صدای ابزارهای کار و تراشیده‌شدن سنگ‌ها فضای کارگاه لیلما نوری را پر کرده است. زنان با دقت روی سنگ‌ها کار می‌کنند و به آن‌ها شکل می‌دهند. برای این زنان، حکاکی روی سنگ تنها یک هنر نیست، بل فرصتی برای یادگیری مهارت، کسب درآمد و کمک به خانواده‌های شان است.
لیلما نوری، ۲۸ساله، مسئول این کارگاه در شهر فیض‌آباد، مرکز بدخشان است. او این حرفه را سال‌ها پیش و با شاگردی نزد استادان حکاکی آموخت. پس از پنج تا شش سال تجربه، تصمیم گرفت کارگاه خودش را ایجاد کند. «پنج تا شش سال زیر دست استادانم کار کردم. پس از آن، خودم استاد شدم و توانستم کارگاه ایجاد کنم.»
نوری در ۱۳۹۹ کارگاهش را با سرمایه‌ای حدود ۱۵۰ هزار افغانی راه‌اندازی کرد. به گفته‌ی او، سرمایه افزایش یافته و اکنون به حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار افغانی رسیده است.
اما انگیزه نوری برای ایجاد این کارگاه تنها علاقه‌اش به حکاکی و زرگری نبود. او می‌خواست فرصتی فراهم کند تا دختران نیز این حرفه را بیاموزند و بتوانند از طریق آن درآمد کسب کنند. «انگیزه‌ام این بود که دختران را نیز شامل این برنامه کنم؛ چون این هنر تازه‌ای است و دختران هم باید از آن بهره‌مند شوند.»
اکنون شماری از زنان در این کارگاه به عنوان کارمند، استاد و کارآموز فعالیت می‌کنند. برخی از آن‌ها این حرفه را در همین کارگاه آموخته و حالا از طریق آن درآمد به دست می‌آورند.
راحله احمدی، ۲۰ساله، یکی از این زنان است. او حدود یک‌ونیم سال پیش حکاکی را در این کارگاه آموخت و اکنون در همین بخش کار می‌کند. احمدی می‌گوید که به دلیل علاقه‌اش به کارهای ظریف، این حرفه را انتخاب کرده است. «به این کار علاقه خاص داشتم. حکاکی و زرگری هر دو از کارهای ظریف هستند و مهارت زیادی می‌خواهند.»
احمدی می‌گوید که درآمد حاصل از این کار به او کمک کرده تا بخشی از نیازهای خانواده‌اش را تأمین کند. او از حمایت خانواده‌اش نیز برخوردار است و آرزو دارد در آینده کارگاه خودش را ایجاد کند تا دختران دیگری را نیز آموزش دهد. «از وقتی در این جا کار می‌کنم، دست‌کم نیمی از نیازهای خانواده‌ام را تأمین می‌کنم. آرزو دارم روزی مانند استادم، لیلما نوری، یک کارگاه حکاکی یا زرگری ایجاد و برای دختران دیگر نیز زمینه فعالیت را فراهم کنم.»
لیدا محمدی، ۲۱ساله نیز، سه سال است که در این کارگاه فعالیت می‌کند. او می‌گوید که در حکاکی، کیفیت و ظرافت کار برایش اهمیت بیش‌تری از تعداد محصولاتی دارد که تولید می‌کنند. «هرچه کار ظریف‌تر باشد، زمان بیش‌تری می‌گیرد و تعداد آثاری که تولید می‌کنیم کم‌تر می‌شود. برای ما کیفیت کار مهم‌تر است. این حرفه بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی من و خانواده‌ام تأثیر مثبت داشته و از این طریق می‌توانم درآمد کسب کنم و به تأمین نیازهای خانواده‌ام کمک کنم.»
سیاه‌موی، ۲۱ساله نیز، دو سال است که در این کارگاه حکاکی می‌کند. او این حرفه را فرصتی برای کسب درآمد، یادگیری مهارت‌های تازه و گسترش ارتباطات اجتماعی خود می‌داند. «از این طریق درآمد به دست می‌آورم و می‌توانم در تأمین نیازهای خانواده‌ام کمک کنم. این کار هم‌چنان باعث شده مهارت‌های بیش‌تری بیاموزم و ارتباطات اجتماعی گسترده‌تری داشته باشم.»
با این حال، فروش محصولات یکی از چالش‌های این زنان است. با وجود تلاش آن‌ها برای تولید آثار ظریف و باکیفیت، دست‌رسی به بازارهای گسترده‌تر، به ویژه در بیرون از کشور، هنوز با موانعی روبه‌رو است.
شهره تمنا، رییس اتاق تجارت و صنایع زنان بدخشان، می‌گوید که نهادهای مختلف در سال‌های اخیر برای حمایت از زنان فعال در بخش سنگ‌های قیمتی و صنایع دستی تلاش‌هایی کرده اند؛ اما برای گسترش فروش محصولات آن‌ها، به ویژه در بازارهای بیرون از کشور، اقدام‌های بیش‌تری نیاز است. «تا هنوز هیچ پروتکل رسمی‌ای امضا نشده که بتوانیم محصولات را به خارج صادر کنیم. ما تلاش می‌کنیم این زمینه فراهم شود تا زنان بتوانند محصولات و تولیدات شان را به خارج و ولایت‌های هم‌جوار بفرستند.»
او می‌افزاید که فعال‌شدن فروش‌گاه‌ها در شهر فیض‌آباد نیز، می‌تواند فرصت مناسبی برای عرضه محصولات تولیدشده در بدخشان، به ویژه سنگ‌های قیمتی و صنایع دستی، فراهم کند. به گفته تمنا، برخی از فروش‌گاه‌های این شهر هنوز به گونه‌ی رسمی فعال نشده و راه‌اندازی آن‌ها می‌تواند گامی مؤثر برای فروش محصولات محلی باشد.
در کارگاه لیلما نوری، زنان هم‌چنان روی سنگ‌های لاجورد و مرمر کار می‌کنند؛ هنری که برای شماری از آن‌ها به فرصتی برای کسب درآمد و یادگیری یک حرفه تبدیل شده است. با این حال، گسترش بازار فروش محصولات هم‌چنان یکی از نیازهای مهم این زنان برای توسعه فعالیت‌های شان است.
