله (۱۳.۷ فایز) بوتونلی یا کی ایکی کیشی، ۳۹ عایله، (۳.۷ فایز) بولگن.
سوت بیروچی عیاللر
سوت بیروچی عیاللری بولگن عایلهلردن، ۴۰۷ عایله (۵۳ فایز بوتونلی) بیر کیشی، ۲۵۱ عایله (۳۲.۷ فایز) ایکی کیشی و ۷۲ عایله (۹.۳ فایز) اوچ نفری سوت بیروچی عیال بولگن.
سوت بیروچی عیاللرنینگ آزیق-آوقتدن فایدهلنیشی
آزیق-آوقت احوالی فرقلی اېدی. ۳۵۴ کیشی (۳۳.۴ فایز) یېترلیچه، ۱۷۵ کیشی (۱۶.۵ فایز) یېترلی، ۱۵۶ کیشی (۱۴.۷ فایز هېچ قندهی قانیقرلی بولمهگن و ۸۷ کیشی (۸.۲ فایز) یېترلی اېمس اېدی.
عیاللرنینگ طبی خذمتلردن فایدهلنیشی
سوراونامهده اشتراک ایتگنلرنینگ قریب یریمی ۴۹۴ کیشی (۴۶.۶ فایز) عیاللر فقط تشویشی حالتلرده طبی خذمتلردن فایدهلنگنینی ایتدیلر. ۳۹۷ کیشی (۳۷.۴ فایز) بوتونلی، ۹۳ کیشی (۸.۸ فایز) چېکلاو بیلن و ۳۳ کیشی (۳.۱ فایز) هېچ فایدهلنه آلمهگنلر.
بوییدن اجرهش (سقط جنین)
۲۴ عایله (۲.۳ فایز) بوییدن اجرهش معما بیلن دوچ بولگنلر.
بیش یاشنی تولدیرمهگن بالهلر احوالی
اکثریت بالهلر کسل اېدیلر، ۷۲۲ کیشی (۶۸.۰ فایز) ایچکیتمه، ایسیتمه و تیتراق. ۶۵ کیشی (۶.۱ فایز) کسللیک بیلن توییب آوقتلنمسلیک و ۴۹ کیشی (۴.۶ فایز) فقط توییب آوقتلنمسلیک بیلن چلینگنلر. فقط ۱۱۲ کیشی (۱۰.۵ فایز) ساغلام اېدیلر.
نیچه تامانلمه عاقبتلر
۱ – انسانی انقراض:
۱۳.۲ فایز عایلهلرده اولگنلر بار.
۴۲.۹ فایز عایلهلرده یرهلنگنلر بار.
۹۲.۴ فایز یشش اویلرینی ترک ایتیش گه مجبور بولگن.
۲- اقتصادی انقراض:
۸۷ فایز برچه مال-ملکلرینی قولدن بیرگن.
۹۳ فایز ایکینچیلیک ییرلر بوزیلگن.
۶۰ فایز چاروالر تلف بولگن.
۳- یشش محیط انقراضی:
۹۲ فایز سوو منبعلری ضرر کورگن
۸۵ فایز اورمانلر ضرر کورگن.
۹۸ فایز یوللر توسیلگن یا کی بوزیلگن.
۴- تعلیم انقراضی:
۹۵ فایز مکتبلر بوزیلگن.
۸۷ فایز بالهلر وقتینچهلیک خیمهلرده درس اوقیدیلر.
۵- ساغلیق انقراضی:
۹۲ فایز آغیر آزیق-آوقت خوفسیزلیگی.
۶۰ فایز سوو گه باغلیق کسللیکلر.
۷۹ فایز بیش یاشنی تولدیرمهگن بالهلر کسل یا کی توییب آوقتلنمهگن.
۶- روحی انقراض:
۸۳ فایز عیاللر و بالهلر آغیر روحی اۉزگریشلر.
۵۰ فایز عایلهوی جنجللر کوپهشی.
۵.۴ فایز خاص عیاللر و بالهلرنینگ ضرر کورگنی.
عیاللر وقتیده شفاکار گه مراجعت قیله آلمهگن.
۴۲ فایز توغیشلر اویده امکانیتسیز عملگه آشیریلگن.
