ساعت نزدیک به هفت صبح است. در کوچهها و پسکوچههای کابل، روز تازه آغاز شده است؛ مردم یکی پس از دیگری از خانهها بیرون میشوند و رفتوآمد در کوچهها بیشتر میشود. در میان این صداها، صدای بلندگوی یک فروشندهی سیار از دور به گوش میرسد؛ لحظهبهلحظه نزدیکتر میشود، از کنار خانهها عبور میکند و سپس در پیچ کوچه ناپدید میشود. با خاموششدن صدای یک بلندگو، صدای بلندگوی دیگری آغاز میشود.
اما در یکی از همین خانهها، جوانی پشت میز نشسته و کتابش را باز کرده است. او میخواهد درس بخواند و برای ساعتی تمرکز کند؛ اما صدای بلندگوها آرامش این لحظه را برهم میزند. این صداها برای بسیاری از فروشندگان سیار بخشی از کار روزانهی آنان است؛ اما برای برخی جوانان به ویژه هنگام مطالعه، به عاملی برای ازدستدادن تمرکز تبدیل شده است.
مرجان زاهدی ۲۰ساله، باشندهی منطقهی کارتهنو شهر کابل، میگوید که این صداها بیشتر در ساعتهای صبح و پسازچاشت، زمانی که بسیاری از مردم سرگرم درس، انجام کارهای روزانه یا استراحت اند، شنیده میشود. «این مزاحمتها بیشتر در ساعتهای صبح و بعدازظهر اتفاق میافتد؛ زمانی که بسیاری از ما مشغول درسخواندن، انجام وظایف روزانه یا استراحت هستیم. در نتیجه، برنامههای روزانهی ما مختل میشود و نمیتوانیم کارهای خود را مطابق برنامه پیش ببریم.»
در ناحیههای دیگر کابل نیز، جوانان از شنیدن مکرر صدای بلندگوهای فروشندگان سیار در اطراف خانههای شان میگویند؛ صداهایی که گاهی درست زمانی شنیده میشود که آنان سرگرم مطالعه و آمادگی برای آزمون اند.
صدیق محمدی ۲۹ساله، باشندهی ناحیهی چهارم شهر کابل، یکی از تجربههایش را از روزهای آمادگی برای آزمون چنین بیان میکند: «زمانی که برای امتحانات سمستر پنجم آماده میشدم، یکی از مضمونها نیاز به حفظکردن مطالب زیادی داشت. درست زمانی که با تمرکز مشغول مطالعه بودم، یک فروشندهی سیار با بلندگوی بسیار بلند از مقابل خانهی ما عبور کرد. همان چند ثانیه کافی بود تا تمام تمرکز و مطالبی که در ذهن داشتم، از بین برود. موضوعی که باید در حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه حفظ میشد، به دلیل همین وقفه، نزدیک به یک تا یکونیم ساعت زمان گرفت.»
تجربهی صدیق محمدی تنها یک نمونه از تأثیر این صداها بر روند مطالعه نیست و شماری دیگر از جوانان نیز نگرانی مشابهی دارند. احمدفیروز مرادی ۲۳ساله، باشندهی ناحیهی یازدهم شهر کابل، میگوید که تکرار این صداها در جریان روز، او را وادار کرده است زمان مطالعهاش را به ساعتهای ناوقت شب منتقل کند؛ زمانی که به گفتهی او، صدای بلندگوهای فروشندگان سیار کمتر شنیده میشود.
او، میافزاید: «به خاطر صدای فروشندگان سیار و بلندگوهایی که بسیار اذیتکننده است، اصلاً در جریان روز درس و مطالعه نمیکنم؛ چون بسیار روی تمرکزم تأثیر گذاشته است. با هر بار ردشدن شان از کوچه و کنار خانه، حواسم به سمت صداها میرود. به خاطر همین است که دیگر فقط در ساعات ناوقت شب مطالعه میکنم که هیچ صدای اذیتکنندهای وجود ندارد.»
