یازدهم مارچ، یك سوگِ فرهنگی در تاریخ افغانستان خوانده میشود؛ غمنامهیی كه روایت از خمیدهشدن قامتِ استوار «بودا» در بامیان دارد؛ مانند یک زخم عمیق بر پیشانی بلند تمدن بشریست که روح هنر و فرهنگ جهان را میخراشد. درست ٢١ سال پیش پیكرههای بیجانِ شمامه و صلصال كه هویت فرهنگی افغانستان در جهان خوانده میشد، منفجر و تخریب شد؛ آنچه كه هنوز یك جنایت فرهنگی عنوان میشود.
تندیسهای بودا، قدمت ١٦٠٠ ساله دارند و یكی از ماندگارهای دورۀ بودیزماند. صلصال با ٥٣ متر طول و شمامه با درازای ٣٥ متر در مسیر جادۀ ابریشم در شمال شهر بامیان واقع شدهاند. شمامه و صلصال همچنان بهعنوان دو عجایب جهان ثبت یونسكو هستند. این مجسمهها در سال ٢٠٠١ میلادی توسط امارت اسلامی بهدلیل شركبودن بتها در اسلام، در جریان دو شبانهروز به کلی تخریب شدند.
مهمترین دلیل تخریب مجسمههای بودا، انگیزۀ مذهبی و عقیدتی خوانده میشد، گویا حضور بت یا مجسمه در جامعۀ اسلامی ضد ارزشهای دینیست و نباید جای پا داشته باشد. در حالی كه این مجسمهها برای پرستش و عبادتگاه نه؛ بلكه الگوی تاریخ، تمدن و هویت یك سرزمین بود.
سلاموطندار فارسی را در توییتر دنبال کنید
مجسمههای بودای بامیان نمایانگر هنر، تمدن و پیشرفت نیاکان سرزمینی بهنام افغانستان بود که باید حفظ و نسلهای بعدی و نیز جهانگردان از شهکارهای گذشتهگان این سرزمین آگاه میشدند.
با آنكه بیش از دو دهه از تخریب مجسمۀ بودا میگذرد، اما در جریان این همه سال هیچ رژیمی اقدام به بازسازی و نوسازی این اثر باستانی نكرده است. نوسازی این تندیسها به باور نویسنده میتوانست بار دیگر روحیه و پشتیبانی جهانی را به خودش جلب کند و پای گردشگران بسیاری را به افغانستان بكشاند. اقدامی كه میتوانست برای كشورمان هویتی باشد و به اقتصاد نوپای این سرزمین نیز كمك بزرگی كند. اما متأسفانه بامیان و بودا این همه سال از چشم دولتهای حاكم بهدور ماند.
افغانستان با از دستدادن مجسمههای بودا، نهتنها از ناحیۀ فرهنگی بهشدت آسیب دیده؛ بلکه از لحاظ اقتصادی نیز سالانه دهها میلیون دالر خسارتمند شده است. مجسمههای بودا نهتنها برای مردم افغانستان اهمیت داشت؛ بلكه برای جهانیان نیز از اهمیت فوقالعادهیی برخوردار بود. این ارزش را میتوان بخشی از میراث و داشتههای جامعۀ بشری عنوان كرد كه افغانستان را میتوانست در محراق توجه جهان قرار دهد.
در همینحال، در درازای بیش از ٢٠ سال، هیچ دادگاهی دربارۀ افراد دخیل در این رویداد بررسی انجام نداده است. افزون بر این هیچ تحقیقی نیز صورت نگرفته است تا عاملان این جنایت فرهنگی به جزای اعمالشان برسند. اکنون که امارت اسلامی لگام قدرت را در اختیار دارد، انتظار میرود در این باره تحقیق همهجانبه کند و نتایج را با مردم افغانستان كه یكی از ارزشهای تاریخی شان را از دست دادهاند، شریك سازد. امارت اسلامی برای درمان روح زخمخوردۀ فرهنگ جهان میبایست در راستای نوسازی تندیسهای بودا اقدام كند؛ هرچند جای خالی بودای بامیان هرگز پر نخواهد شد، اما تلاش در این امر گامیست که میتواند افکار عمومی و جامعۀ جهانی را با امارت اسلامی همسو و همداستان کند.
سلاموطندار فارسی را در تلگرام دنبال کنید
فرو غلتیدن بودای بامیان به این دلیل جنایت فرهنگیست که به روان گروهی از انسانهایی که پیرو این مذهب بودند، آسیب زده است؛ انسانهایی که درد کشیدند، گریه کردند و حرمت انسانیشان شکسته شده است؛ انسانهایی که باید حق حرمتشان نگهداشته میشد.
آثار فرهنگی_تاریخی به این دلیل مورد احترام است که روحیۀ منحصربهفرد هنرمند در آن، جا گرفته، از اینرو اگر اثر هنری ویران شود، هر بنایی که بر آن ساخته شود نمیتواند جای او را بگیرد؛ حتی اگر بهتر و هنرمندانهتر هم ساخته شود.
