افزایش بیماریهای قارچی در کشتزارهای گندم در کاپیسا، نگرانی شماری از کشاورزان این ولایت را برانگیخته است. آنان، میگویند که در سالهای پسین، همزمان با تغییر الگوی بارندگیها، افزایش رطوبت و نوسانهای آبوهوایی، میزان شیوع بیماریهای قارچی در کشتزارهای شان افزایش یافته و بخشی از حاصل گندم آنان را از بین برده است.
کشاورزان، میگویند که بیماریهایی مانند «سرخی گندم»، «سیاهقاق»، «کفشک» و برخی آفتهای دیگر، هر ساله به کشتزارهای آنان آسیب میرساند. به گفتهی آنان، کمبود امکانات، دسترسی محدود به داروهای زراعتی و بارندگیهای دوامدار، سبب شده است که میزان زیانهای ناشی از این بیماریها افزایش یابد.
رحمالدین و سید عالم، دو کشاورز از ولسوالیهای نجراب و حصهی اول کوهستان کاپیسا، میگویند که بیماریهای قارچی در سالهای پسین به یکی از مشکلات جدی کشت گندم در این مناطق تبدیل شده است.
رحمالدین، میگوید: «امسال و سالهای گذشته در کشتزارهای ما امراض قارچی بسیار بوده است. علاوه بر آن، یک نوع حشره نیز وجود دارد که به کشتها، بهویژه برگهای گندم، میچسپد و آن را از بین میبرد. یکی از این بیماریها در میان مردم و کشاورزان منطقه به نام سرخی مشهور است که سالبهسال افزایش مییابد؛ حاصل را کم میکند، به دانهی گندم آسیب میرساند، میان دانه را خالی میسازد و وزن آن را کاهش میدهد.»
سید عالم، نیز میگوید که نبود امکانات و دسترسی محدود به داروهای مناسب زراعتی، زیانهای کشاورزان را بیشتر کرده است. «کارمندان زراعتی تا اندازهای معلومات داده اند؛ اما نبود امکانات و داروهای لازم، هم از نگاه عاید و هم از استفاده از حاصل، به ما آسیب میرساند. این بیماریها گندم را پوچ میکند و حتا برای استفادهی حیوانات نیز مناسب نمیماند. بارندگیهای بیش از حد نیز سبب افزایش چنین بیماریهایی شده است.»
در همین حال، کارشناسان مسائل زراعتی، میگویند که تغییرات اقلیمی با برهمزدن نظم معمول آبوهوا، زمینهی رشد و گسترش عاملهای بیماریزا را در کشتزارها فراهم کرده است. سیداحمد ملکزاده، کارشناس مسائل زراعتی، میگوید که تغییرات اقلیمی یکی از عاملهای مهم افزایش بیماریهای قارچی در کشتزارها است و کشاورزان باید برای کاهش زیانها، روشهای سازگاری با شرایط جدید را در پیش گیرند.
به گفتهی او، استفاده از تخمهای اصلاحشده و مقاوم، ضدعفونیکردن تخم پیش از کشت، رعایت تناوب زراعتی، ازبینبردن بقایای گیاهی و مدیریت درست آبیاری، از راهکارهای مؤثر برای کاهش آسیبپذیری کشتزارها در برابر بیماریهای قارچی است. «سردی هوا، بارندگیهای دوامدار، وزش بادها به ویژه تغییرات ناگهانی دما؛ یعنی یکبار سردشدن و یکبار گرمشدن هوا، میتواند در افزایش بیماریها نقش مهم داشته باشد. استفاده از تخم سالم، ضدعفونیکردن بذر پیش از کشت برای ازبینبردن قارچها و رعایت تناوب زراعتی، راهکارهای ساده و کمهزینهای است. همچنان باید بقایای گیاهی باقیمانده از سالهای گذشته جمعآوری شود.»
با این حال، مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری کاپیسا، میگویند که میزان بیماریهای قارچی در سال روان نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته و برنامههایی برای آگاهیدهی و حمایت از کشاورزان اجرا شده است. محمد شفیع، آمر امور زراعتی و باغداری ریاست زراعت کاپیسا، به سلاموطندار میگوید که میزان شیوع بیماریهای قارچی در این ولایت نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته است.
او، میافزاید: «میزان امراض قارچی در کاپیسا نسبت به سالهای گذشته پایین آمده است. وزش بادهای موسمی، تابش آفتاب و کاهش سطح رطوبت، سبب شده است که میزان خسارهها به پایینترین سطح برسد. میتوان گفت حدود پنج درصد کشتزارها با بیماری مواجه است و ۹۵ درصد دیگر عاری از بیماری هستند. ریاست زراعت همهساله برای جلوگیری از خسارههای ناشی از امراض گندم، برنامههای ارتقای ظرفیت برای کشاورزان برگزار میکند و از زمان کشت تا برداشت، آموزشهای لازم را به آنان ارائه میکند.»
گندم یکی از مهمترین محصولات زراعتی کاپیسا است و نقش اساسی در تأمین غذای خانوادههای روستایی این ولایت دارد. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ادامهی تغییرات اقلیمی، افزایش بارندگیهای غیرقابل پیشبینی و نوسانهای دمایی، میتواند خطر گسترش بیماریهای قارچی را در سالهای آینده افزایش دهد.
آنان، تأکید میکنند که تقویت برنامههای سازگاری با تغییرات اقلیمی، فراهمکردن دسترسی کشاورزان به بذرهای مقاوم و گسترش خدمات زراعتی، میتواند نقش مهمی در حفظ حاصل گندم و تأمین امنیت غذایی جوامع روستایی داشته باشد.