در کنار این تجربهها، برخی جوانان خواستار ایجاد مکانهای مشخص برای فعالیت فروشندگان سیار اند. صالحهی ۲۲ساله، باشندهی ناحیهی هشتم شهر کابل، میگوید: «خواست ما از مسئولان این است که برای فروشندگان سیار مکانهای مشخص و مناسبی در نظر بگیرند تا شهروندان از مزاحمتهای صوتی در امان باشند، مردم با سهولت بیشتری خرید کنند و نظم شهری نیز حفظ شود.»
بلندگوهای فروشندگان؛ بخشی از آلودگی صوتی
صدای بلندگوها در کوچهها و پسکوچههای مسکونی، تنها مسئلهای مربوط به آرامش و مطالعه نیست. کارشناسان محیط زیست، این صداها را بخشی از آلودگی صوتی در محیط شهری میدانند.
سروش بخشی، کارشناس محیط زیست، میگوید: «آلودگی صوتی یک تهدید خاموش برای سلامت عمومی است که آثار آن به مرور زمان نمایان میشود. استفاده از بلندگو توسط فروشندگان سیار یکی از عوامل جدی آلودگی صوتی در شهرها است و میتواند بر سلامت دانشآموزان، جوانان و سالمندان تأثیر بگذارد و زمینهساز استرس، اضطراب و دیگر مشکلات روانی شود.»
از سوی دیگر، زحل امیرزاده، روانشناس، میگوید که صداهای ناگهانی و بلند میتواند توجه جوانان را از درس به محرکهای محیطی منتقل و روند یادگیری را دشوارتر کند. «صداهای ناگهانی و بلند ناشی از فعالیت فروشندگان سیار، توجه جوانی را که در حال مطالعه است، از درس به محرکهای محیطی منتقل میکند. در نتیجه، مطالب کمتر در ذهن میماند، یادگیری زمان بیشتری میگیرد و این وضعیت میتواند باعث افزایش استرس، عصبانیت و کاهش کیفیت یادگیری شود.»
الفخان همدرد، کارشناس آموزش، نیز به این باور است که محیط مطالعه باید آرام و به دور از صداهای آزاردهنده باشد. او، میگوید: «محیط مطالعه باید کامل آرام، روشن و دارای هوای مناسب باشد و از هر عاملی که ذهن انسان را درگیر میکند مانند سروصدا، جلوگیری شود؛ به ویژه صدای بلندگوهای فروشندگان سیار در کوچهها که تمرکز دانشآموزان و جوانان را برهم میزند.»
با این حال، نعمتالله بارکزی، مشاور امور فرهنگی شهرداری کابل، میگوید که آلودگی صوتی یک تخلف شهری است و از شهروندان میخواهد با افرادی که سبب آلودگی صوتی میشوند، همکاری نکنند. «آلودگی صوتی یک تخلف شهری است و شهرداری کابل برای جلوگیری از آن در دو بخش فعالیت میکند. در هر ساحهای که گزمههای شهرداری با موارد آلودگی صوتی روبهرو شوند، بلندگوها را ضبط میکنند و همزمان از طریق همکاری وکلای گذر، برنامههای آگاهیدهی نیز داریم. خواست ما از شهروندان این است که در این راستا با ما همکاری کنند و از اشخاصی که سبب آلودگی صوتی میشوند، خرید نکنند.»
آلودگی صوتی تنها نگرانی جوانان در شهر کابل نیست. قرارگرفتن دوامدار در معرض صداهای بلند و آزاردهنده میتواند آرامش، تمرکز و کیفیت یادگیری را متأثر کند. در حالی که فروشندگان سیار استفاده از بلندگو را بخشی از فعالیت روزانه و راهی برای جلب مشتری میدانند، شماری از جوانان در کابل خواستار مدیریت بیشتر استفاده از بلندگوها و ایجاد مکانهای مشخص برای فعالیت فروشندگان سیار اند تا در کنار فراهمشدن زمینهی کار، از مزاحمتهای صوتی در مناطق مسکونی نیز کاسته شود.
