۲۵ پزشک زن که افزون بر انجام وظیفهی رسمی روزانهی شان، به گونهی نوبتی (شیفتوار) در شب نیز در شفاخانهها کار میکنند، میگویند که به دلیل کمبود پزشک در مرکزهای درمانی، ناگزیر اند شیفتهای کاری سنگین و دوامدار را تحمل کنند؛ وضعیتی که به گفتهی آنان، خستگی شدید و فشار روانی را در پی داشته است.
این پزشکان زن که ۱۵ تن آنان در شفاخانههای خصوصی و ۱۰ تن دیگر در شفاخانههای دولتی در شیفت شب کار میکنند، از دشواریهای کاری شان از جمله نبود ابزارهای لازم، مشکلات امنیتی، خستگی مفرط، ساعتهای کاری طولانی، پایینبودن معاش و فشارهای روانی شکایت دارند.
با معاش کم و امکانات اندک
زهرهی ۳۷ساله، کارمند در یکی از شفاخانههای دولتی، با تأیید وجود برخی سهولتها، از کمبود معاش و تأخیر در پرداخت آن شکایت دارد. «از طرف شب نوکریوال هستم. بعضی سهولتها و بعضی مشکلات وجود دارد. معاش ما هم کم است و هم به موقع پرداخت نمیشود. از طرف شب غذای ما کم است و جای مناسب برای خواب نداریم.»
حلیمهی ۲۷ساله، کارمند در یکی از شفاخانههای خصوصی در کابل، از نگرانی خانوادهاش در بارهی نبود امنیت کافی سخن میگوید: «من به عنوان یک زن که از طرف شب کار میکنم، با مشکلات زیاد روبهرو هستم. با وجود این که کمخوابم و کار هم زیاد است، خانوادهام به خاطر نبود امنیت کافی نگران هستند.»
به باور شماری از پزشکان، در بسیاری از شفاخانهها اتاق مناسب برای استراحت کارکنان شیفت شب وجود ندارد و دسترسی به امکانات اولیه نیز محدود است؛ مشکلی که فشار کاری آنان را بیشتر کرده است.
فشار اجتماعی و چالشهای امنیتی
مروه ملکزادهی ۳۶ساله، پزشک در یکی از شفاخانههای دولتی در کابل، میگوید که نبود حمایت خانواده و برخورد نامناسب برخی افراد جامعه، دشواریهای کاری در شیفتهای شبانه را چند برابر کرده است. «در محیط کار با چالشهای زیاد جسمی، روانی و اجتماعی، کمخوابی، استرس و کمبود امکانات روبهرو هستیم و این موضوع سبب نگرانیام میشود.»
سمیرای ۳۰ساله، پزشک دیگری که در شیفت شب در یکی از شفاخانههای خصوصی در کابل کار میکند، میگوید که به دلیل مشکلات امنیتی در مسیر شفاخانه به ویژه در ساعتهای شب، چند بار مجبور به ترک وظیفه شده است. «در شیفت شب با مشکلاتی از جمله نبود امنیت، خستگی زیاد و کمبود امکانات روبهرو هستم. همچنان، به دلیل کمبود پرسنل در شب، فشار کاری بیشتر است.»
بصیرهی ۳۰ساله، پزشک در یکی از شفاخانههای دولتی در کابل که به دلیل باورهای سنتی مردم وظیفهاش را ترک کرده است، میگوید: «برای این که یک زن بتواند به درستی در شیفت شب کار کند، حکومت باید فضای امن و محل بودوباش منظم برای آنان فراهم کند.»
درخواست پزشکان زن از حکومت
پزشکان زن، برای بهبود وضعیت کاری شان، خواهان اقدامهای جدی و عملی حکومت و نهادهای مسئول اند. ناهید ۳۶ساله، پزشک موظف در یکی از شفاخانههای دولتی در کابل، آگاهیدهی به مردم در بارهی اهمیت کار زنان در شیفتهای شب، تأمین امنیت و فراهمسازی امکانات اولیه را از نیازهای اساسی پزشکان زن میداند. «زنانی که نوکریوالی میکنند، هم در خانه و هم در جامعه با مشکلات زیاد روبهرو هستند. از حکومت و نهادها میخواهم در بارهی کار زنان آگاهیدهی کنند و همچنان برای داکتران/پزشکان زن، امنیت، ترانسپورت و امکانات فراهم کنند.»
