آغاز روز برای بسیاری از شهروندان کابل، نه با سکوت صبحگاهی، بل با صدای بلندگوهای فروشندگان سیار همراه است؛ فروشندگانی که برای تأمین هزینههای زندگی شان، کوچهها و پسکوچههای شهر را میپیمایند و برای جلب مشتری، با استفاده از بلندگو کالاهای خود را عرضه میکنند. باشندگان چندین ناحیهی شهر کابل، میگویند که این صداها خواب کودکان، بیماران و سالمندان را مختل کرده و آرامش و تمرکز آنان را برهم زده است؛ اما فروشندگان سیار، تأکید میکنند که بدون استفاده از بلندگو، همان درآمد اندک شان نیز از بین میرود.
رعنا، باشندهی ناحیهی نهم شهر کابل، میگوید که هرچند شرایط دشوار اقتصادی فروشندگان سیار را درک میکند، اما این وضعیت نباید به بهای سلب آرامش شهروندان تمام شود. «صدای فروشندگان سیار از همان پس از نماز صبح آغاز میشود و تا ساعت ۱۰ پیشازچاشت ادامه دارد. این سروصدا خواب و تمرکز همه را از بین میبرد. متأسفانه کسانی که بیمار هستند، تا نیمههای شب بیدار میمانند و وقتی نزدیک صبح خواب شان میبرد، با صدای بلندگوها از خواب بیدار میشوند. چندین بار از آنان خواستهایم صدای بلندگو را کمتر کنند؛ اما توجهی نشده است.»
به گفتهی رعنا، اگر شهرداری برای فعالیت فروشندگان سیار زمان مشخصی تعیین کند، هم آنان میتوانند به کار خود ادامه دهند و هم آسایش شهروندان حفظ خواهد شد.
مروه، باشندهی منطقهی «خیرخانه»ی شهر کابل، نیز میگوید که صدای بلندگوهای فروشندگان سیار تمرکز او و دیگر اعضای خانوادهاش را برهم زده است. «صبح زود برای من مهمترین بخش روز است و دوست دارم روزم را با آرامش و برنامهریزی آغاز کنم؛ اما متأسفانه در بسیاری از روزها، از همان ساعتهای نخست، صدای بلندگوهای فروشندگان سیار در کوچهها شنیده میشود. این صداها گاهی آن قدر بلند است که آرامش صبح را از بین میبرد و باعث میشود روز را با استرس، ناآرامی و ناراحتی آغاز کنیم.»
مریم، باشندهی منطقهی «کوتهسنگی» و سمیر، باشندهی منطقهی «کارتهی مامورین»، نیز به سلاموطندار میگویند که صدای بلندگوهای فروشندگان سیار خواب کودکان خردسال خانوادههای شان را مختل کرده است و از آنان میخواهند که صدای بلندگوهای خود را کاهش دهند.
مریم، میگوید: «روز را با سروصدای زیاد فروشندگان سیار که آب معدنی، آهن کهنه و ترکاری میفروشند، آغاز میکنیم. آرامش نداریم. وقتی کودکان ما صبح خواب هستند، اینها میآیند و ما واقعاً به عذاب میافتیم.»
سمیر، نیز میگوید: «بلندگوهای فروشندگان سیار خیلی ما را آزار میدهد. بیشتر صبحها و گاهی هم حوالی ساعت ۱۲:۰۰ یا ۱:۰۰ چاشت میآیند و آرامش و تمرکز همه اعضای خانواده را برهم میزنند. طفل خردسال داریم و از این صداها اذیت میشود. وقتی صدای بلندگو میآید، از خواب میپرد. چند بار هم با آنان صحبت کردهایم؛ اما نتیجهای نداشته است. فقط میخواهیم صدای بلندگوهای شان کمتر باشد.»
وژمه، باشندهی منطقهی «میدانهوایی» کابل، نیز با اشاره به مشکلات اقتصادی فروشندگان سیار، از حکومت میخواهد که برای فعالیت آنان محل مشخصی در نظر گرفته شود. «این افراد از روی ناچاری کار میکنند؛ اما دولت باید راهحلی پیدا کند تا هم آنان درآمد داشته باشند و هم مردم از این سروصدا در امان باشند.»
