گسترش پمپهای خورشیدی در ننگرهار، هزینههای آبیاری کشاورزان را کاهش داده و به افزایش محصولات کشاورزی کمک کرده است؛ اما کاهش بارندگی و برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، نگرانیها از کاهش سطح آب و احتمال بحران آب در سالهای آینده را افزایش داده است. کشاورزان از کاهش هزینههای آبیاری و آسانترشدن آبرسانی به زمینهایشان خرسند اند؛ اما کارشناسان هشدار میدهند که در صورت مدیریتنشدن منابع آب، ننگرهار در سالهای آینده با بحران جدی آب روبهرو خواهد شد.
عارفالله، یکی از کشاورزان در ننگرهار، میگوید که سه سال است از سیستم آبیاری با انرژی خورشیدی استفاده میکند و در نتیجهی آن، محصولات زمینهایش افزایش یافته؛ اما او از کاهش سطح آبهای زیرزمینی نیز نگران است. او، میافزاید: «سیستم آبیاری با انرژی خورشیدی، محصولات ما را افزایش داده است؛ اما آبهای زیرزمینی کاهش یافته است. در برخی مناطق، آب بین پنج تا شش متر پایین رفته است. بهتر است از آب رودخانهها از طریق جویها استفاده شود تا فشار بر آبهای زیرزمینی کاهش یابد.»
ثوابجان که حدود هفت سال است در بخش کشاورزی فعالیت دارد، میگوید که آبیاری با انرژی خورشیدی، آبیاری زمینهایش را آسان کرده و هزینههای آن را کاهش داده است. «پمپهای آبیاری با انرژی خورشیدی برای ما امکانات خوبی فراهم کرده اند؛ زیرا هزینههای کشاورزی را کاهش داده اند؛ اما پایینرفتن سطح آب ما را نگران کرده است. اگر برداشت آب به همین شکل ادامه پیدا کند، ممکن است در آینده با کمبود آب مواجه شویم و کشاورزی ما آسیب ببیند.»
عبدالوکیل، یکی دیگر از کشاورزان، نیز میگوید که به دلیل کاهش آب، در دو سال گذشته عمق چاه آب خود را از ۵۵ متر به ۷۵ متر افزایش داده است. «به دلیل استفاده از پمپهای آبیاری با انرژی خورشیدی، محصولات افزایش یافته است؛ اما به دلیل کاهش آب، مجبورم چاه خود را عمیقتر کنم.»
کاهش آبهای زیرزمینی؛ نگرانی اصلی
در همین حال، کارشناسان بخش آب، میگویند که مشکل اصلی در استفاده از پمپهای انرژی خورشیدی نیست؛ بل برداشت نامنظم و بیرویه از منابع آب است. رحمت سعادت، استاد دانشکدهی زراعت دانشگاه ننگرهار، میگوید که شهر جلالآباد و ولسوالیهای رودات، سرخرود، چپرهار و کوت از مناطقی اند که با مشکل جدی کاهش آبهای زیرزمینی روبهرو اند.
او، مدیریت درست آب، ذخیرهسازی آن و توسعهی سیستمهای آبیاری کممصرف را ضروری میداند. «راهحل اصلی این است که استفاده از آب مدیریت شود؛ به این شکل که در مصرف آب و اسراف آن توجه شود، آب به صورت درست مصرف شود و اگر نیازی نباشد، آب اضافی استخراج نشود. علاوه بر این، سیستمهای جمعآوری آب باران در درهها و ذخیرهی آب سیلاب فعال شوند؛ مانند بندها و چکدمها، تا آبهای زیرزمینی دوباره تأمین شوند و میزان نفوذ آب افزایش یابد.»
محمدنعیم شینواری، مسئول حوزهی دریایی ننگرهار، نیز میگوید که به دلیل کاهش بارندگی، استفاده از پمپهای انرژی خورشیدی در پنج سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. «ولسوالیهای چپرهار، رودات و غنیخیل در مقایسه با سایر ولسوالیها با کمبود بیشتر آب روبهرو اند. کاهش بارندگی تأثیر عمیقی بر سطح آبهای زیرزمینی گذاشته است. برای جلوگیری از برداشت بیرویه، مقررات اجرا میشود؛ به چاهها و شبکههای بدون مجوز اجازه داده نمیشود و هماکنون ۷۹ حلقه چاه نظارتی برای تعیین سطح آب زیر نظارت قرار دارند. اگر از منابع آب محافظت نشود، ننگرهار در پنج تا ۱۰ سال آینده با بحران جدی آب مواجه خواهد شد.»
با وجود این که پمپهای انرژی خورشیدی برای کشاورزان ننگرهار، هزینههای آبیاری را کاهش داده و آبیاری زمینها را آسانتر کرده است، کاهش سطح آبهای زیرزمینی در جلالآباد، رودات، سرخرود، چپرهار، کوت و غنیخیل نگرانیهایی را به وجود آورده است. کارشناسان، تأکید میکنند که برای حفاظت از منابع آب، باید مدیریت مصرف آب، جلوگیری از برداشت بیرویه، استفاده از آب رودخانهها، ذخیرهسازی آب و توسعهی سیستمهای آبیاری کممصرف در اولویت قرار گیرد.
