شماری از شهروندان: خانواده و وطن، ما را از مهاجرت بازداشته است

در حالی که میلیون‌ها شهروند افغانستان در دهه‌های گذشته تجربه‌ی مهاجرت داشته اند و اکنون نیز میلیون‌ها تن در کشورهای مختلف زندگی می‌کنند، شماری از شهروندان هیچ‌ گاه تصمیم به ترک کشور نگرفته ‌اند. آنان، در گفت‌وگو با سلام‌وطندار می‌گویند که با وجود مشکلات موجود، وابستگی به خانواده، احساس تعلق به وطن و پایبندی به ارزش‌های فرهنگی، آنان را به ماندن در افغانستان ترغیب کرده است.

ذبیح‌الله ۲۳ساله، باشنده‌ی ناحیه‌ی هفدهم شهر کابل، می‌گوید که عشق به خانواده، احساس آزادی در سرزمین خود و ارزشی که برای وطن قایل‌ است، او را از مهاجرت بازداشته است. «یگانه دلیلی که تا کنون نخواسته‌ام از افغانستان بیرون شوم، خانواده‌ام بوده و دلیلی دیگر آزادی است؛ آزادی‌ای که در هر گوشه و کنار کشور خود ما وجود دارد، در هیچ خاک دیگر نیست و حالا که هر کشوری مرزهای خودش را دارد و هر شخص کشور خودش را عزیز می‌داند و ارزشی که انسان در کشور خود دارد، در کشورهای دیگر ندارد.»

در کنار دل‌بستگی به وطن، برخی از شهروندان، می‌گویند که تجربه‌ی زندگی در کشورهای دیگر و تفاوت‌های اجتماعی و فرهنگی نیز در تصمیم آن‌ها برای ماندن در افغانستان تأثیرگذار بوده است. عظم جوینده، باشنده‌ی ناحیه‌ی هفدهم شهر کابل و ایمل ۳۷ساله، باشنده‌ی ناحیه‌ی هشتم این شهر، می‌گویند که با وجود فراهم‌شدن فرصت مهاجرت، ترجیح داده‌ اند در کشور بمانند. به باور آن‌ها، ترک وطن راه‌حل همه مشکلات نیست و تفاوت فرهنگ‌ها و قوانین در کشورهای دیگر می‌تواند بر زندگی خانوادگی و پرورش فرزندان اثر بگذارد.

عظم جوینده، می‌گوید: «چندین بار زمینه مساعد شد، ولی نخواستم بروم؛ زیرا وطن را اگر شبیه به خانه‌ی خود بسازیم، حتا اگر ویرانه هم باشد، باز هم خانه‌ی خود مان است و ترک‌کردن راه‌حل نیست. جایی که بالای ما حق دارد، وطن است و وطن مانند مادر است.»

ایمل، نیز می‌گوید: «برای من بهترین فرصت مهاجرت فراهم شد؛ ولی نخواستم، ترجیح دادم همین جا بمانم. با این که با همه خانواده می‌شد رفت؛ ولی هر جا فرهنگ‌های متفاوت خودش را دارد و من هم که دخترانم و پسرانم بالغ هستند، نخواستم آن جا رفته، از من دور شوند.»

جامعه‌شناسان، نیز می‌گویند که تصمیم برای ماندن یا مهاجرت، تنها به وضعیت اقتصادی وابسته نیست؛ بل عامل‌های خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی نیز در این تصمیم نقش تعیین‌کننده دارند. راشد صدیقی، جامعه‌شناس، می‌گوید که وابستگی‌های خانوادگی، مسائل اجتماعی و فرهنگی و هم‌چنین نگرانی از دشواری‌های مسیر مهاجرت، از مهم‌ترین عامل‌هایی اند که سبب می‌شود شماری از شهروندان، با وجود مشکلات موجود، ماندن در افغانستان را ترجیح دهند.

این جامعه‌شناس، می‌افزاید: «با این حال، تعداد زیادی از شهروندان با وجود همه مشکلات در افغانستان باقی می‌مانند. عوامل و انگیزه‌های ماندن از فردی تا فرد دیگر متفاوت است؛ اما وابستگی خانوادگی، مسائل اجتماعی و فرهنگی و هم‌چنین نگرانی از دشواری‌های مهاجرت، از مهم‌ترین دلیل‌هایی اند که سبب می‌شود برخی‌ها مهاجرت را در اولویت قرار ندهند.»

بر بنیاد گزارش‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت و نهادهای هم‌آهنگ‌کننده‌ی ملل متحد، پیش از موج‌های پسین اخراج اجباری، شمار کل مهاجران افغان در سراسر جهان حدود ۱۰.۳ میلیون تن برآورد می‌شد. با این حال، از اواخر ۲۰۲۳ تا اواسط ۲۰۲۶، بیش از شش میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشته یا اخراج شده‌ اند. با وجود ادامه‌ی روند مهاجرت، شماری از شهروندان، می‌گویند که پیوندهای خانوادگی، باورهای فرهنگی و دل‌بستگی به وطن، هم‌چنان آن‌ها را به ماندن در افغانستان ترغیب می‌کند.