تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای دوامدار، در سالهای پسین تأثیرات گستردهای بر زندگی مردم ولسوالی اندخوی فاریاب گذاشته است. کاهش بارندگی و افت سطح آبهای زیرزمینی، سبب خشکشدن بسیاری از چاهها و کاهش حاصلدهی زمینهای زراعتی شده است. کارشناسان و مسئولان محلی، میگویند که خشکسالیهای پیدرپی، نقش مستقیمی در کاهش سطح آبهای زیرزمینی داشته است. به گفتهی آنان، استفاده از آبهای شور برای آبیاری نیز کیفیت خاک را کاهش داده و بهرهوری زمینهای زراعتی را با مشکل روبهرو کرده است.
در همین حال، کشاورزان در اندخوی از کاهش چشمگیر فرآوردههای زراعتی در پی کمبود آب شکایت دارند. محبالله سادات که بیش از ۴۰ سال در بخش زراعت فعالیت کرده است، میگوید که در گذشته بخش زیادی از نیازهای خانوادهاش از طریق برداشت محصول زمینهایش تأمین میشد؛ اما اکنون کمبود آب و شوری آن، زراعت را با بحران روبهرو کرده است.
او، میگوید: «از یک طرف هوا بسیار گرم است و از طرف دیگر آبها شور، منگدار و سنگدار شده است. اگر یک هفته از آبیاری زمین بگذرد، خاک مانند سمنت میشود و محصولات زراعتی توان رشد ندارند. گرمای شدید اندخوی نیز باعث میشود نباتات خاصیت خود را از دست بدهند و محصولها از بین بروند. به خاطر کمبود آب مجبور شدیم زراعت را ترک کنیم؛ چون چند سال است که چیزی برداشت کرده نمیتوانیم.»
شماری از باشندگان محل، نیز میگویند که کمبود آب آشامیدنی به یکی از مشکلهای اساسی زندگی روزمرهی آنان تبدیل شده است و بسیاری از خانوادهها برای تهیهی آب ناچار اند مسیرهای طولانی را طی کنند. زلمی عزیزی، از بزرگان محل، میگوید: «به نظر من، مهمترین عامل این وضعیت، کاهش بارندگی، خشکسالی و مهمتر از همه، برداشت بیرویهی آبهای زیرزمینی با استفاده از برمه و کوبه است که به گونهی مداوم ادامه دارد.»
کارشناسان محیط زیست، میگویند که میان خشکسالیهای پیدرپی، کاهش بارندگی و افت سطح آبهای زیرزمینی رابطهی مستقیم وجود دارد. آنان، هشدار میدهند که استفاده از آبهای شور برای آبیاری، کیفیت خاک و حاصلخیزی زمینها را کاهش میدهد.
عبدالجلیل نوری، کارشناس محیط زیست، میگوید: «آبیاری زمین با آبهای شور تأثیر منفی بر کیفیت محصولات دارد و باعث کاهش محصولات زراعتی میشود. نمک موجود در آب در لایههای خاک تجمع میکند و مانع جذب مواد غذایی مورد نیاز نباتات میشود. ادامهی این روند میتواند زمینهای زراعتی را کمحاصل و حتا غیرقابل کشت کند. کشت نباتات مقاوم به شوری، ایجاد کمربند سبز، غرس نهالهای مقاوم، مدیریت برداشت آبهای زیرزمینی و ذخیرهسازی آب باران و برف از طریق ایجاد جویچهها و حوضچهها در فصل زمستان، از راهکارهایی است که میتواند به کاهش این بحران کمک کند.»
اسدالله، مدیر ترویج زراعت ولسوالی اندخوی، نیز میگوید که کاهش بارندگی و خشکسالیهای متوالی باعث افت چشمگیر سطح آبهای زیرزمینی شده است. «تغییرات اقلیمی باعث شده است که منابع آبی خشک شوند. میتوان گفت در اندخوی آب سطحی تقریباً وجود ندارد و تنها آبهای زیرزمینی باقی مانده است؛ اما سطح این آبها نیز هر سال پایینتر میرود. در گذشته در عمق ۱۵ تا ۲۰ متری به آب میرسیدیم، اما اکنون این عمق به حدود ۴۰ متر افزایش یافته است.»
در همین حال، عبدالولی رشیق، مدیر اجرایی ولسوالی اندخوی، میگوید که بسیاری از چاههای قدیمی خشک شده و بخشی از آبهای موجود نیز شور و غیرقابل نوشیدن است. «بسیاری از چاههای قدیمی خشک شده یا آبدهی آنها به شدت کاهش یافته است. همچنین بخش زیادی از آبهای موجود شور است و برای نوشیدن مناسب نیست؛ به همین دلیل مردم ناچار شده اند برای تأمین آب آشامیدنی از ماشینها و دستگاههای تصفیهی آب استفاده کنند که هزینهی اضافی بر خانوادهها تحمیل میکند. افزون بر آن، مردم برای تهیهی آب آشامیدنی گاهی ناچار اند یکونیم تا دو کیلومتر راه را طی کنند.»
کارشناسان، تأکید میکنند که مدیریت بهتر آبهای زیرزمینی، ذخیرهسازی آب باران، جلوگیری از حفر چاههای غیرضروری و استفاده از روشهای نوین آبیاری، از مهمترین راهکارهای کاهش این بحران است. با این حال، شماری از باشندگان اندخوی، امیدوار اند با تکمیل و بهرهبرداری از پروژهی کانال قوشتیپه، بخشی از مشکل کمآبی، آبیاری زمینهای زراعتی و حتا دسترسی مردم به آب آشامیدنی برطرف شود؛ پروژهای که بسیاری آن را امیدی تازه برای احیای زراعت و بهبود وضعیت معیشتی مردم شمال کشور میدانند.