در سوی دیگر، فروشندگان سیار، میگویند که استفاده از بلندگو برای آنان یک انتخاب نیست، بل تنها راه جلب مشتری است. اسماعیل، یکی از فروشندگان سیار در شهر کابل، میگوید که اگر در کوچهها از بلندگو استفاده نکند، مردم متوجه حضور او نمیشوند. «اگر بلندگو نباشد، مردم نمیفهمند چه چیزی برای فروش آوردهایم. همین صدا باعث میشود صاحب خانه متوجه شود؛ اما خود ما هم از این سروصدا خسته هستیم و میدانیم که مردم را اذیت میکند.»
رحیم، فروشندهی سیار دیگر در منطقهی «کوتل خیرخانه»، نبود محل مشخص برای فعالیت را یکی از مشکلات اصلی میداند. «اگر شهرداری برای ما جای مشخص تعیین کند، دیگر مجبور نیستیم در کوچهها بگردیم و از بلندگو استفاده کنیم. خود ما هم میدانیم که صدای بلندگو مردم را آزار میدهد؛ اما اگر از آن استفاده نکنیم، فروش ما به مراتب کمتر میشود.»
احسانالله رسا، پزشک متخصص گوش، گلو و بینی، میگوید که آلودگی صوتی پس از آلودگی هوا، دومین عامل زیانبار محیطی در جهان است. او، میافزاید که قرارگرفتن مداوم در معرض صداهای بلند، افزون بر آسیب به شنوایی، میتواند سبب استرس، اضطراب، اختلال خواب، کاهش تمرکز و حتا بیماریهای قلبی و عصبی شود.
این پزشک، میگوید: «آسیبهایی که در اثر صداهای محیطی به گوش وارد میشود، به عاملهای مختلفی مانند شدت صدا، مدت زمان مواجهه و فاصلهی فرد با منبع صوت بستگی دارد. قرارگرفتن مداوم در معرض صداهای متوسط و بلند به ویژه از فاصلهی نزدیک، میتواند باعث وزوز گوش، کاهش شنوایی موقتی و در صورت تداوم، حتا کمشنوایی دایمی شود.»
سیدشعیب سادات، کارشناس محیط زیست، میگوید که بر بنیاد معیارهای بینالمللی، میزان مجاز صدا در مناطق مسکونی ۵۵ دسیبل در روز و ۴۵ دسیبل در شب است. او میافزاید که آلودگی صوتی، افزون بر تأثیر بر سلامت انسان، سبب استرس، اختلال خواب، کاهش تمرکز و آسیب به پرندگان و دیگر جانداران شهری نیز میشود.
به گفتهی سادات، «راهحل این مشکل، ممنوعیت کامل فعالیت فروشندگان سیار نیست، بل ایجاد تعادل میان معیشت آنان و سلامت شهروندان است. تعیین محل مشخص برای فعالیت، محدودکردن استفاده از بلندگو، تعیین ساعت فعالیت و آگاهیدهی میتواند این مشکل را تا حد زیادی کاهش دهد.»
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شهرداری کابل، میگوید که آلودگی صوتی از تخلفات شهری است و تیمهای نظارتی این اداره به گونهی دوامدار این موضوع را پیگیری میکنند. او، از شهروندان میخواهد که موارد آلودگی صوتی را از طریق شمارهی ۱۵۵ با شهرداری در میان بگذارند. «شهرداری کابل برنامههای مختلفی برای جلوگیری از آلودگی صوتی دارد. آمریت تنظیم مارکتهای شهرداری، گزمههای مشخصی در سطح شهر دارد و هر فردی که باعث آلودگی صوتی شود، بلندگویش ضبط میشود. تنها در سال گذشته هزاران بلندگو جمعآوری شده است و هر جا آلودگی صوتی ایجاد شود، گزمههای شهرداری اقدام میکنند.»
خبرنگار سلاموطندار تا زمان نوشتن این گزارش، پاسخی از ادارهی عمومی حفاظت محیط زیست دریافت نکرده است. با این حال، افزایش شمار فروشندگان سیار در کابل سبب شده است استفاده از بلندگو به بخشی از زندگی روزمرهی شهر تبدیل شود؛ موضوعی که از یک سو منبع درآمد هزاران خانواده است و از سوی دیگر، آرامش بسیاری از شهروندان را برهم زده است.
کارشناسان، به این باور اند که حل این چالش، نیازمند مدیریت مؤثر شهری، تعیین محل و ساعت مشخص برای فعالیت فروشندگان سیار و رعایت حقوق هر دو طرف است؛ تا هم معیشت فروشندگان سیار حفظ شود و هم شهروندان از حق برخورداری از محیطی آرام محروم نشوند.
گزارش از برنامهی «مسیر سبز»
