در یک حویلی قدیمی دارای سه اتاق گِلی در منطقهی «قلعهی شهاده»ی ناحیهی ششم شهر غزنی، مهدیه قربانی، دختری ۱۶ساله، با خانوادهی هفتنفرهاش زندگی میکند. مهدیه، فرزند بزرگ خانواده، دانشآموز صنف هشتم در یک مدرسهی دینی است. او با یک ایدهی ساده اما خلاقانه، موفق شده یک جاروب برقی کاربردی بسازد. مهدیه، میگوید که این جاروب را با استفاده از یک بوتل یکونیملیتری نوشابه، دو باتری شارژی، یک شارژر، ساکت و یک پنکه ساخته است. او حدود یکونیم ماه پیش کار روی این وسیله را آغاز کرد و ساخت آن یک ماه زمان برد.
این جاروب به تازگی تکمیل شده و مهدیه برای ساخت آن تنها ۱۸۰ افغانی هزینه کرده است. «از یک بوتل برای بدنهاش استفاده کردم، همچنین از دو تا باتری شارژی که قابل شارژ باشد، از یک ساکت برای روشن و خاموشکردن. یک جای شارژ که باتریها را شارژ کند و سیم برق که اینها را به هم وصل کند. یک آرمیچر و یک پنکه. چیزی را که خیلی به سختی پیدا کردم، آرمیچر بود. اما آرمیچری که کارکردش خوب باشد و گردوغبار را کش کند، نبود و این هزینه که من کردم، ۱۷۰ تا ۱۸۰ افغانی شد.»
این جاروب برقی با سویچ ساده روشن میشود و گردوغبار اتاق، میز و ساحات آلوده به خاک و ریزهها را همانند یک جاروب برقی معیاری، به داخل بوتل کش میکند و سپس تخلیه میشود. مهدیه میگوید که این جاروب را بر اساس نیازمندی خانوادهها به چنین وسیلهای و ایجاد سهولت برای خانمها در انجام پاککاری و نظافت خانه ساخته و نخستین ابتکار او است. «دوست داشتم با وسایل ساده که در دسترس ما است، در جایی که زندگی میکنم، چیزی بسازم که بسیار به سختی پیدا میشود و من نمیخواستم این محدودیت مانع پیشرفتم شود. میخواستم چیزی جور کنم که واقعاً کاربردی باشد. دوست دارم از این جاروبهای برقی بیشتر درست کنم.»
این دختر ۱۶ساله، میگوید که ساخت جاروب برقی، آغاز کار او است و او تصمیم ساخت تجهیزات برقی دیگری را نیز دارد. به گفتهی مهدیه، او اکنون پروژهی دیگر جاروب برقی بهروزتر را زیر دست دارد که نسبت به ابتکار نخستش، جنبهی کاربردی بهتری خواهد داشت و برای انجام این کار نیاز به حمایت دارد. «خیلی علاقه دارم که چیزهای بهتر و کاربردی بسازم؛ البته اگر حمایت شوم. حالا یک جاروب برقی بهتری را میخواهم درست کنم که با وسایل کمی بهتر ساخته شود.»
آرزوی مهدیه قربانی، ساخت یک لابراتوار فنی و کاربردی برای او و دخترانی همانند او است که ایدههای خلاقانه دارند. او، همچنین خواهان حمایتهای فنی و اقتصادی از سوی امارت اسلامی و نهادهای دیگر است تا بتواند بر آرزوها و ایدههایش جامهی عمل بپوشاند. «بیشتر دوست دارم از لحاظ اقتصادی حمایت شوم؛ به خاطری که در افغانستان و در شرایطی که ما زندگی میکنیم، واقعاً اقتصاد ضعیف است و همچنین دوست دارم برای دختران یا کسانی که علاقهمند کار با وسایل برقی هستند، یک دستگاه تولید قطعات مورد استفاده ساخته شود.»
فاطمه جعفری، آموزگار مهدیه قربانی در مدرسه، در بارهی ایدههای خلاقانهی او میگوید: «ایدهاش همیشه این بود که من میخواهم به جامعه خدمت کنم، میخواهم برای دیگران سهولت ایجاد کنم. پیش از این که جاروب برقی را بسازد، با من صحبت کرده بود که میخواهد چیزی را بسازد و من خیلی خوشحال شدم و تشویقش کردم؛ چون دختری که تنها تا صنف هشت درس خوانده باشد و بتواند همچون چیزی بسازد، واقعاً قابل تقدیر است.»
معصومه، مادر مهدیه، میگوید که دخترش، ذهن خلاق دارد و کارهایش را با خلاقیت تمام به انجام میرساند. «مهدیه جان بسیار دختر خلاق است، کوشش میکند کاری را که برایش سپرده میشود، به شکل احسن انجام بدهد؛ پرتلاش و پرکار است.»
دختران افغانستان پیش از این نیز ابتکارهای خوبی در بخشهای فنآوری داشته اند و در صورت مهیابودن شرایط و فراهمسازی امکانات، میتوانند دستآوردهای مهم علمی در بخشهای مختلف داشته باشند.