عیاللرنینگ کورسهتیلگن یاردملردن فایدهلنیشی آز اېدی.
سوراونامهده عیاللرنینگ اشتراکی جوده آز اېدی (۰.۴ فایز).
۵.۵ فایز یاردم کورسهتیشدهگی بوشلیق.
اصلی کمچیلیکلر:
۶۱.۷ فایزنینگ هېچ باش پنهسیزلیگی.
۷۶.۴ فایز بوتونلی آزیق-آوقت گه قرهملیک.
فقط ۲.۲ فایزنینگ قیینچیلیکلری بوتکول حل بولگن.
۴.۲ فایز هېچ یاردم آلمهگن.
توسیقلر:
خلقارا چېکلاولر.
سرکلر یاپیقلیگی.
یاردملرنی توزیع قیلیشدهگی ارهلشو.
عیاللر گه قول تاپه آلمسلیک
خلاصه (نتیجه)
میلادی ۲۰۲۵-ییل کنر زلزلهسی، افغانستان معاصر تاریخیده اېنگ اولیمی طبیعی آفتلردن بیری اېدی. بو سوراونامه شونی کورستهدی کی اونینگ یامان عاقبتلری رسمی معلوماتلردن یوقاری دیر.
انسانی تلفات: مینگلب کیشی اولیب و یرهلنگن
کېنگ کولملی کوچیش: ۹۲ فایز اهالی یشش جایلرینی ترک ایتگن.
تیریکچیلیک نابود بولیشی: ۹۳ فایز ییرلر و ۶۰ فایز چاروالر یوق بولگن.
یشش محیط انقراضی: ۹۲ فایز سوو منبعلری و ۸۵ فایز اورمانلر ضرر کورگن.
تعلیم تیزیمی ییمریلیشی: ۹۵ فایز مکتبلر بوزیلگن.
آغیر آزیق-آوقت خوفسیزلیگی: ۷۶ فایز بوتکول یاردملر گه قرهم بولگن.
روحی انقراض: ۸۳ فایز توشکونلیک قیینچیلیگی گه چلینگن.
زلزلهدن سۉنگ، اکثریت اهالی هنوزگچه آچیق جای یا کی وقتینچهلیک خیمهلرده تیریکچیلیک قیلماقده، آزیق-آوقت خوفسیزلیگی، طبی خذمتلردن فایدهلنه آلمسلیک و اوی-جایلرینی قیته قوریش اوچون ناامیدلیک بیر حالده.
اوشبو سوراونامهده ۱۰۶۱ عایلهنینگ آوازی ایشیتیلگن، معلوماتلردن یوقاری بولگن فاجعهدن حکایت قیلهدی. هر بیر فایز آرتیده، یشش اویلری، عزیزلرینی قولدن بیریب و حاضر انقراضلی بیر شرایطده حیات کیچیریب کېلهیاتگن عایلهلر بار.
کنر زلزلهسی یېنه بیر بار شونی کورستدی کی افغانستان طبیعی آفتلر برابریده ضعیف – نهفقط جغرافیه موقعیتی بلکی، کمبغللیک، ناتوغری قوریلیشلر، اجتماعی چېکلاولر و خلقارا انزوا.
بو گزارش، تیزکار یاردم گه چقیریق و کېلهجک اوچون آگاهلنتیریش دیر. ېنه زلزلهلر بولهدی، افغانستان بونگه تیار بولیشی کېرهک.
تکلیفلر
۱- کوزهتو سوراو: آلتی آی و بیر ییلدن سۉنگ قیته سوراو اۉتکزیلیشی.
۲- عیاللر گه اعتبار قرهتیش: عیاللر تامانیدن عیاللر بیلن چقور صحبت اۉتکزیلیشی.
۳. صفتلی تدقیقاتلر: حیاتی حکایهلر و شخصی تجربهلر.
۴. یاردملرنینگ ثمرهدارلیگینی تېکشیریش: قیسی یاردملر ېنهده ثمرهلی بولگنینی تحلیل قیلیش.
۵. زلزلهشناسلیک تدقیقاتلری: منطقهدهگی جیولوجیک یاریقلر بوییچه علمی ایزلنیشلر.
۶. قیاسی تدقیقاتلر: خوست و هرات زلزلهلری بیلن تقاسلش.