بیماران: کمبود پزشکان زن محسوس است
شماری از بیمارانی که در ساعتهای شب به شفاخانهها مراجعه کرده اند، نیز میگویند که کمبود کادر درمانی زن در شیفتهای شب سبب شده است که به بیماران به گونهی درست و به موقع رسیدگی نشود. با این حال، مراجعهکنندگان از مسئولیتپذیری پزشکان زن در شیفتهای شبانه قدردانی میکنند.
مریم، یکی از شهروندانی که شبهنگام به شفاخانهی رابعهی بلخی مراجعه کرده بود، میگوید: «مریض بودم و شب به شفاخانه رفتم. تعداد داکتران و نرسهای زن کم بود و نمیتوانستند به همهی مریضها رسیدگی کنند؛ اما برای ما کمک زیاد و خدمت کردند.»
دیدگاه کارشناسان و پاسخ مسئولان شفاخانهها و وزارت صحت
جامعهشناسان، باورهای سنتی و نبود آگاهی مردم در بارهی کار زنان در شب را، از چالشهای اساسی زنان نوکریوال میدانند. شعیب احمدی، جامعهشناس، میگوید: «مشکلات زنان نوکریوال به باورهای سنتی جامعه برمیگردد؛ باورهایی که کار زنان در شب را مناسب نمیدانند. نبود فرصتهای کاری، امکانات و تربیهی سالم اجتماعی، نیز بر مشکلات آنان افزوده است.»
روانشناسان، نیز با اشاره به پیامدهای منفی کار در شیفت شب بر سلامت روان پزشکان زن، میگویند که آنان میتوانند با برنامهریزی مناسب، بخشی از اثرات مخرب آن را کاهش دهند. زحل امیرزاده، روانشناس، در این باره میگوید: «کار در شیفت شب تأثیر بسیاری بر روان دارد و این تأثیر بر زنان بیشتر است. بر هورمونها، خلقوخو و تمرکز آنان اثر میگذارد؛ اما با برنامهریزی منظم میتوانند خواب روزانهی خود را تنظیم و کمخوابی را جبران کنند.»
در همین حال، شماری از مسئولان شفاخانهها، میگویند که برای تمامی کارکنان نوکریوال، امکانات لازم فراهم شده است؛ امکاناتی مانند غذا، محل مناسب استراحت، محیط امن و مواد بهداشتی تا کارکنان پزشکی بتوانند وظایف شان را در شرایط بهتر انجام دهند.
فریدالله عمری، سخنگوی شفاخانهی تخصصی انتانی در کابل، میگوید: «در شفاخانهی انتانی، ۶۰ نفر نوکریوال شامل زنان و مردان از طرف شب وظیفه اجرا میکنند. برای شان غذا، لباس مخصوص شفاخانه و امکانات استراحت فراهم شده است و داکتران پس از دو یا سه روز دوباره نوکریوال میشوند.»
مسئولان در وزارت صحت عامه، نیز از نظارت دوامدار و تلاش برای ایجاد شرایط کاری مناسب در شفاخانهها و مرکزهای درمانی سخن میگویند. شرافتزمان امرخیل، سخنگوی وزارت صحت عامه، به سلاموطندار میگوید: «برای این که شفاخانهها بتوانند خدمات باکیفیت برای داکتران نوکریوال ارائه کنند، در سکتورهای خصوصی و دولتی، در مرکز و ولایتها نظارت جریان دارد تا خدمات معیاری عرضه شود. شفاخانههایی که اصول وزارت را رعایت نکرده اند، مهر و لاک شده یا از آنان تعهد گرفته شده است.»
با افزایش نیاز به خدمات درمانی شبانه و کمبود پزشکان زن در افغانستان، بسیاری از پزشکان زن در شرایط دشوار و با امکانات محدود، شیفتهای شبانه را سپری میکنند. آنان، افزون بر خستگی و فشار کاری، با چالشهای اجتماعی نیز روبهرو هستند؛ اما همچنان به ارائهی خدمات صحی ادامه میدهند. این در حالی است که محدودیتهای آموزشی در برخی رشتههای طبی، نگرانیها در بارهی کمبود پزشکان و کارکنان صحی زن در آینده را افزایش داده است؛ موضوعی که به باور برخی نهادهای بینالمللی، میتواند فشار بیشتری بر کارکنان صحی زن وارد کند.
